TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Kiệt sức cảm xúc: khác gì với mệt mỏi thông thường?

Đôi khi cuối tuần cũng chẳng giúp bạn lấy lại sức, còn những việc quen thuộc lại khiến bạn bực bội. Cùng tìm hiểu cách nhận biết tình trạng kiệt sức cảm xúc và những điều có thể giúp bạn hồi phục.

Kiệt sức cảm xúc là trạng thái mà căng thẳng kéo dài khiến bạn không còn nhiều năng lượng dành cho cảm xúc, giao tiếp và các công việc thường ngày. Khác với mệt mỏi thông thường, tình trạng này không phải lúc nào cũng qua đi sau một giấc ngủ hay một buổi tối rảnh rỗi: ngay cả những lời nhờ vả nhỏ cũng có thể trở thành gánh nặng quá sức.

Kiệt sức cảm xúc có thể biểu hiện theo nhiều cách, từ dễ cáu gắt, khó ngủ đến cảm giác xa cách với người thân và những hoạt động quen thuộc. Hãy làm bài trắc nghiệm «Tôi có đang kiệt sức cảm xúc không?» để nhìn nhận trạng thái của mình kỹ hơn.

Kiệt sức cảm xúc biểu hiện như thế nào?

Mệt mỏi cảm xúc hiếm khi chỉ thể hiện qua một triệu chứng rõ rệt. Thường thì nhiều phản ứng quen thuộc cùng thay đổi: bạn khó tập trung hơn, giao tiếp nhanh khiến bạn mệt mỏi, còn việc hồi phục thì mất nhiều thời gian hơn trước.

Hãy chú ý đến những dấu hiệu sau, đặc biệt nếu chúng kéo dài hơn một ngày và ảnh hưởng rõ rệt đến cuộc sống:

  • Dễ cáu gắt. Một tin nhắn trong nhóm chat công việc hay câu hỏi của người thân cũng khiến bạn phản ứng mạnh hơn mức cần thiết.
  • Cảm giác trống rỗng. Bạn khó tìm được năng lượng cảm xúc để tham gia một cuộc gặp mà trước đây mình mong chờ; đôi khi, thay vì hứng thú, bạn chỉ thấy thờ ơ.
  • Khó tập trung. Bạn đọc đi đọc lại một email, quên những thỏa thuận đơn giản hoặc mãi không bắt đầu được một việc.
  • Thay đổi giấc ngủ. Bạn khó ngủ vì nghĩ đến công việc, thường tỉnh giấc giữa đêm hoặc vẫn thấy rã rời dù đã nằm nghỉ đủ lâu như thường lệ.
  • Muốn thu mình lại. Ngay cả người thân yêu và những cuộc trò chuyện bình thường cũng khiến bạn tốn sức, vì vậy bạn muốn hủy hẹn và không trả lời tin nhắn.
  • Căng thẳng cơ thể. Bạn có thể bị đau đầu, căng cơ hoặc cảm thấy mệt mỏi triền miên.

Một dấu hiệu riêng lẻ chưa đủ để khẳng định bạn đang kiệt sức cảm xúc. Chẳng hạn, ngủ không ngon có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó có vấn đề sức khỏe. Điều quan trọng hơn là nhận ra nhiều thay đổi xuất hiện cùng lúc và chúng kéo dài bao lâu.

Đôi khi, kiệt sức không biểu hiện bằng nước mắt mà bằng vẻ bình thản bên ngoài: bạn vẫn làm những việc cần làm, nhưng như thể đang hoạt động theo quán tính. Một ngày trông vẫn bình thường, dù ngay cả việc chọn món ăn tối cũng đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn hẳn.

Mệt mỏi cảm xúc khác gì với mệt mỏi thông thường?

Mệt mỏi thông thường thường gắn với một nguyên nhân cụ thể: bạn đi bộ nhiều, làm dự án đến khuya hoặc ngủ ít trong vài đêm. Sau khi ngủ, ăn uống và nghỉ ngơi, năng lượng dần trở lại, còn bạn cũng thấy hứng thú hơn với những việc quen thuộc.

Khi kiệt sức cảm xúc, mối liên hệ với một công việc cụ thể có thể không rõ ràng. Căng thẳng tích tụ từ nhiều phía: công việc, chăm sóc gia đình, bất ổn tài chính, mâu thuẫn. Ngay cả khi một ngày làm việc đã kết thúc, những suy nghĩ về việc sắp tới vẫn khiến bạn khó thư giãn hoàn toàn.

Hãy hình dung hai buổi tối tương tự nhau. Sau một ngày làm việc bận rộn, bạn nghỉ ngơi, đi ngủ và sáng hôm sau thấy khá hơn — có lẽ thời gian nghỉ đã giúp bạn hồi phục sau mệt mỏi thông thường. Nhưng trong một tình huống khác, bạn ngủ đủ mà sáng nào cũng cảm thấy nặng nề khi nghĩ đến tin nhắn, cuộc hẹn và việc nhà. Đây là lúc bạn nên để ý đến khối lượng công việc và trạng thái của mình.

Điểm khác biệt chính không nằm ở mức độ mệt mỏi tại một thời điểm cụ thể, mà ở việc tình trạng đó kéo dài ra sao và cơ thể đáp ứng thế nào với quá trình hồi phục. Tuy vậy, một ngày rảnh không nhất thiết có thể xóa bỏ ảnh hưởng của căng thẳng kéo dài. Ngược lại, nếu bạn không thấy khỏe khoắn hơn sau cuối tuần thì cũng chưa có nghĩa là bạn đang kiệt sức cảm xúc.

Hoàn cảnh nghỉ ngơi cũng rất quan trọng. Nếu cuối tuần của bạn kín lịch dọn dẹp, lo việc gia đình và thấp thỏm kiểm tra email, việc tạm nghỉ làm có thể không giống như được nghỉ ngơi khỏi mọi đòi hỏi. Bài trắc nghiệm «Bạn nghỉ ngơi giỏi đến mức nào?» có thể giúp bạn nhìn lại thói quen của mình.

Vì sao năng lượng cạn kiệt?

Mệt mỏi cảm xúc có thể xuất hiện khi những đòi hỏi trong thời gian dài vượt quá nguồn lực bạn có. Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng công việc: tình huống có dễ đoán hay không, bạn có được hỗ trợ và có thể tác động đến những gì đang diễn ra hay không cũng rất quan trọng.

Chẳng hạn, một người có thể xoay xở với dự án căng thẳng nếu biết rõ thời hạn và biết có thể nhờ ai giúp đỡ. Nhưng việc ưu tiên liên tục thay đổi, phải luôn sẵn sàng trả lời vào buổi tối và sợ mắc lỗi có thể khiến khối lượng công việc ngày càng nặng nề. Việc chăm sóc người thân trong thời gian dài cũng có thể gây tác động tương tự, nhất là khi hầu như không còn thời gian cho nhu cầu của bản thân.

Những yếu tố có thể góp phần gây ra tình trạng này gồm căng thẳng mạn tính, thiếu ngủ, mâu thuẫn, bất ổn và thiếu ranh giới giữa công việc với thời gian riêng tư. Chủ nghĩa cầu toàn cũng có thể làm áp lực tăng thêm: ngay cả khi đã hoàn thành công việc, bạn vẫn không thấy nhẹ nhõm nếu cho rằng kết quả chưa đủ tốt.

Kiệt sức cảm xúc có thể là một phần của tình trạng kiệt sức nghề nghiệp, nhưng không chỉ xảy ra trong công việc. Nếu khó khăn chủ yếu liên quan đến nhiệm vụ và thái độ của bạn với công việc, hãy thử làm bài trắc nghiệm «Bạn có bị kiệt sức trong công việc không?». Bài trắc nghiệm có thể giúp bạn nhận ra những dấu hiệu có thể có của tình trạng kiệt sức, chứ không đưa ra chẩn đoán.

Cách hồi phục: những bước cụ thể

Không có cách nào nhanh chóng và phù hợp với tất cả mọi người: điều quan trọng không chỉ là nghỉ ngơi nhiều hơn mà còn là giảm bớt những yếu tố khiến bạn kiệt sức nếu có thể. Hãy bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ mà bạn có thể duy trì trong hoàn cảnh hiện tại.

  1. Gọi tên những nguồn gây áp lực. Trong vài ngày, hãy ghi lại những tình huống khiến bạn mất sức và những việc giúp bạn cảm thấy nhẹ nhõm hơn dù chỉ một chút. Đó có thể không chỉ là một dự án lớn mà còn là việc lúc nào cũng phải trả lời ngay. Danh sách này sẽ giúp bạn phân biệt điều mình có thể tác động với điều hiện chưa thể thay đổi.
  2. Xem lại những việc sắp tới. Chọn một việc có thể dời lại, đơn giản hóa hoặc chia sẻ với người khác. Chẳng hạn, thay vì nấu một bữa tối cầu kỳ, hãy chuẩn bị món đơn giản quen thuộc; còn thời hạn của một việc không quá cấp bách thì nên trao đổi trước. Mục tiêu là dành thêm một chút khoảng trống trong lịch trình, chứ không phải lập kế hoạch hồi phục hoàn hảo.
  3. Để việc nghỉ ngơi bớt áp lực. Nghỉ ngơi không nhất thiết phải hữu ích hay hiệu quả. Nếu gặp gỡ đông người khiến bạn mệt, hãy thử đi dạo một lúc, nghe nhạc nhẹ hoặc dành một buổi tối không có kế hoạch. Hãy để ý xem việc gì giúp bạn bình tâm hơn, còn việc gì khiến bạn cảm thấy quá tải hơn.
  4. Chăm sóc giấc ngủ và duy trì nếp sinh hoạt cơ bản. Nếu có thể, hãy đi ngủ và thức dậy vào khoảng cùng một giờ, ăn uống đều đặn và vận động trong khả năng của mình. Nếu buổi tối bạn cứ nghĩ đến công việc, hãy thử ghi lại những việc cần làm cho ngày mai rồi gác chúng lại đến sáng. Đừng biến những gợi ý này thành một danh sách yêu cầu khắt khe khác dành cho bản thân.
  5. Đặt ra một ranh giới. Bạn có thể nói đơn giản: «Hôm nay sau 6 giờ mình không thể trả lời, mai mình sẽ xem việc này» hoặc «Mình cần giúp đi mua đồ». Không phải hoàn cảnh nào cũng cho phép bạn đặt ra những quy tắc phù hợp ngay lập tức, nhưng chỉ một khoảng thời gian ngắn, có thể dự đoán trước và không có tin nhắn công việc cũng đủ giúp bạn tạm nghỉ.
  6. Nhờ hỗ trợ cụ thể. Thay vì chỉ nói «Mình thấy khó khăn», bạn có thể nói: «Bạn lấy giúp mình món hàng đã đặt được không?» hoặc «Mình chỉ cần bạn lắng nghe, không cần đưa lời khuyên». Nếu nguyên nhân kiệt sức liên quan đến công việc, hãy trao đổi với cấp trên về thứ tự ưu tiên: việc nào thực sự gấp, việc nào có thể dời lại.

Đừng chỉ đánh giá kết quả qua việc năng lượng hay tâm trạng tốt có quay trở lại hay không. Thay đổi đầu tiên có thể là bạn ăn trưa thư thái hơn, dễ ngủ hơn một chút hoặc ít kiểm tra nhóm chat công việc hơn. Nếu việc nghỉ ngơi khiến bạn lo lắng, đừng ép mình phải thư giãn ngay; hãy bắt đầu bằng một khoảng nghỉ ngắn không có thông báo.

Nếu tình trạng không cải thiện, ngày càng nặng hơn hoặc cản trở công việc, việc chăm sóc bản thân và giao tiếp, hãy tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần. Đặc biệt, đừng trì hoãn việc tìm kiếm hỗ trợ nếu bạn bị rối loạn giấc ngủ kéo dài, tâm trạng sa sút rõ rệt hoặc có những triệu chứng đáng lo ngại khác: chúng có thể do nhiều nguyên nhân và bạn không nhất thiết phải tự mình xoay xở. Nếu bạn nghĩ đến việc làm hại bản thân hoặc đang gặp nguy hiểm trước mắt, hãy liên hệ dịch vụ khẩn cấp tại địa phương hoặc nhờ người ở gần giúp bạn nhận hỗ trợ ngay.

Câu hỏi thường gặp

Có thể hồi phục sau một cuối tuần không?

Đôi khi, cuối tuần là đủ để nghỉ ngơi sau một giai đoạn căng thẳng ngắn. Nếu áp lực đã tích tụ lâu và vẫn không thay đổi, chỉ nghỉ một lần có thể chưa đủ. Bạn nên xem liệu có thể điều chỉnh nhịp sinh hoạt hằng ngày và tìm thêm sự hỗ trợ hay không.

Kiệt sức cảm xúc có giống trầm cảm không?

Không. Một số biểu hiện như mệt mỏi, khó ngủ và mất hứng thú có thể giống nhau. Không thể phân biệt hai tình trạng chỉ dựa vào một dấu hiệu; nếu các triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống, bạn nên trao đổi với chuyên gia.

Nên làm gì nếu không thể nghỉ phép?

Hãy thử tìm những điều có thể thay đổi trong tuần làm việc bình thường: dời một việc không quan trọng, thỏa thuận để được giúp đỡ hoặc dành một khoảng nghỉ ngắn không xem tin nhắn. Những điều này không thay thế được việc giải quyết các vấn đề nghiêm trọng liên quan đến khối lượng công việc, nhưng có thể là bước khởi đầu.

Có nên ép mình giao tiếp và làm những việc yêu thích không?

Ép buộc bản thân quá mức có thể làm tăng áp lực. Thay vì lên kế hoạch lớn, hãy thử trò chuyện một chút hoặc làm một hoạt động ngắn rồi để ý xem bạn cảm thấy thế nào sau đó. Nếu bạn đã lâu không muốn hoặc không thể giao tiếp trở lại, hãy tìm kiếm sự hỗ trợ.

Bắt đầu từ đâu?

Nếu cách nghỉ ngơi quen thuộc không giúp bạn lấy lại sức, hãy để ý đến các triệu chứng đi cùng nhau và những nguồn gây áp lực. Bạn có thể bắt đầu bằng bài trắc nghiệm «Tôi có đang kiệt sức cảm xúc không?»: bài trắc nghiệm sẽ giúp bạn hệ thống lại những điều mình quan sát được. Bài trắc nghiệm không thay thế cho tư vấn chuyên môn.

Những bài trắc nghiệm sau có thể giúp bạn suy ngẫm về công việc, sự bình yên và chất lượng nghỉ ngơi:

Chia sẻ

—

← Sức khỏe và an vui