Dlaczego odkładamy sprawy na później
Prokrastynacja to dobrowolne odkładanie zaplanowanego zadania, mimo że opóźnienie może przysporzyć problemów. Często nie oznacza przy tym prawdziwego odpoczynku: zamiast zająć się zadaniem, sprawdzamy wiadomości, a potem martwimy się straconym czasem. To co innego niż świadoma decyzja o przełożeniu sprawy lub zrobieniu przerwy.
Przyczyny prokrastynacji bywają różne i mogą się u jednej osoby łączyć:
- Zadanie wywołuje nieprzyjemne emocje. Na przykład rozmowa o pieniądzach wydaje się krępująca, a napisanie do klienta — stresujące. Sprawdzanie wiadomości na krótko odwraca uwagę od dyskomfortu, więc łatwo do niego wrócić.
- Nie wiadomo, od czego zacząć. Hasło „zająć się podatkami” nie wskazuje konkretnego działania. Mózgowi łatwiej wybrać coś oczywistego, na przykład odpisać na wiadomość.
- Wynik wydaje się niewystarczająco dobry. Jeśli pierwsza wersja tekstu od razu ma być idealna, trudniej zabrać się do pracy. Oczekiwania rosną, a próby poprawienia wszystkiego z góry zabierają czas.
- Brakuje sił albo odpowiednich warunków. Po intensywnym dniu trudniej skupić się na nowym zadaniu, zwłaszcza gdy wokół jest głośno, a terminy innych spraw zbliżają się nieubłaganie.
- To zadanie nie wydaje się ważne właśnie teraz. Korzyści z treningu czy wypełnionej deklaracji pojawią się później, a serial i media społecznościowe dają przyjemność od razu.
Zamiast pytać „Dlaczego jestem taki leniwy?”, lepiej zapytać: „Co dokładnie się dzieje, kiedy mam zacząć?”. Odpowiedź podpowie, jaki zrobić kolejny krok. Jeśli problemem jest zmęczenie, nowa lista zadań raczej nie zastąpi odpoczynku; jeśli niepewność — pomoże konkretny plan.
Jak przestać prokrastynować: od czego zacząć
Nie musisz najpierw poczuć przypływu motywacji. Spróbuj stworzyć warunki, w których łatwiej będzie zacząć, a potem oceń rezultat. Oto kilka sposobów, które można ze sobą łączyć.
- Określ najbliższe konkretne działanie. Zamiast „przygotować prezentację” zaplanuj „otworzyć dokument i wypisać trzy punkty”. Jeśli nawet to wydaje się trudne, zacznij od utworzenia pliku. Mały krok nie zastępuje całego zadania, ale ułatwia wejście w nie.
- Ustaw krótki minutnik. Umów się ze sobą, że popracujesz przez pięć albo dziesięć minut, a potem zdecydujesz, czy kontynuować, czy skończyć. W tym czasie możesz wypisać pytania, znaleźć potrzebny dokument albo naszkicować plan. Możesz przerwać po upływie czasu: chodzi o obniżenie progu rozpoczęcia, a nie podstępne zafundowanie sobie długiego dnia pracy.
- Rozdziel przygotowania od działania. Jeśli chcesz umówić się do lekarza, najpierw znajdź dane kontaktowe, potem wybierz termin, a następnie zadzwoń lub wypełnij formularz. Nie wymagaj od siebie załatwienia wszystkiego za jednym razem. W razie potrzeby możesz rozłożyć kolejne kroki na różne dni.
- Usuń jedną przeszkodę. Zamknij niepotrzebne karty, odłóż telefon albo wcześniej otwórz potrzebne materiały. Jeśli w rozpoczęciu przeszkadza Ci pytanie do współpracownika, zadaj je zamiast przez godzinę próbować zgadnąć odpowiedź.
- Określ, jaki rezultat będzie wystarczająco dobry. W przypadku pierwszej wersji wiadomości mogą to być trzy jasne akapity, a nie doskonały styl. Przy sprzątaniu — uprzątnięte biurko, a nie całe mieszkanie. Jasne kryterium ułatwia stwierdzenie, kiedy zadanie jest wykonane.
Załóżmy, że odkładasz aktualizację CV. Zamiast obiecywać sobie „zrobię wszystko wieczorem”, otwórz poprzednią wersję i dodaj ostatnie stanowisko. Następnie wypisz dwa zrealizowane projekty, nie poprawiając tekstu. Po krótkiej przerwie możesz zdecydować, czy masz siłę dopracować sformułowania, czy lepiej wrócić do nich jutro.
Jak planować zadania, żeby łatwiej było do nich wrócić
Długa lista nie zawsze pomaga: pilny telefon stoi na niej obok dużego celu na kilka miesięcy i wszystko wygląda równie pilnie. Podziel zadania według skali. Wypisz etapy projektu, a do planu dnia przenieś tylko najbliższe działanie.
Spróbuj określić, kiedy i gdzie je wykonasz: „Po śniadaniu, przy kuchennym stole, otworzę formularz wniosku”. To konkretniejsze niż „zajmę się dokumentami w tym tygodniu”. Zostaw zapas czasu na nieprzewidziane sytuacje: jeśli każda minuta jest już zajęta, jedna przedłużająca się rozmowa może pokrzyżować cały plan.
Z góry wymyśl plan awaryjny. Jeśli spotkanie się przeciągnie, nie rezygnujesz na zawsze z pracy nad wnioskiem, tylko przekładasz ją na najbliższy wolny moment. Jeśli w domu jest głośno, możesz przejrzeć dokumenty w bibliotece albo zająć się prostszą częścią zadania. Plan awaryjny przydaje się szczególnie wtedy, gdy harmonogram nie zależy wyłącznie od Ciebie.
Pod koniec dnia zaznacz nie tylko to, co zostało do zrobienia, ale też to, co udało Ci się zrobić. Wysłane zapytanie czy znalezione instrukcje to również postęp. Zapisz, od czego zaczniesz następnym razem: „Kiedy przyjdzie odpowiedź, porównać dwie opcje”. Dzięki temu nie trzeba będzie odtwarzać, na czym skończyła się praca.
Nie próbuj od razu zmieniać całego planu dnia. Wybierz jeden mały nawyk, który możesz regularnie powtarzać, na przykład przygotowywanie wieczorem materiałów do porannego zadania. Pomysły na taki krok znajdziesz w teście „Jaki nawyk najbardziej poprawi Twoje życie?”.
Co zrobić, gdy przeszkadza perfekcjonizm
Chęć wykonania dobrej pracy sama w sobie jest przydatna. Problem pojawia się wtedy, gdy wymagania nie pozwalają zacząć, skończyć ani pokazać efektów. Na przykład poprawiasz pierwsze zdanie raportu, choć nie wiesz jeszcze, jakie dane się w nim znajdą.
Rozdziel tworzenie od sprawdzania. Najpierw przygotuj roboczą wersję: zbierz fakty, zapisz główne punkty, zostaw notatki w miejscach, w których brakuje informacji. Potem przeznacz osobny czas na doprecyzowanie i poprawki. Potraktuj wersję roboczą jako narzędzie pracy, a nie ocenę swoich umiejętności.
Pomagają też ustalone z góry granice: ile czasu chcesz poświęcić, które wymagania są obowiązkowe i kto naprawdę będzie czytać efekt. Wiadomość z informacją o przełożeniu spotkania nie wymaga takiego przygotowania jak ważna umowa. Jeśli wymagania nie są jasne, dopytaj odbiorcę zamiast próbować samodzielnie przewidzieć wszystko.
Czasem za niekończącymi się przygotowaniami kryje się nawyk rozważania możliwych błędów. Zauważ moment, w którym dalsze myślenie przestaje przynosić nowe rozwiązania, i zapisz jedno działanie, dzięki któremu uzyskasz informację zwrotną. Na przykład wyślij współpracownikowi plan zamiast przez kolejną godzinę zastanawiać się, czy efekt mu się spodoba. Przyjrzeć się temu nawykowi pomoże test „Czy masz skłonność do nadmiernego rozmyślania?”.
Co zrobić, jeśli ciągle odkładasz sprawy na później
Spójrz na sytuację szerzej niż przez pryzmat jednego nieudanego dnia. Jeśli w harmonogramie nie ma miejsca na regenerację, problemem może być obciążenie, a nie brak dyscypliny. Spróbuj zmienić terminy, zrezygnować z nieobowiązkowego zadania albo poprosić o pomoc. Jeśli to możliwe, omów priorytety z osobą, która przydziela Ci zadania: co trzeba zrobić najpierw, a co można przełożyć?
Warto też planować odpoczynek bez poczucia winy. Przerwa nie musi być nagrodą za idealny wynik: napicie się wody, posiłek, ruch czy kilka spokojnych minut mogą pomóc wrócić do pracy. Zwróć uwagę, jaki odpoczynek naprawdę pozwala Ci odzyskać siły, a po którym trudniej się skupić.
Jeśli praca stale Cię wyczerpuje i pojawia się poczucie dystansu, możesz zacząć od samooceny w teście „Czy grozi Ci wypalenie zawodowe?”. Testy nie zastępują konsultacji ze specjalistą.
Jeśli odkładanie spraw wyraźnie utrudnia Ci pracę, naukę lub codzienne życie, a proste zmiany nie pomagają, porozmawiaj z psychologiem lub lekarzem. Warto poszukać wsparcia także wtedy, gdy zmęczenie, lęk lub problemy ze snem długo nie ustępują. Nie musisz samodzielnie stawiać sobie diagnozy na podstawie jednego objawu.
Częste pytania
Czy prokrastynacja to lenistwo?
Niekoniecznie. Osoba prokrastynująca może chcieć wykonać zadanie i martwić się opóźnieniem, a jednocześnie unikać nieprzyjemnych emocji lub nie wiedzieć, od czego zacząć. Lepiej poszukać konkretnej przeszkody niż przypinać sobie etykietkę.
Co zrobić, jeśli odkładam nawet ważne sprawy?
Zapisz termin i konsekwencje opóźnienia, a potem wybierz najmniejszy kolejny krok. Jeśli trzeba złożyć wniosek, zacznij od sprawdzenia listy potrzebnych dokumentów. Ustaw przypomnienie i w razie potrzeby poproś kogoś o pomoc w zrozumieniu wymagań.
Czy trzeba zmuszać się do pracy bez przerw?
Nie. Spróbuj przeplatać możliwe do wykonania odcinki pracy przerwami i sprawdź, jaki rytm Ci odpowiada. Jeśli jesteś zmęczony, przerwa może być częścią planu, a nie jego porażką.
Co zrobić, jeśli znowu nie udało mi się zrealizować planu?
Nie próbuj nadrabiać wszystkiego za jednym zamachem. Zastanów się, czy plan był realistyczny i co przeszkodziło w jego realizacji: brak czasu, sił, jasnych kroków czy okoliczności zewnętrzne. Następnie zmniejsz zadanie i wyznacz nowy punkt startu.
Zacznij od jednego kroku
Łatwiej poradzić sobie z prokrastynacją, gdy rozumiesz jej przyczynę i dobierasz rozwiązanie do sytuacji. Wybierz jedną odkładaną sprawę i zapisz działanie, które możesz wykonać dzisiaj. A jeśli chcesz sprawdzić, czy nie powstrzymuje Cię dążenie do ideału, rozwiąż test „Perfekcjonista czy praktyk?”.
Inne testy pomogą Ci przyjrzeć się odpoczynkowi, nadmiernemu rozmyślaniu i przydatnym nawykom: