Vì sao bạn cảm thấy tội lỗi khi nghỉ ngơi
Nghỉ ngơi thường được xem như một phần thưởng: trước tiên phải hoàn thành dự án, dọn hộp thư, nấu ăn, giúp đỡ người thân — rồi mới cho phép mình dừng lại. Vấn đề là nhiều việc chẳng bao giờ có điểm kết thúc rõ ràng. Trong lúc chờ đến khi mọi thứ xong xuôi, danh sách việc cần làm lại dài thêm.
Những niềm tin quen thuộc cũng có thể khiến cảm giác tội lỗi kéo dài. Chẳng hạn: “Ngồi không nghĩa là lười biếng” hoặc “Người khác làm được nhiều hơn mà mình đã mệt rồi”. Những suy nghĩ ấy không nhất thiết phản ánh thực tế. Bạn nhìn thấy kết quả của người khác, nhưng thường không biết họ đã bỏ ra bao nhiêu công sức, thời gian hay nhận được bao nhiêu sự giúp đỡ.
Đôi khi, điều khiến bạn lo lắng không phải bản thân việc nghỉ ngơi mà là những hệ quả của nó. Nếu bạn trông con, chăm sóc người thân hoặc làm việc theo ca, muốn nghỉ một lúc có thể cần sắp xếp người thay và cả chi phí. Trong tình huống như vậy, lời khuyên “cứ thư giãn đi” chẳng giúp ích được bao nhiêu. Tốt hơn là tìm một cách khả thi: nhờ ai đó trông giúp trong chốc lát, chia sẻ việc nhà hoặc bỏ bớt một việc không bắt buộc.
Điều cần phân biệt: Cảm giác tội lỗi có thể cho bạn biết mình đã thất hứa với ai đó, nhưng không chứng minh rằng nghỉ ngơi là sai. Nếu bạn đã hứa gửi tệp trong hôm nay, hãy báo trước rằng mình sẽ gửi muộn. Còn nếu không ai đang chờ bạn làm việc gì gấp, cảm giác tội lỗi có thể chỉ là phản ứng quen thuộc khi bạn dừng lại, chứ không phải tín hiệu cần phải làm việc.
Làm sao biết mình cần nghỉ ngơi kiểu gì
Cùng một khoảng nghỉ có thể đem lại hiệu quả khác nhau tùy vào mức độ căng thẳng và khối lượng công việc. Sau một ngày họp liên tục, bạn có thể thích yên tĩnh; còn sau thời gian dài làm việc một mình, bạn có thể muốn gặp gỡ mọi người. Trước khi chọn làm gì, hãy tự hỏi: điều gì đang khiến mình mệt?
- Vận động thể chất nhiều. Hãy thử ngồi hoặc nằm xuống, đổi tư thế, ăn uống thong thả và dành đủ thời gian để ngủ.
- Ngồi lâu và làm việc trước màn hình. Đi dạo, vươn vai hoặc nhìn ra xa đôi khi sẽ giúp ích. Vận động không nhất thiết phải biến thành buổi tập luyện.
- Ồn ào và phải trò chuyện liên tục. Bạn có thể tháo tai nghe một lúc, tắt thông báo và dành thời gian không phải nói chuyện.
- Cảm thấy nhàm chán hoặc cô đơn. Gặp một người bạn quý mến, làm điều mình thích hoặc đổi không khí một chút có thể phù hợp.
- Phải đưa ra nhiều quyết định và còn nhiều việc dang dở. Hãy chọn một hoạt động đơn giản, không cần lên kế hoạch hay đánh giá: nghe bản nhạc quen thuộc hoặc xem một bộ phim nhẹ nhàng.
Đừng chỉ chú ý đến hoạt động mà hãy để ý cả kết quả. Sau khi lướt mạng xã hội, bạn thấy nhẹ nhõm hơn hay bắt đầu so sánh mình với người khác? Sau khi đi dạo, bạn thấy bình tâm hơn hay lại nghĩ rằng ngày nào mình cũng phải đi bộ từng ấy? Điện thoại, sách và phim bộ tự thân không khiến thời gian nghỉ ngơi trở nên tệ. Điều quan trọng hơn là chúng ảnh hưởng đến bạn ra sao.
Để kiểm tra, bạn có thể tự đánh giá cảm giác của mình trước và sau khi nghỉ: mức độ căng thẳng có giảm không, bạn có dễ tập trung hơn không, bạn có muốn tiếp tục ngày mới không? Đừng kỳ vọng mười phút sẽ giúp bạn hồi phục hoàn toàn. Nếu không thấy khác biệt, lần tới hãy thử hoạt động khác hoặc nghỉ lâu hơn. Còn nếu muốn tìm ý tưởng cho một khoảng nghỉ ngắn, hãy làm bài trắc nghiệm “Bạn tận dụng 10 phút rảnh rỗi như thế nào?”.
Cách tập nghỉ ngơi: kế hoạch không cứng nhắc
Nếu bạn đã quen lúc nào cũng bận rộn, một buổi tối rảnh có thể khiến bạn lo hơn là vui. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ: mục tiêu không phải lập tức yêu thích việc chẳng làm gì, mà là dần tạo điều kiện để mình có thể nghỉ.
- Nhận ra lúc mình mệt. Bạn đọc đi đọc lại một email, bực bội vì những chuyện nhỏ nhặt hay trì hoãn một việc đơn giản? Đó là lúc nên xem mình có cần nghỉ một chút không. Đừng chờ đến khi cạn sạch sức lực.
- Chọn khoảng nghỉ vừa sức. Chẳng hạn, hãy bắt đầu bằng mười phút giữa các công việc. Nếu lịch trình trong ngày khó đoán, hãy tận dụng lúc có thể thay vì ép mình phải theo một thời gian biểu chính xác. Nghỉ ngắn có ích, nhưng không thể thay thế giấc ngủ hay khoảng nghỉ dài hơn.
- Giải quyết việc thật sự cần làm ngay. Ghi lại bước tiếp theo: “Sau bữa trưa trả lời tin nhắn” hoặc “Tối nay đặt lịch khám”. Nếu việc đó có hạn chót cụ thể, hãy xem mình có kịp không; nếu không, báo cho những người đang chờ. Như vậy, bạn sẽ đỡ phải nghĩ đi nghĩ lại về việc đó trong lúc nghỉ.
- Giảm bớt những quyết định không cần thiết. Chuẩn bị trước một danh sách ngắn những lựa chọn dễ thực hiện: uống trà bên cửa sổ, nghe nhạc, đi dạo quanh nhà, trò chuyện với bạn. Khi mệt, bạn chỉ cần chọn một việc thay vì nghĩ xem nên làm gì cho thật hoàn hảo.
- Nhìn lại một cách nhẹ nhàng. Sau khi nghỉ, hãy tự hỏi hoạt động nào phù hợp, hoạt động nào không. Nếu đi dạo không giúp ích vì trời mưa và đường đông, lần sau hãy thử ở nhà. Đừng biến việc quan sát này thành một bản báo cáo năng suất nữa.
Cuối tuần cũng có thể áp dụng cách này. Thay vì lên kế hoạch “cuối cùng cũng phải nghỉ ngơi cho ra nghỉ”, hãy chọn một hoạt động mình yêu thích và chừa ra khoảng thời gian trống xung quanh. Nếu cần đi chợ và dọn nhà, hãy xác định mức tối thiểu là đủ: nấu một món đơn giản và chỉ dọn những thứ gây vướng víu. Bạn không cần phải giải quyết hết mọi việc mới có quyền nghỉ ngơi.
Thỏa thuận trước cũng giúp bạn bảo vệ thời gian nghỉ. Bạn có thể nói với đồng nghiệp: “Sau bữa trưa mình sẽ trả lời tin nhắn”, hoặc nói ở nhà: “Mình cần hai mươi phút yên tĩnh, sau đó mình có thể giúp”. Nếu chỉ có thể trông cậy vào bản thân, hãy tìm cách giảm nhẹ một chút: đặt mua những món cần thiết nếu có thể, từ chối một cuộc hẹn không bắt buộc hoặc dời việc dọn dẹp chưa cần làm ngay.
Nên làm gì nếu thấy tội lỗi trong lúc nghỉ ngơi
Cảm giác tội lỗi không phải lúc nào cũng biến mất ngay khi bạn quyết định dừng lại. Hãy tưởng tượng bạn nằm xuống đọc sách, nhìn thấy bát đĩa chưa rửa và nghĩ rằng trước tiên phải dọn bếp. Thay vì tranh cãi với chính mình hàng giờ, hãy thử làm theo một vài bước cụ thể.
- Gọi tên suy nghĩ đó. “Mình đang nhận ra suy nghĩ rằng mình phải làm việc.” Điều này giúp bạn tách nhận định quen thuộc khỏi sự thật: bát đĩa đang ở đó, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn phải rửa ngay lúc này.
- Xem xét hệ quả. Điều gì sẽ xảy ra nếu việc đó chờ nửa tiếng? Nếu không có gì gấp, hãy ghi lại để làm sau. Nếu có hạn chót thật sự, hãy dành thời gian giải quyết rồi quay lại nghỉ ngơi.
- Hạ thấp kỳ vọng. Bạn không cần có một ngày nghỉ hoàn hảo hay phải nghỉ theo cách “có ích”. Chỉ cần ngồi yên một lúc mà không đặt mục tiêu, dù ban đầu có thể không quen.
- Quay lại hoạt động đã chọn. Nếu đầu óc lại hướng về danh sách việc cần làm, hãy nhẹ nhàng tập trung trở lại vào cuốn sách, âm nhạc hoặc những gì xung quanh. Suy nghĩ về công việc vẫn có thể xuất hiện, điều đó không có nghĩa là khoảng nghỉ đã hỏng.
Việc dừng lại đặc biệt khó khi bạn nghĩ rằng mình luôn có thể làm tốt hơn. Chỉnh sửa email thêm lần nữa, kiểm tra báo cáo thêm lần nữa, xếp đồ ngay ngắn hơn — thế là buổi tối đã trôi qua. Hãy thử xác định trước thế nào là đủ tốt: chẳng hạn, email dễ hiểu, gửi đúng người và đã được kiểm tra lỗi. Làm bài trắc nghiệm “Bạn cầu toàn hay thực tế?” để hiểu thêm về cách bạn nhìn nhận sự hoàn hảo.
Nếu tình trạng mệt mỏi và cáu kỉnh liên quan đến công việc, không thuyên giảm dù đã nghỉ ngơi trong khả năng, hãy xem xét cả khối lượng công việc: nguồn lực có đủ không, có thể thay đổi số lượng nhiệm vụ, thời hạn hoặc cách phân chia trách nhiệm không? Bài trắc nghiệm “Bạn có bị kiệt sức vì công việc không?” sẽ giúp bạn nhận biết những dấu hiệu có thể liên quan đến kiệt sức. Bài trắc nghiệm không thay thế cho việc tham vấn chuyên gia.
Nếu lo âu, buồn bã hoặc vấn đề về giấc ngủ kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý, nhà trị liệu tâm lý hoặc bác sĩ. Bạn có thể nhờ hỗ trợ trước khi tình hình trở nên không thể chịu đựng nổi.
Câu hỏi thường gặp
Có cần làm gì đó để xứng đáng được nghỉ ngơi không?
Không. Nghỉ ngơi là một phần bình thường của cuộc sống, không phải phần thưởng cho những việc đã hoàn thành. Tuy vậy, bạn vẫn cần cân nhắc những cam kết cụ thể: đôi khi nên hoàn thành việc gấp hoặc thỏa thuận dời thời hạn trước khi tạm ngắt kết nối.
Xem phim bộ và lướt mạng có được tính là nghỉ ngơi không?
Được, nếu sau đó bạn cảm thấy nhẹ nhõm hơn và hoạt động này không lấn át giấc ngủ hay những nhu cầu quan trọng khác. Còn nếu bạn lướt điện thoại theo thói quen và cảm thấy căng thẳng hơn, hãy thử rút ngắn thời gian hoặc chọn một cách nghỉ khác.
Nên làm gì nếu không có thời gian nghỉ ngơi?
Hãy bắt đầu với điều mình có thể làm: vài phút không xem tin nhắn, ăn uống thong thả hoặc đi dạo một lát. Sau đó, xem có thể dời việc không bắt buộc nào và chia sẻ khối lượng công việc với ai. Những khoảng nghỉ ngắn không thể giải quyết mọi vấn đề nếu việc cần làm luôn nhiều hơn thời gian bạn có.
Vì sao tôi vẫn mệt sau kỳ nghỉ cuối tuần?
Có thể cuối tuần của bạn đã kín lịch với việc nhà, thiếu ngủ hoặc những cuộc gặp gỡ cũng khiến bạn mệt. Hãy để ý thời gian đã dành cho việc gì và lần tới chừa ra một khoảng cho kiểu nghỉ ngơi phù hợp với mình. Nếu tình trạng mệt mỏi kéo dài hoặc nặng hơn, hãy trao đổi với chuyên gia.
Bắt đầu bằng một khoảng nghỉ
Bạn không cần giải quyết hết mọi việc hay học cách nghỉ ngơi thật hoàn hảo trước đã. Hãy chọn một khoảng nghỉ ngắn, để ý cảm giác của mình và cho phép bản thân thay đổi cách làm. Để hiểu rõ hơn về thói quen của mình, hãy làm bài trắc nghiệm “Bạn nghỉ ngơi giỏi đến đâu?” ở đầu bài viết.
Các bài trắc nghiệm khác sẽ giúp bạn tìm hiểu thói quen nghỉ giải lao, cách nhìn nhận công việc và xu hướng cầu toàn: