İşleri neden erteleriz?
Erteleme, gecikmenin sorun yaratabileceğini bildiğimiz hâlde planladığımız bir işi isteyerek sonraya bırakmaktır. Üstelik kişi çoğu zaman gerçekten dinlenmez: Yapması gereken iş yerine mesajlarını kontrol eder, sonra da boşa harcadığı zaman için kaygılanır. Bu, işi bilinçli olarak başka bir zamana bırakmaktan ya da mola vermekten farklıdır.
Ertelemenin farklı nedenleri olabilir ve aynı kişide bunlardan birkaçı bir arada görülebilir:
- Görev hoş olmayan duygular uyandırır. Örneğin, para hakkında konuşmak mahcup edici, bir müşteriye e-posta yazmak ise kaygı verici gelebilir. Haberleri kontrol etmek bu rahatsızlığı kısa süreliğine unutturur; bu yüzden insan kendini yine bunu yaparken bulabilir.
- Nereden başlayacağınız belli değildir. “Vergi işlerini hallet” ifadesi, atılacak somut bir adım söylemez. Beyin, bir mesaja cevap vermek gibi daha belirgin bir işi seçmeye yatkındır.
- Sonuç yeterince iyi görünmez. Taslağın ilk andan itibaren kusursuz olması gerekiyorsa başlamak daha korkutucu gelir. Beklentiler yükselir, her şeyi önceden düzeltmeye çalışmak da zaman alır.
- Enerjiniz ya da uygun koşullarınız yoktur. Yoğun bir günün ardından yeni bir işe odaklanmak daha zordur; özellikle etraf gürültülüyse ve başka işlerin teslim tarihleri yaklaşıyorsa.
- İş şu an için önemli görünmez. Egzersizin ya da vergi beyannamesini doldurmanın faydası daha sonra ortaya çıkabilir. Dizi izlemek ve sosyal medya akışı ise hemen keyif verir.
“Neden bu kadar tembelim?” diye sormak yerine, “Başlamaya niyetlendiğimde tam olarak ne oluyor?” diye sormak daha yararlı olabilir. Yanıt, bir sonraki adımınızı gösterir. Sorun yorgunluksa yeni bir yapılacaklar listesi dinlenmenin yerini tutmaz; belirsizlikse somut bir plan işe yarayabilir.
Ertelemeyi nasıl bırakırsınız: nereden başlamalı?
Önce ilham gelmesini beklemek zorunda değilsiniz. Başlamayı kolaylaştıracak koşulları oluşturup sonucu değerlendirmeyi deneyin. Birkaç yöntemi bir arada kullanabilirsiniz.
- Atacağınız ilk somut adımı belirleyin. “Sunumu hazırla” yerine “Belgeyi aç ve üç madde yaz” deyin. Bu bile gözünüzde büyüyorsa önce dosyayı oluşturun. Küçük bir adım büyük işi ortadan kaldırmaz ama işe koyulmayı kolaylaştırır.
- Kısa süreli bir zamanlayıcı kurun. Kendinize beş ya da on dakika çalışıp sonra devam edip etmeyeceğinize karar vereceğinizi söyleyin. Bu sürede soruları not edebilir, gerekli belgeyi bulabilir ya da bir taslak hazırlayabilirsiniz. Zamanlayıcı çaldığında durmanızda sakınca yok: Amaç başlangıç eşiğini düşürmek, fark ettirmeden kendinize uzun bir çalışma günü çıkarmak değil.
- Hazırlığı ve işi yapmayı birbirinden ayırın. Doktordan randevu almanız gerekiyorsa önce iletişim bilgilerini bulun, sonra uygun bir zaman seçin, ardından arayın ya da formu doldurun. Her şeyi tek seferde halletmeyi kendinizden beklemeyin. Gerekirse adımları farklı günlere bölebilirsiniz.
- Bir engeli ortadan kaldırın. Gereksiz sekmeleri kapatın, telefonu uzağa koyun ya da ihtiyacınız olan materyalleri önceden açın. Bir iş arkadaşınıza soru sormanız gerekiyorsa cevabı saatlerce tahmin etmeye çalışmak yerine sorunuzu gönderin.
- Yeterince iyi sayılacak sonucu tanımlayın. Bir e-posta taslağı için kusursuz bir üslup değil, anlaşılır üç paragraf yeterli olabilir. Temizlikte hedef bütün evi toplamak değil, masayı boşaltmak olabilir. Ölçüt, işin ne zaman tamamlandığını anlamanıza yardımcı olur.
Örneğin özgeçmişinizi güncellemeyi erteliyorsunuz. “Akşam hepsini bitireceğim” diye söz vermek yerine eski dosyayı açıp son iş deneyiminizi ekleyin. Ardından yaptığınız iki projeyi düzenlemeden not edin. Kısa bir moladan sonra ifadeleri gözden geçirecek enerjiniz olup olmadığına karar verebilir ya da bu işi yarına bırakabilirsiniz.
İşlere yeniden dönmeyi kolaylaştıracak şekilde nasıl plan yaparsınız?
Uzun bir yapılacaklar listesi her zaman işe yaramaz: Acil bir telefon görüşmesiyle birkaç ayı kapsayan büyük bir hedef yan yana durunca her şey eşit derecede acilmiş gibi görünür. İşleri kapsamlarına göre ayırın. Bir proje için aşamaları belirleyin, günlük planınıza ise yalnızca sıradaki adımı ekleyin.
Bu adımı zaman ve mekânla ilişkilendirmeyi deneyin: “Kahvaltıdan sonra mutfak masasındaki başvuru formunu açacağım.” Bu, “Hafta içinde evrak işlerine bakacağım” demekten daha somuttur. Beklenmedik durumlar için de zaman bırakın: Günün her dakikasını işlerle doldurursanız uzayan tek bir konuşma bile bütün planınızı bozabilir.
Önceden bir yedek plan belirleyin. Görüşme uzarsa başvuruyla ilgili işi sonsuza kadar iptal etmek yerine, bir sonraki boş zaman aralığına alın. Ev gürültülüyse belgeleri kütüphanede düzenleyebilir ya da işin daha kolay bir bölümünü yapabilirsiniz. Programınız yalnızca size bağlı değilse yedek plan özellikle işe yarar.
Günün sonunda yalnızca tamamlanmamış işleri değil, yaptıklarınızı da not edin. Gönderdiğiniz bir talep ya da bulduğunuz bir yönerge bile ilerlemedir. Bir sonraki adımı da yazın: “Yanıt gelince iki seçeneği karşılaştır.” Böylece işe nerede ara verdiğinizi yeniden hatırlamanız gerekmez.
Tüm günlük düzeninizi bir anda değiştirmeye çalışmayın. Akşamdan sabah yapacağınız işin materyallerini hazırlamak gibi, tekrarlayabileceğiniz küçük bir alışkanlık seçin. Böyle bir adım için fikirleri “Hayatınızı en çok hangi alışkanlık iyileştirir?” testinde bulabilirsiniz.
Mükemmeliyetçilik engel oluyorsa ne yapmalı?
İşi iyi yapmaya çalışmak kendi başına faydalıdır. Sorun, beklentiler işe başlamanızı, işi bitirmenizi ya da sonucu paylaşmanızı engellediğinde ortaya çıkar. Örneğin rapora hangi verileri ekleyeceğinize henüz karar vermemişken ilk cümleyi tekrar tekrar yazabilirsiniz.
İlk taslağı oluşturmayı gözden geçirme işinden ayırın. Önce kaba bir taslak hazırlayın: Bilgileri toplayın, ana fikirleri yazın, bilgi eksik olan yerlere not düşün. Ardından düzeltmeler için ayrıca zaman ayırın. Taslağı, yeteneklerinizin bir ölçüsü değil, işinizi kolaylaştıran bir araç olarak görebilirsiniz.
Önceden belirlenmiş sınırlar da işe yarar: Ne kadar zaman ayıracağınız, hangi koşulların mutlaka karşılanması gerektiği ve sonucu kimin okuyacağı. Toplantıyı erteleyen bir e-posta, önemli bir sözleşme kadar hazırlık gerektirmez. Beklentiler net değilse her ihtimali tek başınıza düşünmeye çalışmak yerine ilgili kişiye sorun.
Sürekli hazırlanmanın altında bazen olası hataları durmadan düşünme alışkanlığı yatar. Düşünmek artık yeni bir çözüm getirmediğinde bunu fark edin ve geri bildirim almanızı sağlayacak tek bir adım belirleyin. Örneğin, iş arkadaşınızın sonucu beğenip beğenmeyeceğini bir saat daha düşünmek yerine planınızı ona gönderin. Bu alışkanlığı keşfetmek için “Fazla düşünmeye yatkın mısınız?” testini çözebilirsiniz.
Erteleme tekrar tekrar yaşanıyorsa
Tek bir kötü günün ötesine bakın. Programınızda dinlenmeye yer yoksa sorun disiplin eksikliği değil, iş yükü olabilir. Son tarihleri yeniden değerlendirmeyi, zorunlu olmayan bir işten vazgeçmeyi ya da yardım istemeyi deneyin. Mümkünse size iş veren kişiyle öncelikleri konuşun: Önce ne yapılmalı, ne ertelenebilir?
Dinlenmeyi de suçluluk duymadan planlamak faydalı olur. Mola vermek için kusursuz bir sonuç elde etmiş olmanız gerekmez: Su içmek, yemek yemek, hareket etmek ya da birkaç dakika sakin kalmak işe dönmenizi kolaylaştırabilir. Sizi gerçekten neyin dinlendirdiğine, hangi dinlenme biçiminden sonra odaklanmanın daha da zorlaştığına dikkat edin.
İşiniz sizi sürekli tüketiyorsa ve kendinizi yaptığınız işten kopmuş hissediyorsanız, “İş yerinde tükenmişlik yaşıyor musunuz?” testindeki öz değerlendirmeyle başlayabilirsiniz. Testler, bir uzmana danışmanın yerini tutmaz.
Erteleme işinizi, eğitiminizi ya da günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyor ve basit değişiklikler işe yaramıyorsa bir psikolog ya da doktora danışın. Yorgunluk, kaygı ya da uyku sorunları uzun süre geçmiyorsa destek almak da iyi bir seçenektir. Tek bir belirtiye bakarak kendi kendinize tanı koymanız gerekmez.
Sık sorulan sorular
Erteleme tembellik midir?
Her zaman değil. Erteleme yaşayan kişi işi yapmak isteyebilir ve gecikme yüzünden kaygı duyabilir; ancak hoş olmayan duygulardan kaçındığı ya da nereden başlayacağını bilmediği için işe koyulamayabilir. Kendinize bir etiket yapıştırmak yerine somut engeli bulmaya çalışmak daha faydalıdır.
Önemli işleri bile erteliyorsam ne yapmalıyım?
Son tarihi ve gecikmenin sonuçlarını not edin, ardından atabileceğiniz en küçük adımı seçin. Bir başvuru yapmanız gerekiyorsa önce gerekli belgelerin listesini kontrol edin. Kendinize bir hatırlatıcı kurun ve koşulları anlamak için gerekirse birinden yardım isteyin.
Mola vermeden çalışmaya kendimi zorlamalı mıyım?
Hayır. Yapabileceğiniz süreler boyunca çalışıp aralarda mola vermeyi deneyin ve size hangi düzenin uygun olduğunu gözlemleyin. Yorgunsanız mola vermek planın başarısız olması değil, planın bir parçası olabilir.
Planımı yine aksatırsam ne yapmalıyım?
Her şeyi tek seferde telafi etmeye çalışmayın. Planın gerçekçi olup olmadığını ve sizi neyin engellediğini gözden geçirin: zaman, enerji, belirsiz adımlar ya da dış koşullar. Ardından işi küçültüp yeniden başlamak için bir zaman belirleyin.
Tek bir adımla başlayın
Ertelemenin nedenini anlayıp duruma uygun bir çözüm seçtiğinizde bu alışkanlığın üstesinden gelmek kolaylaşır. Ertelediğiniz işlerden birini seçin ve bugün atabileceğiniz bir adım yazın. Mükemmeliyetçilik arayışınızın sizi engelleyip engellemediğini anlamak için “Mükemmeliyetçi misiniz, yoksa pratik mi?” testini çözün.
Diğer testler dinlenme, fazla düşünme ve faydalı alışkanlıklar üzerine düşünmenize yardımcı olabilir: