Bình yên nội tâm là gì và vì sao điều đó có thể bị xáo trộn?
Bình yên nội tâm không phải là trạng thái bạn chẳng bao giờ bận lòng vì điều gì. Đúng hơn, đó là khả năng nhận ra cảm xúc của mình mà không để chúng cuốn đi, rồi quay lại với công việc khi hoàn cảnh cho phép. Bạn có thể lo lắng trước buổi trò chuyện với quản lý nhưng vẫn chuẩn bị cho cuộc trò chuyện ấy, thay vì dành cả ngày tưởng tượng về kết cục tồi tệ nhất.
Bản thân lo âu có chức năng bảo vệ: giúp bạn chú ý đến mối nguy có thể xảy ra và chuẩn bị hành động. Nhưng cơ thể cũng có thể phản ứng bằng sự căng thẳng khi mối nguy chưa rõ ràng hoặc còn ở phía trước. Một câu trả lời mơ hồ trong tin nhắn, chuyện tiền bạc và dòng tin tức dồn dập đôi khi khơi lên hàng loạt suy đoán mà bạn khó có thể tác động ngay lập tức.
Hãy thử phân biệt vấn đề và kịch bản do lo âu tạo ra. Vấn đề: ngày mai cần thanh toán hóa đơn nhưng số dư trong thẻ không đủ. Kịch bản: “Mình sẽ chẳng bao giờ quản lý được tiền bạc”. Suy nghĩ đầu tiên gợi ý bạn kiểm tra số dư và các cách thanh toán. Suy nghĩ thứ hai khái quát hóa tình hình và có thể khiến bạn không còn sức để thực hiện bước đi cụ thể.
Đôi khi, thói quen tìm cách tính trước mọi khả năng bắt nguồn từ mong muốn có được sự bảo đảm an toàn tuyệt đối. Nhưng cuộc sống không có gì chắc chắn hoàn toàn. Mục tiêu của các cách thực hành không phải là thuyết phục bản thân rằng mọi chuyện sẽ diễn ra hoàn hảo, mà là học cách chấp nhận sự bất định và hành động trong khả năng của mình.
Trong ngày, hãy thử để ý những dấu hiệu căng thẳng đang tăng lên: hàm nghiến chặt, nhịp thở nông, muốn kiểm tra tin nhắn liên tục. Đây không phải lý do để lo lắng mà theo dõi bản thân, mà là dấu hiệu cho thấy có thể bạn cần nghỉ một chút.
Cách bình tĩnh ngay lúc này: ba cách giúp đối mặt với lo âu
Trong lúc căng thẳng, cố suy nghĩ phức tạp có thể chỉ khiến bạn thêm mệt mỏi. Hãy bắt đầu từ cơ thể và không gian xung quanh. Bạn không cần thực hiện tất cả các bài tập liên tiếp: hãy chọn cách khiến bạn cảm thấy thoải mái và an toàn.
Cảm nhận điểm tựa
Đặt cả hai bàn chân xuống sàn hoặc tựa lưng vào ghế. Chú ý đến những điểm cơ thể chạm vào bề mặt và sức nặng của cơ thể. Sau đó, thầm gọi tên vài đồ vật bạn nhìn thấy, âm thanh bạn nghe được và cảm giác bạn nhận ra. Chẳng hạn: “Có một chiếc cốc trên bàn, xe cộ ồn ào ngoài cửa sổ, hai lòng bàn tay chạm vào vải”.
Bài tập này được gọi là tiếp đất. Nó giúp bạn chuyển một phần sự chú ý khỏi kịch bản đáng sợ để hướng về những gì đang diễn ra ở đây và lúc này. Bạn không cần ép mình phải thấy nhẹ nhõm ngay lập tức: chỉ cần bình tĩnh quan sát xung quanh.
Hít thở thoải mái
Hít vào và thở ra chậm rãi vài lần theo nhịp độ phù hợp với bạn. Nếu thấy dễ chịu, hãy thở ra lâu hơn một chút so với lúc hít vào, không nín thở hay cố hít thật nhiều không khí. Bạn có thể đặt tay lên bụng và cảm nhận bụng chuyển động.
Nếu tập trung vào hơi thở khiến bạn lo âu hơn hoặc thấy chóng mặt, hãy trở lại nhịp thở bình thường và thử cảm nhận bàn chân làm điểm tựa hoặc quan sát đồ vật xung quanh. Bài tập không nên trở thành một việc nữa mà bạn phải làm thật hoàn hảo.
Chọn một việc cần làm ngay tiếp theo
Hãy tự hỏi: “Trong mười phút tới, mình cần làm gì?” Câu trả lời có thể rất đơn giản: uống nước, rời mắt khỏi màn hình, ghi lại câu hỏi muốn hỏi bác sĩ hoặc xin dời lịch trò chuyện. Nếu nhận được tin nhắn khiến bạn lo lắng ở chỗ làm, trước tiên hãy đọc lại tin nhắn, sau đó hỏi rõ điều chưa hiểu, thay vì tự liệt kê trong đầu những khả năng bị sa thải.
Sau khi nghỉ một chút, hãy xem mức độ căng thẳng có thay đổi không. Nếu không, điều đó không có nghĩa là bạn làm sai. Đôi khi phải mất một lúc bạn mới thấy nhẹ nhõm hơn; cũng có khi điều quan trọng không phải là xua tan lo âu mà là chăm sóc bản thân khi lo âu vẫn còn.
Cách ứng phó với những suy nghĩ lo âu
Một suy nghĩ có thể nghe rất thuyết phục, nhất là khi bạn mệt mỏi. Nhưng suy nghĩ không phải lúc nào cũng là sự thật hay lời tiên đoán về tương lai. Nếu một người quen lâu chưa trả lời, có thể có nhiều lý do: họ bận hoặc điện thoại hết pin chẳng hạn. Bạn không cần ngay lập tức chọn lời giải thích đáng sợ nhất.
Để tách điều mình quan sát được khỏi điều mình suy đoán, hãy viết ba dòng ngắn:
- Chuyện gì đã xảy ra? “Từ hôm qua đến giờ, mình chưa nhận được câu trả lời cho tin nhắn”.
- Mình đang suy đoán điều gì? “Người đó đang giận và không muốn nói chuyện với mình nữa”.
- Mình có thể làm gì? “Đợi đến tối, nếu việc này gấp thì nhắn lại”.
Danh sách này không chứng minh rằng bạn không có gì phải lo. Nó giúp bạn nhận ra đâu là điều đã biết, đâu là điều chưa rõ và chọn hành động phù hợp với tình hình. Nếu chưa thể làm gì, bạn có thể thành thật thừa nhận: “Lúc này mình chưa có câu trả lời, mình sẽ quay lại với chuyện này sau”.
Một cách khác là dành riêng thời gian để suy nghĩ về vấn đề. Chẳng hạn, hẹn với bản thân sẽ xem lại điều đang khiến mình bận tâm sau bữa trưa và ghi nó ra giấy. Nếu suy nghĩ ấy xuất hiện sớm hơn, hãy nhắc mình rằng đã ghi lại rồi, sau đó quay lại việc đang làm. Nếu cách này khiến bạn căng thẳng hơn, đừng cố tiếp tục: hãy thử trao đổi vấn đề với người mình tin tưởng.
Cũng hãy để ý những lần bạn tìm kiếm sự bảo đảm hết lần này đến lần khác: đọc đi đọc lại tin nhắn, liên tục tìm kiếm thông tin về triệu chứng hoặc nhiều lần nhờ người khác xác nhận rằng mọi chuyện vẫn ổn. Đôi khi việc kiểm tra là cần thiết, nhưng nếu nó không giúp bạn đưa ra quyết định và chẳng bao lâu sau lại muốn kiểm tra tiếp, hãy thử giảm đi một lần và quan sát trạng thái của mình.
Nếu bạn thường xuyên tua đi tua lại các cuộc trò chuyện và tìm câu trả lời hoàn hảo, bài trắc nghiệm “Bạn có hay suy nghĩ quá nhiều không?” có thể giúp bạn hiểu thêm về thói quen này. Còn nếu lo âu gắn với cảm giác mơ hồ rằng có điều gì đó đe dọa mình, bạn có thể tìm hiểu cảm giác ấy qua bài trắc nghiệm về những nỗi sợ của bạn.
Cách duy trì sự bình yên trong đời sống hằng ngày
Sẽ dễ áp dụng các cách thực hành hơn nếu bạn dành thời gian phục hồi ngay cả khi không gặp khủng hoảng. Bạn không cần thay đổi toàn bộ cuộc sống chỉ trong một ngày: hãy chọn một thói quen phù hợp với lịch trình và xem nó có ích với mình không.
- Ưu tiên thời gian ngủ. Nếu có thể, hãy đi ngủ và thức dậy vào khoảng cùng một giờ mỗi ngày. Nếu suy nghĩ dồn dập trước giờ ngủ, hãy ghi lại những việc cần làm vào ngày mai và để danh sách đó đến sáng hôm sau. Đây không phải cách chữa mất ngủ tức thì, nhưng thói quen này có thể giúp bạn bớt phải ghi nhớ quá nhiều việc còn dang dở.
- Vận động mà không đặt nặng kết quả. Đi dạo một lát, vận động nhẹ nhàng hoặc duy trì hoạt động thể chất quen thuộc có thể giúp bạn chuyển sự chú ý và cảm nhận cơ thể rõ hơn. Hãy chọn mức vận động phù hợp với thể trạng: đôi khi nghỉ ngơi mới là lựa chọn thích hợp hơn.
- Tạm nghỉ khỏi dòng thông tin. Nếu tin tức hoặc nhóm trò chuyện công việc khiến bạn căng thẳng, hãy dành khung giờ nhất định để xem và tắt những thông báo không cần thiết. Bạn vẫn có thể để các tin nhắn quan trọng ở chế độ nhận được.
- Phân biệt nghỉ ngơi với chờ đợi. Lướt mạng giữa hai công việc gấp không phải lúc nào cũng giúp bạn phục hồi. Hãy thử nghỉ ngơi thực sự: ăn uống mà không xem tin nhắn công việc, ngồi yên trong không gian tĩnh lặng hoặc gặp gỡ người thân thiết.
- Nhờ giúp đỡ một cách cụ thể. Thay vì nói “Mình thấy khó khăn quá”, bạn có thể nói: “Ở bên mình mười phút nhé” hoặc “Giúp mình chọn việc cần bắt đầu trước nhé”. Như vậy, người khác sẽ dễ hiểu bạn cần được hỗ trợ thế nào hơn.
Chẳng hạn, nếu mỗi tối bạn lại lo âu hơn vì thông báo công việc, hãy bắt đầu bằng một thay đổi: xác định giờ kết thúc ngày làm việc và thống nhất với đồng nghiệp cách liên hệ khi có việc thật sự khẩn cấp. Nếu không thể tắt thông báo, hãy thử để điện thoại khuất tầm mắt ít nhất trong bữa tối.
Bạn cũng nên để ý đến khối lượng công việc. Dễ cáu kỉnh và cảm thấy ngay cả những việc thường ngày cũng đòi hỏi quá nhiều sức lực đôi khi là dấu hiệu cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở những suy nghĩ lo âu mà còn ở việc bạn chưa có đủ thời gian phục hồi. Bài trắc nghiệm “Mình có đang kiệt quệ về cảm xúc không?” sẽ giúp bạn chú ý đến những dấu hiệu có thể cho thấy mình đang kiệt sức.
Nếu tình trạng lo âu kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc các mối quan hệ, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý, nhà trị liệu tâm lý hoặc bác sĩ. Nếu bạn đang đối mặt với nguy cơ mất an toàn trước mắt hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy liên hệ dịch vụ khẩn cấp hoặc người có thể ở bên bạn để được hỗ trợ ngay. Bài trắc nghiệm không thay thế cho việc tư vấn với chuyên gia.
Câu hỏi thường gặp
Có thể loại bỏ hoàn toàn lo âu không?
Lo âu là một phản ứng tự nhiên, vì vậy mục tiêu không nhất thiết phải là không bao giờ cảm thấy lo âu. Hữu ích hơn là học cách nhận ra nó và lựa chọn cách mình sẽ phản ứng.
Nếu các bài tập hít thở không có tác dụng thì sao?
Đừng ép mình tiếp tục. Hãy thử cảm nhận điểm tựa dưới chân, gọi tên những đồ vật xung quanh hoặc làm một việc thực tế nho nhỏ. Nếu lo âu dữ dội hoặc thường xuyên tái diễn, bạn nên tìm đến chuyên gia để được hỗ trợ.
Làm sao phân biệt việc chuẩn bị với suy nghĩ quá nhiều?
Việc chuẩn bị thường giúp bạn tìm ra một quyết định rõ ràng hoặc bước tiếp theo. Nếu bạn cứ lặp đi lặp lại những khả năng giống nhau mà không có thông tin mới, có lẽ đã đến lúc nghỉ một chút hoặc hỏi ý kiến người khác.
Vì sao lo âu quay lại sau khi nghỉ ngơi?
Nghỉ ngơi giúp bạn hồi phục sức lực nhưng không phải lúc nào cũng giải quyết được nguồn cơn lo lắng. Sau khi nghỉ, hãy xem có công việc, cuộc trò chuyện hay sự thay đổi nào về khối lượng công việc mà bạn cần xử lý không.
Bắt đầu hành trình tìm lại sự bình yên từ đâu?
Hãy chọn một cách thực hành cho những lúc căng thẳng và một thói quen giúp phục hồi. Để hiểu rõ hơn mình đang bắt đầu từ đâu, hãy làm bài trắc nghiệm chính “Mức độ bình yên nội tâm của bạn ra sao?”.
Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về những trải nghiệm của mình qua các bài trắc nghiệm khác: