Vô tính và vô lãng mạn khác nhau thế nào?
Sự hấp dẫn tình dục thường là mong muốn có tiếp xúc tình dục với một người cụ thể. Sự hấp dẫn lãng mạn là mong muốn có sự gắn kết lãng mạn với người đó, chẳng hạn như hẹn hò hoặc xây dựng một mối quan hệ mà chính bạn xem là lãng mạn. Mỗi người có cách hiểu khác nhau về sự gắn kết này.
Hãy hình dung thế này: bạn thích dành buổi tối bên một người, muốn nắm tay và cùng nhau lên kế hoạch, nhưng không cảm thấy bị họ hấp dẫn về mặt tình dục. Trải nghiệm ấy có thể gần gũi với một số người vô tính. Một ví dụ khác: một người cảm thấy hấp dẫn tình dục nhưng không muốn hẹn hò lãng mạn và không thấy mình trong những mô tả về cảm giác yêu đương. Điều này có thể gần gũi với một số người vô lãng mạn.
Cũng có những cách kết hợp khác: một người có thể nhận mình thuộc cả phổ vô tính lẫn phổ vô lãng mạn, chỉ thuộc một trong hai phổ hoặc không thuộc phổ nào. “Vô tính” và “vô lãng mạn” mô tả những dạng hấp dẫn khác nhau, chứ không nói lên chất lượng các mối quan hệ hay khả năng quan tâm đến người khác.
Điều quan trọng là phân biệt sự hấp dẫn với hành vi. Người vô tính có thể quan hệ tình dục hoặc không; người vô lãng mạn có thể ở trong một mối quan hệ lãng mạn hoặc không. Quyết định của mỗi người phụ thuộc vào mong muốn, hoàn cảnh, thỏa thuận và ranh giới cá nhân. Không thể xác định đáng tin cậy xu hướng của ai đó chỉ dựa vào việc họ có đang ở trong một mối quan hệ hay không.
Điều tương tự cũng đúng với ngoại hình và cách giao tiếp. Phong cách ăn mặc, hành động tán tỉnh, sự cởi mở khi trò chuyện hay tình yêu dành cho phim lãng mạn tự chúng không chứng minh điều gì. Một người có thể thích câu chuyện tình yêu mà không muốn trải qua câu chuyện tương tự trong đời mình.
Sự hấp dẫn, ham muốn và gắn kết: những điều nên phân biệt
Khi cố gắng hiểu bản thân, ta dễ nhầm lẫn những khái niệm gần giống nhau. Dưới đây là một số điểm khác biệt có thể giúp bạn diễn đạt trải nghiệm của mình:
- Sự hấp dẫn tình dục — sự quan tâm đến việc tiếp xúc tình dục với một người cụ thể. Không cảm thấy sự hấp dẫn này không nhất thiết có nghĩa là bạn không có cảm giác về cơ thể hoặc không quan tâm đến tình dục như một chủ đề.
- Ham muốn tình dục — mức độ ham muốn hoặc hưng phấn tình dục nói chung. Ham muốn có thể thay đổi và không phải lúc nào cũng hướng đến một người cụ thể. Người vô tính cũng có mức ham muốn tình dục khác nhau.
- Sự hấp dẫn lãng mạn — mong muốn có mối gắn kết lãng mạn với một người cụ thể. Điều này không giống tình bạn và cũng không nhất thiết đi kèm với sự hấp dẫn tình dục.
- Sự hấp dẫn thẩm mỹ — cảm nhận rằng một người có vẻ đẹp hoặc ngoại hình thu hút. Bạn có thể ngắm nhìn họ mà không muốn quan hệ tình dục hay có một mối quan hệ lãng mạn với họ.
- Nhu cầu gắn kết có thể được đáp ứng qua tình bạn, những cuộc trò chuyện chân thành, cùng chung sống hoặc những cái chạm. Bạn không nhất thiết phải cảm thấy hấp dẫn lãng mạn hay tình dục mới có nhu cầu này.
Ví dụ, bạn thấy một diễn viên hấp dẫn và bàn về ngoại hình của họ với bạn bè. Điều đó không nhất thiết có nghĩa là bạn muốn có mối quan hệ tình dục hay lãng mạn với họ. Ngược lại, muốn ôm một người bạn thân cũng không tự động biến tình bạn thành tình yêu lãng mạn.
Cũng có những thuật ngữ mô tả trải nghiệm cụ thể hơn. Bán tính thường có nghĩa là sự hấp dẫn tình dục có thể xuất hiện sau khi hình thành một mối gắn kết tình cảm sâu sắc; tuy nhiên, bản thân mối gắn kết ấy không đảm bảo điều đó sẽ xảy ra. Thuật ngữ thiên xám tính thường được những người hiếm khi cảm thấy hấp dẫn tình dục hoặc chỉ cảm thấy trong một số hoàn cảnh nhất định sử dụng. Những khái niệm tương tự cũng được dùng để mô tả phổ vô lãng mạn.
Đây là những khái niệm để bạn tham khảo, không phải danh sách tiêu chí bắt buộc. Bạn có thể dùng một thuật ngữ khái quát, chọn một từ cụ thể hơn hoặc chưa cần chọn tên gọi nào cả.
Làm sao biết mình vô tính hay thuộc phổ vô lãng mạn?
Không có câu hỏi nào mà chỉ cần trả lời là đủ để xác định xu hướng của bạn. Sẽ hữu ích hơn nếu bạn bình tĩnh quan sát bản thân trong những tình huống khác nhau và phân biệt mong muốn của mình với những điều bạn nghĩ người khác kỳ vọng ở mình. Trải nghiệm có thể dần trở nên rõ ràng theo thời gian, và từ bạn chọn hôm nay không nhất thiết phải gắn bó với bạn mãi mãi.
- Nhớ lại những lần bạn có cảm tình cụ thể. Bạn thực sự muốn điều gì: trò chuyện, làm bạn, hôn, quan hệ tình dục, hẹn hò hay chỉ đơn giản là gặp người đó thường xuyên hơn? Bạn có thể cùng lúc muốn nhiều điều, hoặc không muốn điều nào trong số đó.
- Để ý sự khác biệt giữa mong muốn và kỳ vọng. Có thể ý tưởng hẹn hò hấp dẫn vì bạn thật sự muốn điều đó. Cũng có thể là vì bạn bè cho rằng mối quan hệ là phần không thể thiếu của cuộc sống trưởng thành. Cả hai khả năng đều đáng để tìm hiểu mà không tự phán xét.
- Quan sát trải nghiệm lặp lại. Không bị một người hấp dẫn không quyết định xu hướng của bạn. Nhưng bạn cũng không cần chờ đủ số lần hẹn hò, số mối quan hệ hay số năm nhất định rồi mới được dùng từ phù hợp với mình.
- Cho phép bản thân chưa chắc chắn. Bạn có thể nói: “Mình đang tìm hiểu phổ vô tính” hoặc “Mình chưa biết”. Đó là một câu trả lời trọn vẹn, không phải sai lầm cần vội sửa.
Đôi khi so sánh mình với người xung quanh có thể khiến bạn bối rối. Có người thường xuyên kể về những lần rung động, có người lại ít chia sẻ chuyện riêng. Việc người khác cởi mở hay im lặng không tạo thành thước đo đáng tin cậy để bạn đánh giá bản thân.
Bạn không cần thử quan hệ tình dục hay bước vào một mối quan hệ để chứng minh xu hướng của mình với bản thân hoặc với người khác. Sự đồng thuận luôn quan trọng, và bạn không cần đưa ra lý do để từ chối. Đồng thời, chưa có trải nghiệm cũng không tước đi quyền sử dụng những từ giúp bạn mô tả cảm xúc của mình.
Bài kiểm tra có thể đưa ra những câu hỏi để bạn suy ngẫm, nhưng không thể gắn cho bạn một nhãn cuối cùng. Nếu bạn nhận thấy ham muốn thay đổi bất ngờ hoặc cảm thấy khó chịu vì điều đó, bạn có thể tìm đến một chuyên gia tôn trọng trải nghiệm của mình. Bài kiểm tra không thay thế việc tư vấn với chuyên gia.
Mối quan hệ, ranh giới và trò chuyện với người thân
Người vô tính và vô lãng mạn không có một khuôn mẫu quan hệ chung. Có người muốn có bạn đời lãng mạn nhưng không quan hệ tình dục, có người muốn quan hệ tình dục mà không có yếu tố lãng mạn, còn có người cảm thấy thoải mái hơn khi không có cả hai. Tình bạn, gia đình và những hình thức gắn kết khác cũng có thể là phần quan trọng trong cuộc sống.
Một số người chọn những mối quan hệ mà họ gọi là quan hệ queerplatonic: một sự gắn bó có ý nghĩa, không nhất thiết vừa với những quan niệm quen thuộc về tình bạn hay một cặp đôi lãng mạn. Những người trong mối quan hệ tự quyết định các nguyên tắc của mình. Bạn không cần dùng thuật ngữ này mới có thể thỏa thuận về việc sống chung, hỗ trợ nhau hoặc những hình thức gắn kết khác.
Nếu đang xây dựng một mối quan hệ, bạn nên trao đổi không chỉ về tên gọi mà cả những mong đợi cụ thể. Chẳng hạn: “Mình thích ôm, nhưng không muốn điều đó mặc nhiên dẫn đến quan hệ tình dục” hoặc “Mình muốn dành thời gian bên bạn, nhưng không thấy thoải mái khi gọi đó là ‘buổi hẹn hò’”. Những cuộc trò chuyện như vậy giúp hai người hiểu mình có phù hợp với nhau không, thay vì phải đoán mong muốn của nhau.
Ranh giới có thể thay đổi, vì vậy bạn nên thường xuyên xem lại những thỏa thuận đã đặt ra. Không ai phải đồng ý gần gũi chỉ để giữ mối quan hệ; đồng thời, đối phương cũng có thể thành thật thừa nhận rằng họ cần một kiểu quan hệ khác. Nhu cầu không trùng khớp không có nghĩa là ai đó sai.
Việc có chia sẻ bản dạng của mình với người khác hay không là lựa chọn của bạn. Bạn có thể bắt đầu với một người mình tin tưởng và nghĩ trước xem mình mong đợi sự hỗ trợ nào: được lắng nghe, không bị hỏi chuyện riêng hay được gọi bằng từ mà bạn đã chọn. Nếu cảm thấy cuộc trò chuyện không an toàn, bạn không cần phải bắt đầu.
Để suy ngẫm về cách bạn thể hiện sự quan tâm và mong đợi điều gì từ sự gắn kết, hãy thử bài kiểm tra về phong cách yêu. Còn bài kiểm tra về kiểu gắn bó sẽ giúp bạn nhìn lại những phản ứng của mình trong các mối quan hệ. Phong cách yêu hay kiểu gắn bó đều không quyết định xu hướng tình dục hoặc lãng mạn của bạn.
Nếu người thân chia sẻ trải nghiệm của họ với bạn, đừng tranh cãi về cách họ tự nhận diện hay yêu cầu họ chứng minh điều đó. Tốt hơn hết, hãy hỏi xem họ có cần bạn hỗ trợ không và bạn có thể chia sẻ thông tin này với người khác hay không. Bạn cũng có thể tìm hiểu cách hỗ trợ người khác một cách tôn trọng qua bài kiểm tra về sự đồng hành cùng cộng đồng LGBTQ+.
Câu hỏi thường gặp
Vô tính có giống với kiêng quan hệ tình dục không?
Không. Kiêng quan hệ tình dục mô tả hành vi: quyết định không quan hệ tình dục. Vô tính liên quan đến cách một người cảm nhận sự hấp dẫn tình dục. Người vô tính có thể lựa chọn những cách hành xử khác nhau.
Người vô tính có thể yêu không?
Có. Sự hấp dẫn lãng mạn và tình dục không nhất thiết trùng nhau. Một số người vô tính vẫn yêu và muốn có mối quan hệ lãng mạn; những người khác cũng nhận mình thuộc phổ vô lãng mạn.
Nếu thích những câu chuyện lãng mạn, tôi có thể là người vô lãng mạn không?
Có. Yêu thích những câu chuyện tình yêu không nhất thiết có nghĩa là bạn muốn có một mối quan hệ lãng mạn trong đời mình. Cũng như với mọi bản dạng khác, trải nghiệm của bạn mới là điều quan trọng, chứ không phải một sở thích riêng lẻ.
Cách tôi tự nhận diện có thể thay đổi theo thời gian không?
Có. Bạn có thể hiểu thêm về bản thân, tìm được từ phù hợp hơn hoặc nhận thấy trải nghiệm của mình thay đổi. Điều đó không khiến cách bạn từng tự nhận diện trở nên sai: khi ấy, nó có thể đã rất hữu ích với bạn.
Điều quan trọng là lắng nghe chính mình
Vô tính và vô lãng mạn giúp mô tả những khía cạnh khác nhau của sự hấp dẫn, nhưng không quyết định các mối quan hệ của bạn phải như thế nào. Nếu muốn tiếp tục khám phá bản thân, hãy làm bài kiểm tra chính về xu hướng tính dục và xem kết quả như một gợi ý để suy ngẫm, chứ không phải câu trả lời cuối cùng.
Dưới đây là những bài kiểm tra khác về cách thể hiện bản thân, tình yêu và các mối quan hệ: