Bắt đầu chăm sóc sức khỏe mà không tự tạo áp lực
Cố gắng cùng lúc bỏ đồ ngọt, chạy bộ và đi ngủ sớm hơn hai tiếng có thể khiến bạn nhanh chóng kiệt sức. Thay vào đó, hãy nghĩ xem điều gì đang ảnh hưởng nhiều nhất đến cảm giác khỏe khoắn của bạn trong ngày thường. Có thể bạn hay bỏ bữa trưa, thức quá khuya hoặc gần như không đứng dậy khỏi bàn làm việc.
Hãy chọn một bước nhỏ để thực hiện trong tuần tới. Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu «vận động nhiều hơn», hãy thử «đi bộ mười phút sau bữa trưa vào các ngày làm việc». Gắn thói quen mới với một việc vốn đã có trong lịch trình: đi dạo sau bữa ăn, uống một cốc nước trong bữa sáng hoặc chuẩn bị đi ngủ sau khi tắm buổi tối.
Đừng đánh giá thành công dựa trên một chuỗi ngày hoàn hảo. Nếu chưa duy trì được thói quen, hãy xem thử liệu nó có quá khó không: có thể buổi tối bạn không còn sức tập luyện, nhưng đi bộ một đoạn ngắn vào buổi sáng thì hoàn toàn khả thi. Bài trắc nghiệm về thói quen có thể cải thiện cuộc sống của bạn cũng sẽ giúp bạn chọn hướng thay đổi đầu tiên.
Giấc ngủ và vận động: nền tảng cho sức khỏe mỗi ngày
1. Dành đủ thời gian để ngủ
Hầu hết người trưởng thành cần ngủ khoảng 7–9 tiếng mỗi ngày. Để tìm giờ ngủ phù hợp, hãy bắt đầu từ giờ thức dậy rồi tính ngược lại. Nếu chuông báo thức reo lúc bảy giờ nhưng bạn thường xuyên đi ngủ sau nửa đêm, vấn đề có thể không phải là thiếu ý chí mà là bạn chưa dành đủ thời gian cho giấc ngủ.
Cố gắng thức dậy vào khoảng cùng một giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần. Trước khi đi ngủ, hãy giảm ánh sáng và tạm gác những việc khiến bạn phải quay lại trạng thái làm việc. Không cần xây dựng một nghi thức buổi tối cầu kỳ: đôi khi chỉ cần sạc điện thoại ở chỗ xa giường hơn. Nếu tình trạng khó ngủ kéo dài, bạn nên trao đổi với bác sĩ.
2. Vận động trong ngày
Vận động có ích ngay cả khi bạn không mặc đồ tập. Hãy đi bộ đến cửa hàng, xuống xe sớm hơn một trạm hoặc đi dạo một lúc sau bữa trưa. Nếu phải ngồi cả ngày làm việc, thỉnh thoảng hãy đứng dậy và đổi tư thế: lấy nước, đi lại trong phòng hoặc đứng lên khi nghe điện thoại.
Mục tiêu tham khảo dành cho người trưởng thành là ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần. Khi vận động ở mức này, bạn sẽ thở nhanh hơn nhưng vẫn có thể trò chuyện. Không nhất thiết phải tập đủ thời lượng trong một lần: đi bộ mười phút vài lần mỗi ngày cũng có ích. Nếu đã lâu bạn không vận động thường xuyên, hãy bắt đầu với mức vừa sức rồi tăng dần.
3. Tăng cường sức mạnh cơ bắp
Cơ bắp khỏe giúp bạn xử lý những việc thường ngày như xách đồ, leo cầu thang và đứng dậy khỏi ghế. Người trưởng thành thường được khuyến nghị tập các nhóm cơ chính ít nhất hai ngày mỗi tuần. Bạn không cần đăng ký phòng tập để bắt đầu: có thể tập ngồi xổm chạm ghế, chống đẩy vào tường hoặc dùng dây đàn hồi.
Hãy bắt đầu với vài lần lặp lại và chú ý đến kỹ thuật. Bạn có thể cảm nhận cơ thể đang gắng sức, nhưng không cần cố chịu cơn đau nhói. Nếu bị chấn thương, mắc bệnh mạn tính hoặc không chắc bài tập nào phù hợp, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia vật lý trị liệu. Hãy chọn cách tập mà bạn có thể tiếp tục vào tuần sau.
Ăn uống và thói quen hằng ngày
4. Ăn uống đa dạng
Thay vì tìm kiếm một loại thực phẩm hoàn hảo, hãy nhìn vào chế độ ăn tổng thể. Cố gắng thường xuyên bổ sung rau củ và trái cây, thực phẩm giàu đạm, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và chất béo có lợi. Không cần thay đổi toàn bộ danh sách mua sắm: bạn có thể ăn thêm đậu và rau cùng món kiều mạch quen thuộc, hoặc thêm trái cây hay sữa chua nguyên chất vào bữa sáng nếu phù hợp.
Hãy chuẩn bị sẵn một lựa chọn đơn giản cho những ngày bận rộn, chẳng hạn như rau củ đông lạnh, trứng hoặc đậu đóng hộp. Nhờ vậy, bạn sẽ ít có nguy cơ phải nhịn đến tận khuya mới ăn được một bữa tử tế. Đừng chia thực phẩm thành loại «tốt» và «bị cấm»: điều quan trọng hơn là thói quen ăn uống thường ngày, phù hợp với sức khỏe, sở thích và ngân sách của bạn.
5. Uống nước và để ý khi khát
Cơ thể cần nước, nhưng không có một con số cốc nước phù hợp với tất cả mọi người: nhu cầu còn tùy vào mức độ vận động, thời tiết, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe. Trong hầu hết tình huống thường ngày, bạn có thể uống theo cảm giác khát, trong bữa ăn và giữa các bữa. Khi trời nóng hoặc vận động nhiều, bạn có thể cần uống thêm nước.
Đặt một cốc nước cạnh chỗ làm việc hoặc mang theo chai nước khi đi dạo nếu bạn thường quên uống. Đừng ép mình uống thật nhiều khi không muốn. Nếu bác sĩ khuyên bạn hạn chế hoặc tính toán lượng nước nạp vào, hãy làm theo hướng dẫn đó. Không nhất thiết phải kiêng đồ uống có đường hoàn toàn, nhưng hãy ưu tiên nước lọc như lựa chọn quen thuộc.
6. Giảm tác hại từ thuốc lá và rượu bia
Bỏ thuốc lá có lợi cho sức khỏe ở mọi lứa tuổi. Nếu đang hút thuốc, hãy bắt đầu bằng cách để ý xem khi nào bạn thèm thuốc nhất — lúc uống cà phê, sau khi cãi nhau hay trong giờ nghỉ làm? Nhờ vậy, bạn có thể chuẩn bị trước một lựa chọn thay thế cho thói quen cụ thể đó, chẳng hạn ra ngoài hít thở không khí mà không hút thuốc hoặc cầm một tách trà trên tay.
Bài trắc nghiệm về lý do hút thuốc có thể giúp bạn nhận ra những yếu tố khơi gợi cơn thèm. Nếu khó tự bỏ thuốc, hãy trao đổi với bác sĩ: có nhiều cách hỗ trợ, bao gồm cả thuốc. Với rượu bia, uống càng ít càng tốt cho sức khỏe. Bạn có thể chọn trước đồ uống không cồn khi đi gặp bạn bè hoặc ghi lại những ngày mình uống để hiểu rõ thói quen thường ngày của bản thân.
Nghỉ ngơi, phòng ngừa và chăm sóc bản thân
7. Nghỉ giải lao trước khi kiệt sức
Nghỉ ngơi sẽ hiệu quả hơn nếu bạn không đợi đến lúc căng thẳng suốt nhiều giờ mới chịu dừng lại. Giữa các công việc, hãy thử đứng dậy, nhìn ra xa, đi lại hoặc ngồi yên vài phút mà không xem thông báo mới. Nếu cả ngày phải giao tiếp với mọi người, một khoảng lặng có thể dễ chịu hơn việc nhắn tin; còn nếu ngồi một mình quá lâu, trò chuyện một lúc có thể giúp ích hơn.
Không phải lúc nghỉ nào cũng cần mang lại hiệu quả. Bạn có thể lướt mạng xã hội, nhưng hãy để ý xem sau đó mình thấy thư thái hơn hay mệt mỏi hơn. Để tìm hiểu cách bản thân hồi phục, hãy làm trắc nghiệm xem bạn nghỉ ngơi tốt đến đâu. Sau đó, thử thay ít nhất một khoảng nghỉ quen thuộc bằng hoạt động thực sự giúp bạn thư giãn.
8. Giữ kết nối và nhờ giúp đỡ
Chăm sóc sức khỏe không chỉ liên quan đến thể chất. Trò chuyện với những người bạn tin tưởng giúp bạn không phải đối mặt với khó khăn một mình. Bạn không cần gặp gỡ đông người mỗi ngày: đôi khi chỉ cần hẹn đi dạo, nhắn tin cho người thân hoặc nói thật rằng bạn cần giúp một việc cụ thể.
Hãy để ý cả tình trạng căng thẳng kéo dài. Nếu lo âu, buồn bã hoặc mệt mỏi khiến bạn khó ngủ, khó làm việc và khó duy trì cuộc sống thường ngày, đừng ép mình phải tự vực dậy. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần. Tìm kiếm sự hỗ trợ cũng là một cách chăm sóc bản thân, chứ không có nghĩa là bạn đã thất bại.
9. Đừng trì hoãn việc phòng ngừa và xử lý triệu chứng đáng lo ngại
Phòng ngừa không có nghĩa là phải làm vô số xét nghiệm theo danh sách tìm thấy trên mạng. Tốt hơn hết, hãy hỏi bác sĩ xem bạn cần khám, xét nghiệm và tiêm chủng những gì, dựa trên độ tuổi, tình trạng sức khỏe, tiền sử gia đình và khuyến nghị tại địa phương. Ghi sẵn những điều muốn hỏi để dễ nhớ các vấn đề quan trọng khi đi khám.
Đừng chờ đến lần khám định kỳ nếu xuất hiện triệu chứng mới, bất thường hoặc ngày càng nặng hơn. Chẳng hạn, cơn đau kéo dài hoặc những thay đổi rõ rệt về sức khỏe là điều nên trao đổi với chuyên gia. Nếu có dấu hiệu cấp cứu như đau ngực dữ dội, đột ngột khó nói hoặc khó thở, hãy tìm trợ giúp y tế khẩn cấp. Hãy lưu kết quả khám và danh sách thuốc đang dùng ở nơi dễ tìm.
10. Chăm sóc răng miệng mỗi ngày
Sức khỏe răng miệng cũng phụ thuộc vào những việc nhỏ được lặp lại đều đặn. Hãy đánh răng hai lần mỗi ngày bằng kem đánh răng có fluor, chú ý đến viền nướu và đừng chải quá mạnh. Dùng chỉ nha khoa hoặc dụng cụ phù hợp khác để làm sạch kẽ răng; nha sĩ có thể giúp bạn chọn loại thích hợp.
Để không quên đánh răng buổi tối, hãy gắn việc này với một hoạt động quen thuộc, chẳng hạn rửa mặt. Nếu nướu thường xuyên chảy máu, răng bị đau hoặc ê buốt, đừng chỉ đổi kem đánh răng để che lấp vấn đề: hãy đặt lịch khám. Nên trao đổi với nha sĩ về tần suất khám định kỳ, vì điều này còn tùy vào tình trạng răng và nướu.
Câu hỏi thường gặp
Nên bắt đầu với thói quen nào?
Hãy chọn thói quen giúp giải quyết vấn đề bạn nhận thấy rõ nhất và có thể sắp xếp vào lịch trình. Nếu thường xuyên thiếu ngủ, trước tiên hãy dành thời gian buổi tối để hoàn tất công việc. Nếu hầu như không ra khỏi nhà, hãy bắt đầu bằng một chuyến đi bộ ngắn.
Có cần thay đổi hoàn toàn chế độ ăn không?
Không. Sẽ dễ thực hiện hơn nếu bạn bổ sung một loại thực phẩm hoặc một bữa ăn phù hợp với điều kiện của mình, chẳng hạn thêm rau vào bữa trưa hoặc ăn sáng đơn giản trước khi ra ngoài. Nếu mắc bệnh hoặc có nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt, hãy trao đổi với chuyên gia về những thay đổi phù hợp.
Nếu liên tục không duy trì được thói quen thì sao?
Hãy giảm độ khó và xem lại thời điểm thực hiện có phù hợp không. Năm phút vận động sau giờ làm có thể thực tế hơn một buổi tập kéo dài cả tiếng. Bỏ lỡ một lần không xóa đi những nỗ lực trước đó: bạn có thể tiếp tục lại ngay khi thuận tiện.
Đi bộ có thể thay cho tập luyện không?
Đi bộ nhanh có thể được tính là hoạt động thể chất cường độ vừa và góp vào tổng thời lượng vận động trong tuần. Tuy nhiên, bạn vẫn nên bổ sung riêng các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp, với mức độ phù hợp với tình trạng và khả năng của mình.
Bắt đầu từ một bước nhỏ
Chăm sóc sức khỏe không phải là danh sách quy tắc cần thực hiện thật hoàn hảo. Hãy chọn một thói quen, xem nó có phù hợp với lịch trình trong tuần không rồi từ từ bổ sung những thói quen khác. Để nhận ra điểm mạnh và những điều có thể thay đổi, hãy làm bài trắc nghiệm chính «Bạn chăm sóc sức khỏe của mình tốt đến đâu?».
Bài trắc nghiệm không thay thế cho việc tư vấn với chuyên gia.
Nếu muốn tìm hiểu thêm, dưới đây là bộ sưu tập các bài trắc nghiệm về thói quen và nghỉ ngơi: