TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Chứng ghét người: Vì sao mọi người khiến bạn khó chịu và nên làm gì

Không thích mọi người không phải lúc nào cũng là chứng ghét người: đôi khi nguyên nhân là mệt mỏi, tổn thương hoặc ranh giới cá nhân bị xâm phạm. Cùng tìm hiểu cách nhận biết sự khác biệt và lấy lại bình tĩnh.

Chứng ghét người là sự thiếu tin tưởng hoặc ác cảm dai dẳng với mọi người và nhân loại nói chung. Nhưng nếu đồng nghiệp, hành khách ồn ào hay những tin nhắn dai dẳng khiến bạn bực mình, điều đó chưa có nghĩa là bạn ghét người. Có thể bạn đang thiếu thời gian nghỉ ngơi, cảm giác an toàn hoặc cơ hội được ở một mình.

Thay vì tự gắn cho mình một nhãn mác, hãy quan sát: ai khiến bạn bực bội, trong hoàn cảnh nào và tâm trạng của bạn ra sao sau khi nghỉ ngơi một lúc. Trước tiên, hãy làm bài trắc nghiệm về chứng ghét người của chúng tôi.

Chứng ghét người là gì và khác mệt mỏi ra sao?

Từ “chứng ghét người” thường được dùng để nói về người có xu hướng chỉ nhìn thấy khuyết điểm ở người khác và luôn thiếu tin tưởng họ. Chẳng hạn, họ cho rằng phần lớn mọi người đều ích kỷ và luôn nghi ngờ người mới quen có ý đồ gì đó. Đây là cách mô tả quan điểm và thái độ, chứ không phải một chẩn đoán y khoa độc lập.

Trong giao tiếp thường ngày, người thích yên tĩnh cũng có thể bị gọi là kẻ ghét người. Tuy nhiên, muốn ở một mình không đồng nghĩa với việc ác cảm với mọi người. Bạn có thể vui khi gặp bạn bè nhưng vẫn mệt mỏi sau một bữa tiệc đông người. Bạn có thể tránh một nhóm cụ thể vì mọi người ở đó thường xuyên ngắt lời, mà không hề thù ghét con người nói chung.

Cũng nên phân biệt bực bội với khinh miệt. Bực bội thường là lời nhắn: “Lúc này tôi không thấy thoải mái”. Còn khinh miệt đi kèm một sự đánh giá: “Những người này kém hơn tôi”. Cả hai cảm xúc đều có thể xuất hiện, nhưng khinh miệt dễ trở thành cách nhìn quen thuộc về người khác và khiến việc xây dựng sự thân thiết trở nên khó khăn.

Nếu sau một buổi tối thư thái, bạn cảm thấy kiên nhẫn hơn, có thể nguyên nhân ít nhiều nằm ở tình trạng quá tải. Còn nếu sự thiếu tin tưởng vẫn còn ngay cả khi ở bên những người tôn trọng bạn và khiến bạn khó xây dựng các mối quan hệ, hãy thử tìm hiểu kỹ hơn về niềm tin và trải nghiệm của mình. Bạn không cần vội vàng chọn một định nghĩa cho bản thân: điều quan trọng hơn là hiểu chính xác điều gì đang khiến bạn khó chịu.

Dấu hiệu của chứng ghét người: cần chú ý điều gì?

Một cuộc trò chuyện không vui không thể nói lên tất cả. Hãy để ý những khuôn mẫu lặp đi lặp lại: bạn đối xử với mọi người ra sao trong những tình huống khác nhau, thái độ đó có linh hoạt không và nó có giúp bạn sống theo cách mình mong muốn không.

  • Thiếu tin tưởng ngay từ đầu. Người lạ chưa làm gì, nhưng bạn đã tìm kiếm động cơ ẩn sau sự thân thiện của họ.
  • Lỗi lầm của người khác có vẻ như xác nhận một quy luật chung. Một khách hàng thô lỗ trở thành bằng chứng rằng “ai cũng thiếu lịch sự”.
  • Không chỉ hành động mà cả sự hiện diện của người khác cũng khiến bạn bực bội. Ngay cả một cuộc trò chuyện bình thường gần đó cũng bị xem như đang làm phiền bạn.
  • Giữ khoảng cách trở thành cách ứng phó duy nhất. Bạn từ chối không chỉ những cuộc gặp không vui mà cả những cuộc gặp từng có ý nghĩa với mình.
  • Khó nhận ra những ngoại lệ tích cực. Sự giúp đỡ hay tế nhị bị xem là tình cờ, còn lỗi lầm của người khác thì được nhớ rất lâu.

Không dấu hiệu nào trong số này đủ để chẩn đoán hay xác định chính xác tính cách của bạn. Chẳng hạn, cảnh giác sau khi bị lừa dối có thể là một cách tự bảo vệ dễ hiểu. Còn việc muốn rời khỏi một buổi gặp ồn ào có thể chỉ có nghĩa là bạn mệt, chứ không phải ghét những người có mặt ở đó.

Hãy thử tự hỏi: “Mình không muốn giao tiếp nói chung, hay chỉ không muốn giao tiếp vào lúc này và theo cách này?” Sự khác biệt ấy rất quan trọng. Nếu bạn thích một cuộc trò chuyện yên tĩnh hơn là một buổi tối giữa đám đông, hãy thử làm bài trắc nghiệm về năng lượng xã hội: bài trắc nghiệm giúp bạn nhìn lại phong cách giao tiếp quen thuộc mà không yêu cầu bạn phải trở nên hướng ngoại hơn.

Vì sao mọi người khiến tôi bực bội: những nguyên nhân có thể có

Quá tải và thiếu ngủ. Khi một ngày ngập trong cuộc gọi, quyết định và tiếng ồn nền, ngay cả một câu hỏi bình thường cũng có thể bị xem như một đòi hỏi không cần thiết. Đồng nghiệp hỏi thời hạn hoàn thành công việc, còn bên trong bạn đã thấy tức giận. Có thể vấn đề không nằm ở câu hỏi, mà là lúc này bạn không còn đủ năng lượng cho thêm một cuộc trò chuyện.

Ranh giới cá nhân bị xâm phạm. Bực bội là điều dễ hiểu nếu một người quen thường xuyên đến muộn, người thân đòi bạn trả lời ngay lập tức, hoặc người đối thoại chế giễu lời bạn nói. Trong tình huống như vậy, việc cần làm không phải là ép mình chịu đựng. Hãy xác định hành vi cụ thể khiến bạn không hài lòng và quyết định cách phản hồi.

Trải nghiệm tiêu cực. Sau khi bị phản bội hoặc liên tục bị đối xử thô lỗ, sự dè chừng có thể lan sang cả những mối quan hệ mới. Đó là cách để tránh nỗi đau lặp lại, nhưng không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác ý định của từng người mới gặp. Bạn không cần phải tin tưởng ai đó ngay lập tức: hãy xây dựng lòng tin từ từ bằng cách quan sát hành động của họ.

Ấm ức tích tụ và những nhu cầu chưa được bày tỏ. Nếu bạn nhận lời giúp đỡ dù không có thời gian, lời nhờ vả của người khác có thể bắt đầu giống như một lần xâm phạm nữa. Trong khi đó, mọi người có thể không biết rằng bạn đã phải miễn cưỡng mới nói “đồng ý”. Căng thẳng tăng lên không chỉ vì lời nhờ vả mà còn vì bạn không thể thoải mái từ chối.

Nhạy cảm hơn với các tác nhân gây khó chịu. Không phải ai cũng mệt mỏi như nhau vì nhạc lớn, tiếng người nói chen hay phương tiện công cộng chật chội. Bạn có thể khó chịu với tiếng ồn nhưng vẫn quý mến mọi người. Hãy chú ý đến môi trường xung quanh, thay vì đánh giá tính cách của mình chỉ qua phản ứng khi ở trên một chuyến tàu đông nghẹt.

Đôi khi, tính dễ cáu gắt đi kèm với căng thẳng kéo dài, lo âu, tâm trạng buồn bã hoặc vấn đề về giấc ngủ. Không thể xác định nguyên nhân chỉ từ một cảm xúc. Nếu tình trạng kéo dài, trở nên nghiêm trọng hơn hoặc ảnh hưởng đến công việc và các mối quan hệ, hãy trao đổi với chuyên gia tâm lý, nhà trị liệu tâm lý hoặc bác sĩ. Bài trắc nghiệm giải trí không thay thế cho tư vấn chuyên môn.

Nên làm gì nếu mọi người lúc nào cũng khiến bạn bực bội?

Mục tiêu không phải là yêu quý tất cả mọi người hay luôn giữ được bình tĩnh. Mục tiêu thiết thực hơn là hiểu phản ứng của mình, giảm bớt những áp lực không cần thiết và lựa chọn cách hành động, thay vì bùng nổ theo phản xạ hoặc hoàn toàn cô lập bản thân.

Quan sát tình huống, không chỉ cảm xúc

Trong vài ngày, hãy ghi ngắn gọn những điều sau: chuyện gì đã xảy ra, bạn cảm thấy thế nào, lúc đó bạn mệt đến mức nào và bạn muốn điều gì. Ví dụ: “Trong cuộc gọi, tôi bị ngắt lời ba lần; tôi bực mình; tôi chỉ muốn nói hết ý”. Việc ghi lại như vậy biến cảm giác mơ hồ “mọi người làm mình phát điên” thành một vấn đề cụ thể mà bạn có thể xử lý.

Hãy tìm những điểm lặp lại: có thể điều khiến bạn khó chịu nhất là sự vội vã, tiếng ồn hoặc cảm giác bất công. Bài trắc nghiệm về những điều khiến bạn mất bình tĩnh có thể giúp bạn nhớ lại các tác nhân thường gặp. Hãy xem kết quả như một gợi ý để quan sát bản thân, chứ không phải kết luận cuối cùng về con người bạn.

Trước tiên, hãy giảm căng thẳng

Nếu cuộc trò chuyện trở nên căng thẳng, hãy tạm dừng nếu có thể: đi lấy nước, hoãn cuộc trao đổi hoặc nói: “Tôi cần vài phút, lát nữa mình nói tiếp nhé”. Bạn cũng có thể thở ra chậm vài lần và chú ý cảm giác bàn chân đang chạm đất. Việc này không giải quyết vấn đề, nhưng cho bạn thời gian để lựa lời.

Hãy kiểm tra cả những nhu cầu cơ bản: bạn có ngủ đủ, ăn uống đầy đủ, nghỉ giải lao và có thời gian không phải giao tiếp không? Những điều này không thể giải quyết mọi xung đột, nhưng người mệt mỏi thường khó chịu đựng thêm các tác nhân gây bực bội. Nếu lịch trình kín đặc các cuộc hẹn, hãy thử chừa một khoảng trống ngắn giữa hai cuộc hẹn.

Nói rõ ranh giới của bạn

Thay vì nói “Bạn làm tôi phát điên”, hãy nêu hành động cụ thể và đề nghị thay đổi: “Khi bị ngắt lời, tôi mất mạch suy nghĩ. Làm ơn để tôi nói hết câu”. Nếu lời đề nghị không có tác dụng, hãy quyết định mình sẽ làm gì: “Nếu cuộc trò chuyện lại chuyển sang xúc phạm, tôi sẽ dừng lại”. Ranh giới không đảm bảo người kia sẽ đồng ý, nhưng giúp họ hiểu rõ ý định của bạn.

Xem lại những khái quát hóa

Khi bắt gặp suy nghĩ như “không thể tin ai”, hãy tự hỏi: “Mình dựa vào những sự việc nào để nghĩ vậy?” và “Có tình huống nào không phù hợp với suy nghĩ này không?” Đây không phải lời khuyên bỏ qua những dấu hiệu đáng lo. Mục đích là đánh giá từng người qua hành vi của họ, thay vì mặc nhiên áp trải nghiệm với những người khác lên họ.

Bạn có thể xây dựng lòng tin từng bước nhỏ: trước tiên, cùng nhau thực hiện một việc đơn giản rồi xem người đó có giữ lời hay không. Bạn không cần kể chuyện riêng tư ngay lập tức, cũng không phải tiếp tục giữ liên lạc nếu họ đối xử với bạn thiếu tôn trọng.

Chọn cách kết nối phù hợp với mình

Thay vì chỉ chọn giữa một nhóm đông ồn ào và việc ở một mình hoàn toàn, hãy thử một lựa chọn trung gian: đi dạo một lát với một người thân thiết, nhắn tin thay vì gọi điện hoặc hẹn gặp và thống nhất trước thời gian kết thúc. Nếu bạn nhận thấy mình thường bùng nổ và sau đó hối tiếc vì những lời đã nói, bài trắc nghiệm về tính nóng nảy có thể giúp bạn suy ngẫm về những phản ứng quen thuộc khi bị khiêu khích.

Câu hỏi thường gặp

Chứng ghét người có phải là bệnh không?

Không, bản thân từ này mô tả thái độ với mọi người, chứ không phải một chẩn đoán y khoa. Tuy vậy, sự thiếu tin tưởng hoặc tính dễ cáu gắt ở mức độ rõ rệt có thể đi kèm với nhiều vấn đề khác nhau. Nếu những điều đó khiến bạn khổ sở hoặc ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống, hãy tìm đến chuyên gia.

Có thể ghét người nhưng vẫn yêu quý một vài người không?

Có. Một người có thể có cái nhìn phê phán về xã hội hoặc phần lớn những người xung quanh, đồng thời vẫn trân trọng bạn bè, gia đình hoặc người yêu. Các mối quan hệ không phải lúc nào cũng vừa vặn với một định nghĩa duy nhất.

Người hướng nội và người ghét người có giống nhau không?

Không. Hướng nội liên quan đến sở thích giao tiếp và cách lấy lại năng lượng, còn chứng ghét người là ác cảm hoặc thiếu tin tưởng với mọi người. Người hướng nội vẫn có thể thích giao tiếp, nhưng thích ở trong nhóm nhỏ và cần thời gian nghỉ ngơi sau những buổi gặp mặt.

Nên làm gì nếu một người thân khiến mình bực bội?

Hãy xác định hành vi cụ thể nào khiến bạn khó chịu và điều đó thường xảy ra khi nào. Vào lúc cả hai bình tĩnh, hãy trao đổi về tình huống cụ thể, đề nghị thay đổi và lắng nghe câu trả lời. Nếu hai bên không thể thỏa thuận và xung đột cứ lặp lại, chuyên gia có thể giúp ích.

Bắt đầu từ đâu

Bực bội không khiến bạn trở thành người xấu và cũng không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của chứng ghét người. Hãy bắt đầu bằng cách quan sát các tình huống, thời gian nghỉ ngơi và ranh giới của chính mình. Nếu muốn suy ngẫm về cách nhìn nhận mọi người và khoảng cách cá nhân, hãy làm bài trắc nghiệm về chứng ghét người ở đầu bài viết.

Nếu muốn tiếp tục khám phá bản thân, hãy thử các bài trắc nghiệm khác về giao tiếp và phản ứng:

Chia sẻ

—

← Tâm lý và cảm xúc