TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Trưởng thành về cảm xúc: dấu hiệu và cách rèn luyện

Sự trưởng thành về cảm xúc giúp bạn hiểu cảm xúc của mình, chịu trách nhiệm cho hành động và xây dựng các mối quan hệ mà không phải liên tục đối đầu. Cùng tìm hiểu biểu hiện của điều này và những kỹ năng bạn có thể rèn luyện mỗi ngày.

Sự trưởng thành về cảm xúc là khả năng nhận biết và thấu hiểu cảm xúc của mình, lựa chọn cách phản ứng và cân nhắc hệ quả từ hành động của bản thân đối với mình và người khác. Điều này không thể hiện ở việc lúc nào cũng bình tĩnh, mà ở cách bạn ứng phó với sự bực bội, sai lầm và bất đồng.

Trưởng thành không có nghĩa là phải hoàn hảo: bạn có thể buồn bực, lớn tiếng, rồi thừa nhận điều đó và tìm cách khắc phục. Để suy ngẫm về những thói quen của mình, hãy làm bài trắc nghiệm về sự trưởng thành cảm xúc.

Dấu hiệu của sự trưởng thành về cảm xúc

Tuổi tác, chức vụ hay vẻ ngoài tự tin không tự nói lên một người có trưởng thành về cảm xúc hay không. Điều quan trọng hơn là cách họ hành xử trong những tình huống thường ngày, nhất là khi kế hoạch bị xáo trộn hoặc người đối diện không đồng tình.

  • Bạn nhận biết được cảm xúc của mình. Thay vì nói chung chung “mọi thứ đều khiến tôi phát cáu”, bạn nhận ra: “Tôi đang bực vì mệt và lại không có thời gian nghỉ ngơi”. Gọi tên cảm xúc cụ thể giúp bạn hiểu mình cần được hỗ trợ, cần tạm dừng hay cần trò chuyện.
  • Bạn chịu trách nhiệm cho hành động của mình. Nếu buổi hẹn bị lỡ vì bạn đãng trí, bạn thừa nhận phần trách nhiệm của mình và đề xuất thời gian khác, thay vì đổ hết lỗi cho hoàn cảnh.
  • Bạn có thể đối diện với cảm xúc khó chịu. Bị từ chối có thể khiến bạn thất vọng, nhưng điều đó không nhất thiết đồng nghĩa với việc phải lập tức gửi một tin nhắn cay nghiệt hay từ bỏ mục tiêu quan trọng.
  • Bạn tôn trọng ranh giới. Bạn có thể từ chối một lời nhờ vả khi không còn sức, đồng thời chấp nhận lời từ chối của người khác mà không gây áp lực. Tôn trọng ranh giới không có nghĩa là bỏ qua sự lịch sự hay không bàn bạc để tìm phương án dung hòa.
  • Bạn chấp nhận những góc nhìn khác. Đồng nghiệp không đồng tình với đề xuất của bạn chưa chắc là vì họ không có thiện cảm với bạn. Bạn có thể hỏi thêm về lý lẽ của họ và thay đổi quyết định nếu cần.
  • Bạn sẵn sàng sửa sai. Lời xin lỗi cụ thể sẽ như thế này: “Trong cuộc họp, tôi đã ngắt lời bạn, như vậy không phù hợp. Lần sau tôi sẽ nghe hết ý bạn”. Sau lời nói là nỗ lực thay đổi cách hành xử.

Đừng xem những dấu hiệu này như một bài kiểm tra có đậu hay trượt: hôm nay bạn có thể bình tĩnh tiếp nhận góp ý, nhưng sau một tuần mệt mỏi lại phản ứng gay gắt hơn. Điều quan trọng là nhìn nhận những gì đang diễn ra và quay lại trò chuyện, chứ không phải lúc nào cũng ứng xử hoàn hảo.

Người chưa trưởng thành về cảm xúc thường hành xử thế nào?

Sự non nớt về cảm xúc không phải là một chẩn đoán hay đặc điểm tính cách cố định. Đây là cách gọi những phản ứng lặp đi lặp lại khiến một người khó điều tiết cảm xúc và tìm được tiếng nói chung. Những phản ứng này có thể rõ rệt hơn khi căng thẳng, mệt mỏi hoặc ở trong những tình huống xung đột quen thuộc.

Chẳng hạn, một lời nhắc về việc trễ hạn bị xem như sự công kích, và người đó lập tức đổ lỗi cho cả nhóm. Hoặc khi bị từ chối, họ cố tình im lặng, chờ người kia tự hiểu vì sao mình giận. Một kiểu khác là đòi phải đưa ra quyết định ngay, không cho người đối diện thời gian suy nghĩ.

Bạn nên lưu ý nếu những kiểu hành xử sau thường xuyên xuất hiện trong các mối quan hệ:

  • Trong mọi xung đột, lỗi luôn thuộc về người khác;
  • Cảm xúc khó chịu bị che giấu sau lời mỉa mai, những cơn bùng nổ hoặc sự im lặng dùng để trừng phạt;
  • Lời “không” của người khác bị xem như lý do để gây áp lực mạnh hơn;
  • Lời xin lỗi chỉ nhằm nhanh chóng khép lại cuộc trò chuyện, chứ không đi kèm nỗ lực thay đổi.

Tuy nhiên, một lần nổi nóng không khiến ai đó trở thành người non nớt về cảm xúc, cũng như giọng nói bình tĩnh không đảm bảo họ cư xử tôn trọng. Điều quan trọng là hành vi có lặp lại hay không, hệ quả ra sao và người đó có sẵn lòng nhìn nhận vai trò của mình hay không. Nếu muốn tìm hiểu cách mình thường phản ứng khi bị khiêu khích, hãy thử làm bài trắc nghiệm “Bạn là người nóng tính hay điềm đạm?”.

Sự trưởng thành về cảm xúc thể hiện trong các mối quan hệ ra sao?

Trong những mối quan hệ thân thiết, sự trưởng thành không thể hiện ở việc không bao giờ cãi vã, mà ở những gì diễn ra trong và sau cuộc tranh cãi. Chẳng hạn, một người thân hủy kế hoạch đi chơi cùng bạn. Bạn có thể thừa nhận mình thất vọng và hỏi chuyện gì đã xảy ra, thay vì lập tức nói: “Lúc nào bạn cũng chẳng quan tâm”.

Hãy thử tách bạch sự việc, cảm xúc và lời đề nghị: “Chúng ta đã hẹn gặp nhau, nhưng buổi hẹn bị hủy. Tôi buồn vì đã mong được dành thời gian bên nhau. Mình chọn trước một ngày khác nhé”. Cách nói này không đảm bảo người kia sẽ đồng ý, nhưng giúp họ hiểu rõ hơn suy nghĩ của bạn và vẫn có cơ hội hồi đáp.

Trưởng thành cũng không có nghĩa là phải chịu đựng sự thô lỗ hay nhận trách nhiệm thay cho phản ứng của người khác. Bạn có thể cảm thông với họ, đồng thời nêu rõ giới hạn của mình: “Tôi sẵn sàng cùng bạn giải quyết vấn đề, nhưng sẽ không tiếp tục trò chuyện khi bạn đang quát tôi”. Sau khi tạm dừng, bạn có thể quay lại chủ đề nếu điều đó an toàn và cả hai bên đều sẵn sàng nói chuyện.

Đôi khi, đằng sau những tranh cãi về chuyện vặt trong nhà là những quan niệm khác nhau về tự do, sự quan tâm hay trách nhiệm. Bài trắc nghiệm về các giá trị cốt lõi có thể giúp bạn hiểu điều gì quan trọng nhất với mình. Hãy xem kết quả như một gợi ý để trò chuyện, chứ không phải bằng chứng cho thấy mình đúng.

Cách trưởng thành hơn về cảm xúc: những bước thực tế

Sự trưởng thành về cảm xúc được bồi đắp qua những kỹ năng có thể rèn luyện trong các tình huống thường ngày. Hãy chọn một bước và thực hành khi thật sự cần, thay vì cố thay đổi mọi thứ cùng lúc.

  1. Gọi tên cảm xúc cụ thể hơn. Khi muốn nói “tôi thấy không ổn”, hãy tự hỏi đó là lo lắng, tổn thương, tức giận hay thất vọng. Sau đó, thử nhận diện nguyên nhân. Chẳng hạn: “Tôi lo lắng vì không biết cuộc trò chuyện sắp tới sẽ ra sao”. Gọi tên chính xác không khiến cảm xúc lập tức biến mất, nhưng giúp bạn chọn bước tiếp theo.
  2. Tạm dừng trước khi phản ứng. Nếu nhận được một email gay gắt, bạn không nhất thiết phải trả lời ngay. Hãy đặt điện thoại xuống, hít thở chậm vài lần rồi nghĩ xem mình muốn nói gì. Bạn có thể viết rõ: “Tôi cần chút thời gian suy nghĩ, ngày mai tôi sẽ trả lời”. Tạm dừng không phải để kìm nén cảm xúc, mà để tránh hành động chỉ vì bị cảm xúc chi phối.
  3. Kiểm chứng những điều bạn đang suy đoán. Suy nghĩ “họ đang phớt lờ mình” chưa chắc là sự thật. Có thể người kia chưa đọc tin nhắn hoặc đang bận. Thay vì liên tục trách móc, hãy hỏi rõ: “Bạn đã xem câu hỏi của tôi chưa? Tôi cần câu trả lời trước thứ Sáu”. Điều này đặc biệt hữu ích khi nhắn tin, vì bạn không thể nghe được ngữ điệu của người kia.
  4. Phân biệt trách nhiệm với việc tự trách móc. Câu hỏi “Mình có thể sửa điều gì?” hữu ích hơn “Sao mình lại làm hỏng mọi chuyện?”. Nếu quên báo rằng mình sẽ đến muộn, hãy thừa nhận, cho biết giờ đến mới và đặt lời nhắc cho lần sau. Một sai lầm không nhất thiết phải trở thành đánh giá về toàn bộ con người bạn.
  5. Rèn cách nhờ vả và từ chối rõ ràng. Thay vì nói “Bạn chẳng bao giờ giúp gì cả”, hãy thử: “Hôm nay bạn mua đồ ăn giúp mình nhé”. Nếu ai đó nhờ bạn, bạn có thể trả lời: “Hôm nay mình không làm được, nhưng cuối tuần thì có thể giúp”. Bạn không cần giải thích dài dòng khi từ chối, và cũng không nên đồng ý chỉ vì sợ làm người khác buồn.
  6. Quay lại những cuộc trò chuyện khó khăn. Sau một cuộc xung đột, hãy bàn không chỉ về việc ai đúng, mà còn về cách hai bên giao tiếp: điều gì giúp mọi người lắng nghe nhau, điều gì cản trở? Hãy thống nhất một thay đổi cụ thể, chẳng hạn không ngắt lời hoặc tạm dừng khi cuộc trò chuyện trở nên căng thẳng.

Nếu những phản ứng quen thuộc bắt nguồn từ trải nghiệm đau buồn hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến công việc và các mối quan hệ, bạn có thể tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn. Bài trắc nghiệm không thay thế việc tham vấn chuyên gia.

Câu hỏi thường gặp

Người trưởng thành về cảm xúc có thể khóc hoặc tức giận không?

Có. Trưởng thành không có nghĩa là không trải qua cảm xúc mạnh. Điều quan trọng là nhận biết cảm xúc và chọn cách thể hiện không phá hỏng các mối quan hệ hay gây tổn hại cho bản thân hoặc người xung quanh.

Sự trưởng thành về cảm xúc có liên quan đến tuổi tác không?

Trải nghiệm sống có thể tạo cơ hội để mỗi người trưởng thành, nhưng tuổi tác không đảm bảo họ sẽ luôn phản ứng chín chắn. Nếu muốn nhìn những thói quen của mình dưới một góc độ khác, hãy làm bài trắc nghiệm nhanh về tuổi tinh thần: đây chỉ là một cách nhìn mang tính giải trí, không phải thước đo sự trưởng thành.

Có phải lúc nào cũng nên giải quyết xung đột ngay lập tức?

Không. Khi cảm xúc quá mạnh, tạm dừng có thể hữu ích. Tốt hơn hết, hãy nói rõ rằng bạn không né tránh vấn đề và thống nhất thời điểm có thể cùng nhau trao đổi.

Làm sao biết mình đang tiến bộ?

Hãy để ý những thay đổi cụ thể: bạn có nhận ra mình đang bực bội sớm hơn, nhờ giúp đỡ rõ ràng hơn hay nhanh chóng thừa nhận sai lầm hơn không? Tiến bộ có thể không diễn ra đều đặn, vì vậy hãy nhìn lại thói quen trong một khoảng thời gian thay vì đánh giá bản thân chỉ qua một ngày.

Bắt đầu từ đâu?

Trưởng thành về cảm xúc không phải là không có những cảm xúc khó khăn, mà là biết cách ứng phó với chúng. Để nhận ra điểm mạnh và chọn hướng phát triển, hãy làm bài trắc nghiệm chính về sự trưởng thành cảm xúc.

Những bài trắc nghiệm này cũng sẽ giúp bạn nhìn thói quen, phản ứng và giá trị của mình từ những góc độ khác:

Chia sẻ

—

← Hiểu bản thân và phát triển