TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Trì hoãn: Vì sao ta cứ chần chừ và làm sao để bắt tay vào việc

Trì hoãn không phải lúc nào cũng do lười biếng: nguyên nhân có thể là lo âu, mệt mỏi hoặc chưa rõ việc cần làm. Cùng tìm hiểu cách xác định nguyên nhân và chọn cách giúp bạn bắt đầu.

Để ngừng trì hoãn, thay vì ép mình làm việc chăm chỉ hơn, hãy thử tìm hiểu điều gì đang cản bạn bắt đầu. Một nhiệm vụ quá lớn, nỗi sợ mắc lỗi, sự mệt mỏi hay không biết bước đầu tiên là gì đều cần những cách giải quyết khác nhau. Hãy bắt đầu từ việc nhỏ: chọn một việc, xác định hành động gần nhất và dành một chút thời gian cho nó.

Hãy làm bài trắc nghiệm để xem liệu mong muốn mọi thứ phải hoàn hảo có đang cản bạn bắt tay vào việc hay không.

Vì sao ta cứ trì hoãn công việc

Trì hoãn là việc tự nguyện để một việc đã lên kế hoạch sang lúc khác, dù sự chậm trễ có thể gây ra vấn đề. Thế nhưng, ta thường cũng chẳng thực sự nghỉ ngơi: thay vì làm việc cần làm, ta lại kiểm tra tin nhắn rồi lo lắng vì đã phí thời gian. Điều này khác với việc chủ động quyết định dời công việc hoặc nghỉ giải lao.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến trì hoãn và một người có thể gặp nhiều nguyên nhân cùng lúc:

  • Nhiệm vụ khơi lên cảm xúc khó chịu. Chẳng hạn, nói chuyện về tiền bạc khiến bạn ngại ngùng, còn viết thư cho khách hàng làm bạn lo lắng. Lướt tin tức giúp tạm quên cảm giác khó chịu, nên ta dễ quay lại với việc đó.
  • Không biết nên bắt đầu từ đâu. Câu “xử lý chuyện thuế” không gợi ra hành động cụ thể nào. Não bộ thường dễ chọn một việc rõ ràng như trả lời tin nhắn hơn.
  • Kết quả có vẻ chưa đủ tốt. Nếu bản nháp phải lập tức trở thành một bài viết hoàn hảo, bạn sẽ càng ngại bắt đầu. Kỳ vọng ngày càng cao, còn việc cố sửa mọi thứ từ trước lại ngốn thời gian.
  • Thiếu năng lượng hoặc điều kiện phù hợp. Sau một ngày căng thẳng, bạn sẽ khó tập trung vào nhiệm vụ mới hơn, nhất là khi xung quanh ồn ào và thời hạn của những việc khác đang đến gần.
  • Việc đó chưa có vẻ quan trọng ngay lúc này. Lợi ích của việc tập thể dục hay hoàn thành tờ khai thuế có thể đến sau, trong khi phim bộ và bảng tin mang lại niềm vui tức thì.

Thay vì hỏi “Sao mình lười thế?”, hãy thử hỏi: “Điều gì thực sự xảy ra khi mình định bắt đầu?” Câu trả lời sẽ gợi ý bước tiếp theo. Nếu vấn đề là mệt mỏi, thêm một danh sách việc cần làm khó có thể thay thế cho nghỉ ngơi; nếu vấn đề là chưa rõ ràng, một kế hoạch cụ thể sẽ hữu ích hơn.

Cách ngừng trì hoãn: Bắt đầu từ đâu

Bạn không cần chờ có cảm hứng mới bắt đầu. Hãy thử tạo điều kiện để việc bắt tay vào làm trở nên dễ dàng hơn, rồi đánh giá kết quả. Bạn có thể kết hợp một vài cách sau.

  1. Xác định hành động cụ thể gần nhất. Thay “chuẩn bị bài thuyết trình” bằng “mở tài liệu và viết ba ý”. Nếu ngay cả việc đó cũng có vẻ quá sức, hãy bắt đầu bằng cách tạo tệp mới. Bước nhỏ không làm nhiệm vụ lớn biến mất, nhưng giúp bạn biết rõ phải bắt đầu thế nào.
  2. Đặt hẹn giờ ngắn. Tự hẹn sẽ làm việc trong năm hoặc mười phút, rồi quyết định xem có làm tiếp hay dừng lại. Trong khoảng thời gian đó, bạn có thể ghi ra các câu hỏi, tìm tài liệu cần thiết hoặc phác thảo kế hoạch. Dừng lại khi chuông reo cũng không sao: mục đích của cách này là hạ thấp rào cản bắt đầu, chứ không phải đánh lừa bản thân để làm việc cả buổi.
  3. Tách khâu chuẩn bị khỏi khâu thực hiện. Nếu cần đặt lịch khám, trước tiên hãy tìm thông tin liên hệ, sau đó chọn thời gian, rồi gọi điện hoặc điền biểu mẫu. Đừng đòi hỏi bản thân giải quyết mọi thứ chỉ trong một lần. Nếu cần, bạn có thể chia các bước ra nhiều ngày.
  4. Loại bỏ một trở ngại. Đóng các tab không cần thiết, để điện thoại xa tầm tay hoặc mở sẵn tài liệu cần dùng. Nếu bạn mắc kẹt vì cần hỏi đồng nghiệp, hãy gửi câu hỏi thay vì mất hàng giờ đoán câu trả lời.
  5. Xác định thế nào là đủ tốt. Với bản nháp email, đó có thể là ba đoạn văn rõ ý chứ không phải câu chữ hoàn hảo. Với việc dọn dẹp, đó có thể là dọn trống bàn chứ không phải sắp xếp cả căn hộ. Tiêu chí cụ thể giúp bạn biết khi nào công việc đã hoàn thành.

Ví dụ, bạn đang trì hoãn việc cập nhật sơ yếu lý lịch. Thay vì hứa “tối nay sẽ làm hết”, hãy mở tệp cũ và thêm công việc gần nhất. Sau đó ghi ra hai dự án đã hoàn thành, chưa cần chỉnh sửa câu chữ. Nghỉ một lát rồi bạn có thể quyết định mình còn đủ sức trau chuốt nội dung hay nên để ngày mai làm tiếp.

Lên kế hoạch thế nào để dễ quay lại với công việc

Một danh sách dài không phải lúc nào cũng hữu ích: trong đó, cuộc gọi cần xử lý gấp có thể nằm cạnh một mục tiêu lớn cần vài tháng mới đạt được, khiến mọi việc đều có vẻ cấp bách như nhau. Hãy chia công việc theo quy mô. Với một dự án, hãy ghi các giai đoạn; còn trong kế hoạch mỗi ngày, chỉ đưa vào hành động gần nhất.

Thử gắn hành động đó với thời gian và địa điểm: “Sau bữa sáng, mình sẽ mở biểu mẫu đăng ký ở bàn bếp”. Cách này cụ thể hơn “trong tuần sẽ xử lý giấy tờ”. Hãy chừa thời gian dự phòng cho những việc phát sinh: nếu lịch đã kín từng phút, chỉ một cuộc trò chuyện kéo dài cũng có thể làm xáo trộn toàn bộ kế hoạch.

Chuẩn bị sẵn phương án dự phòng. Nếu cuộc họp kéo dài, bạn không cần từ bỏ việc làm hồ sơ mãi mãi mà có thể dời sang khoảng thời gian trống tiếp theo. Nếu ở nhà ồn ào, bạn có thể xử lý giấy tờ ở thư viện hoặc làm phần đơn giản hơn của nhiệm vụ. Phương án dự phòng đặc biệt hữu ích khi lịch trình không chỉ phụ thuộc vào bạn.

Cuối ngày, hãy ghi lại cả những việc đã làm được chứ không chỉ những việc còn dang dở. Gửi một yêu cầu hay tìm được hướng dẫn cũng là một bước tiến. Hãy ghi lại điểm cần tiếp tục: “Khi nhận được phản hồi, so sánh hai lựa chọn”. Như vậy, bạn không cần mất công nhớ lại mình đã làm đến đâu.

Đừng cố thay đổi toàn bộ nếp sinh hoạt cùng một lúc. Hãy chọn một thói quen nhỏ mà bạn có thể duy trì, chẳng hạn chuẩn bị tài liệu cho việc buổi sáng vào tối hôm trước. Bạn có thể tìm ý tưởng cho bước này qua bài trắc nghiệm “Thói quen nào sẽ cải thiện cuộc sống của bạn nhiều nhất?”.

Làm gì khi chủ nghĩa cầu toàn cản trở bạn

Mong muốn làm tốt công việc vốn hữu ích. Vấn đề xuất hiện khi những yêu cầu quá cao khiến bạn không thể bắt đầu, hoàn thành hoặc đưa kết quả cho người khác xem. Chẳng hạn, bạn cứ viết lại câu mở đầu của báo cáo dù vẫn chưa quyết định sẽ đưa những dữ liệu nào vào.

Hãy tách riêng việc tạo bản nháp và việc rà soát. Trước tiên, hãy làm một phiên bản sơ bộ: thu thập thông tin, viết các ý chính và đánh dấu chỗ còn thiếu dữ liệu. Sau đó, dành riêng thời gian để bổ sung và chỉnh sửa. Hãy xem bản nháp là công cụ làm việc, không phải thước đo năng lực của bạn.

Việc đặt ra giới hạn từ trước cũng hữu ích: bạn sẽ dành bao nhiêu thời gian, yêu cầu nào là bắt buộc và ai thực sự sẽ đọc kết quả. Email xin dời lịch họp không cần được chuẩn bị kỹ như một hợp đồng quan trọng. Nếu yêu cầu chưa rõ, hãy hỏi người nhận thay vì tự mình cố lường trước mọi khả năng.

Đôi khi, việc chuẩn bị mãi không xong bắt nguồn từ thói quen liên tục tưởng tượng ra những lỗi có thể xảy ra. Hãy nhận ra lúc suy nghĩ không còn đem lại giải pháp mới, rồi ghi ra một hành động giúp bạn nhận được phản hồi. Ví dụ, gửi kế hoạch cho đồng nghiệp thay vì mất thêm một giờ đoán xem họ có thích kết quả cuối cùng hay không. Bài trắc nghiệm “Bạn có hay suy nghĩ quá nhiều không?” sẽ giúp bạn tìm hiểu thói quen này.

Nếu bạn cứ trì hoãn hết lần này đến lần khác

Hãy nhìn rộng hơn thay vì chỉ tập trung vào một ngày không suôn sẻ. Nếu lịch trình không có thời gian hồi phục, vấn đề có thể nằm ở khối lượng công việc chứ không phải thiếu kỷ luật. Hãy thử xem lại thời hạn, bỏ bớt một việc không bắt buộc hoặc nhờ người khác giúp đỡ. Nếu có thể, hãy trao đổi với người giao việc để làm rõ ưu tiên: việc nào cần làm trước và việc nào có thể dời lại?

Bạn cũng nên lên kế hoạch nghỉ ngơi mà không cảm thấy tội lỗi. Nghỉ giải lao không nhất thiết phải là phần thưởng sau khi đạt kết quả hoàn hảo: uống nước, ăn uống, vận động hoặc dành vài phút thư giãn đều có thể giúp bạn quay lại làm việc. Hãy để ý xem kiểu nghỉ ngơi nào thực sự giúp bạn hồi phục, và kiểu nào khiến bạn càng khó tập trung hơn.

Nếu công việc liên tục khiến bạn kiệt sức và cảm thấy xa cách, bạn có thể bắt đầu bằng cách tự đánh giá qua bài trắc nghiệm “Bạn có bị kiệt sức vì công việc không?”. Các bài trắc nghiệm không thay thế cho việc tư vấn với chuyên gia.

Nếu việc trì hoãn ảnh hưởng rõ rệt đến công việc, học tập hoặc cuộc sống hằng ngày, còn những thay đổi đơn giản không giúp ích, hãy trao đổi với chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Bạn cũng nên tìm kiếm sự hỗ trợ nếu tình trạng mệt mỏi, lo âu hoặc khó ngủ kéo dài. Đừng tự chẩn đoán chỉ dựa trên một dấu hiệu.

Câu hỏi thường gặp

Trì hoãn có phải là lười biếng không?

Không nhất thiết. Người trì hoãn có thể vẫn muốn hoàn thành công việc và lo lắng vì chậm trễ, nhưng lại né tránh cảm xúc khó chịu hoặc không biết nên bắt đầu từ đâu. Thay vì gán nhãn cho bản thân, hãy tìm hiểu trở ngại cụ thể.

Tôi nên làm gì nếu cứ trì hoãn cả những việc quan trọng?

Hãy ghi lại thời hạn và hậu quả của việc chậm trễ, rồi chọn bước tiếp theo nhỏ nhất. Nếu cần nộp đơn, trước tiên hãy kiểm tra danh sách giấy tờ cần thiết. Đặt lời nhắc và nếu cần, nhờ ai đó giúp bạn hiểu rõ các yêu cầu.

Có nên ép mình làm việc liên tục, không nghỉ giải lao không?

Không. Hãy thử xen kẽ những khoảng làm việc vừa sức với giờ nghỉ, rồi quan sát xem nhịp độ nào phù hợp với bạn. Nếu mệt, nghỉ giải lao có thể là một phần của kế hoạch chứ không phải thất bại.

Tôi nên làm gì nếu lại không hoàn thành kế hoạch?

Đừng cố làm bù tất cả trong một lần. Hãy xem kế hoạch có thực tế không và điều gì đã cản trở bạn: thiếu thời gian, thiếu năng lượng, các bước chưa rõ hay hoàn cảnh bên ngoài. Sau đó, chia nhỏ nhiệm vụ và xác định một thời điểm mới để bắt đầu lại.

Bắt đầu từ một bước

Bạn sẽ dễ vượt qua tình trạng trì hoãn hơn khi hiểu được nguyên nhân và chọn cách giải quyết phù hợp với hoàn cảnh. Hãy chọn một việc đang bị trì hoãn và ghi ra hành động có thể làm ngay hôm nay. Nếu muốn tìm hiểu xem mong muốn mọi thứ phải hoàn hảo có đang giữ chân mình hay không, hãy làm bài trắc nghiệm “Bạn là người cầu toàn hay thực tế?”.

Các bài trắc nghiệm khác sẽ giúp bạn nhìn lại cách nghỉ ngơi, suy nghĩ và xây dựng thói quen hữu ích:

Chia sẻ

—

← Thói quen và năng suất