TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Khiêm tốn và tự tin: ranh giới nằm ở đâu?

Khiêm tốn không cản trở sự tự tin, miễn là bạn không gạt bỏ nhu cầu và thành tựu của mình. Cùng tìm hiểu cách nhận ra ranh giới ấy và học cách nói về bản thân bình thản hơn.

Khiêm tốn là điều tốt nếu giúp bạn tôn trọng người khác, thừa nhận sai lầm và không xem mình là trung tâm. Nhưng khi nỗi sợ bị đánh giá khiến bạn im lặng về thành tựu, chấp nhận những điều không thoải mái hoặc bỏ lỡ cơ hội, sự khiêm tốn lại bắt đầu cản trở bạn. Khi đó, vấn đề có thể không còn là khiêm tốn mà là thiếu tự tin.

Tự tin không có nghĩa là phải lớn tiếng kể về mọi thành công. Tự tin giúp bạn bình thản nói: «Tôi làm được việc này», nhờ người khác giúp đỡ hoặc từ chối nhận thêm việc. Để hiểu hơn về thói quen của mình, hãy làm bài trắc nghiệm «Bạn khiêm tốn đến mức nào?».

Khiêm tốn khác với thiếu tự tin như thế nào?

Người khiêm tốn không nhất thiết ngại được chú ý. Họ có thể đánh giá năng lực của mình thực tế, ghi nhận đóng góp của người khác và không cố tỏ ra giỏi hơn tất cả. Đồng thời, họ vẫn có quyền tự hào về thành quả và chia sẻ khi phù hợp.

Thiếu tự tin thường gắn với những hoài nghi về khả năng hoặc giá trị của bản thân. Chẳng hạn, bạn chuẩn bị một bài thuyết trình tốt nhưng không đề nghị trình bày với cấp trên vì nghĩ ý tưởng chưa đủ thú vị. Ngay cả lời khen cũng khó đón nhận — bạn muốn giải thích rằng thành công chỉ là tình cờ.

Sự khác biệt thể hiện ở quyền lựa chọn. Bạn không kể về thành tựu vì lúc này câu chuyện đang xoay quanh điều khác? Đó có thể là khiêm tốn. Bạn muốn chia sẻ nhưng im lặng chỉ vì sợ bị cho là tự cao? Bạn nên thử nhìn lại nỗi sợ ấy.

Nhút nhát cũng không đồng nghĩa với khiêm tốn: đó là cảm giác không thoải mái trong các tình huống xã hội. Bạn có thể hồi hộp trước một cuộc gặp gỡ nhưng vẫn trân trọng công việc của mình. Cũng có người dễ dàng trò chuyện với người lạ nhưng không thích khoe khoang. Những phẩm chất này có thể kết hợp theo nhiều cách khác nhau.

Hãy tự hỏi: «Nếu không lo người khác đánh giá, mình có vẫn hành động như vậy không?» Câu trả lời không phải chẩn đoán, nhưng có thể giúp bạn hiểu sự im lặng xuất phát từ lựa chọn hay lo âu.

Khi nào khiêm tốn giúp ích, khi nào lại cản trở?

Khiêm tốn có ích trong giao tiếp: bạn dễ lắng nghe hơn, ghi nhận ý tưởng hay của người khác và không biến mọi cuộc trò chuyện thành cuộc tranh tài. Ở nơi làm việc, phẩm chất này giúp bạn chia sẻ công lao với cả nhóm; trong các mối quan hệ, nó giúp bạn quan tâm đến lợi ích của người thân. Dù vậy, tôn trọng người khác không có nghĩa là phải xem nhẹ đóng góp của chính mình.

Vấn đề nảy sinh khi khiêm tốn biến thành lệnh cấm thường trực, không cho phép bạn thể hiện bản thân. Hãy chú ý nếu bạn thường xuyên:

  • từ chối những nhiệm vụ thú vị dù kỹ năng của bạn phù hợp;
  • không đặt câu hỏi vì sợ bị cho là thiếu năng lực;
  • chấp nhận những điều kiện không thoải mái để không làm ai buồn;
  • gạt lời khen đi bằng câu «có gì đâu»;
  • chờ người khác tự đoán ra nhu cầu của mình.

Một lần như vậy chưa nói lên điều gì: ai cũng có những ngày không muốn tranh luận hay thu hút sự chú ý. Điều đáng quan tâm là tình huống lặp lại và cái giá bạn phải trả. Nếu lần nào bạn cũng nhận việc của người khác rồi không kịp làm việc của mình, vẻ ngoài nhún nhường có thể khiến bạn mệt mỏi và ấm ức.

Hãy phân biệt giữa ý định và kết quả. Muốn cư xử tế nhị là điều tốt, nhưng tế nhị không đồng nghĩa với phải hy sinh thời gian hay im lặng trước vấn đề. Bạn có thể nói «thời hạn này không phù hợp với tôi» mà không đổ lỗi hay phải giải thích dài dòng.

Ranh giới nằm ở đâu: ví dụ trong cuộc sống

Lời khen và công lao

Sau một dự án thành công, đồng nghiệp nói: «Bạn làm tốt lắm!» Một câu trả lời khiêm tốn có thể là: «Cảm ơn, tôi vui lắm. Cả nhóm cũng đã giúp đỡ tôi rất nhiều». Câu trả lời vừa ghi nhận đóng góp của bạn, vừa thể hiện sự tôn trọng người khác. Nếu bạn thực sự đã bỏ công sức, đáp lại rằng «Chỉ là ăn may thôi, tôi gần như chẳng làm gì» sẽ là tự phủ nhận công sức của mình.

Tuy nhiên, bạn không cần kể hết mọi thành tựu khi được khen. Chỉ cần nói cảm ơn. Nếu đang phỏng vấn xin việc hoặc trao đổi về việc tăng lương, bạn có thể nêu thêm chi tiết cụ thể: mình đã giải quyết nhiệm vụ nào và đạt được kết quả gì. Đó không phải khoe khoang, mà là thông tin cần thiết cho cuộc trò chuyện.

Lời nhờ vả và ranh giới cá nhân

Một người bạn nhờ bạn giúp chuyển nhà vào ngày nghỉ duy nhất mà bạn rảnh. Bạn có thể nhận lời nếu thực sự sẵn sàng dành thời gian. Nhưng từ chối cũng hoàn toàn được: «Thứ Bảy mình không giúp được. Chủ nhật mình có thể phụ dọn đồ trong một tiếng». Bạn không bắt buộc phải đề xuất phương án khác; điều quan trọng là chỉ hứa những gì phù hợp với mình.

Đặt ra ranh giới một cách tự tin không đảm bảo người kia sẽ vui. Họ có thể thất vọng, nhưng điều đó không có nghĩa là bạn đã làm sai. Bạn có thể ghi nhận cảm xúc của họ mà không thay đổi quyết định: «Mình hiểu việc này gây bất tiện cho bạn, nhưng thứ Bảy mình không giúp được».

Trò chuyện trong nhóm

Bạn bè đang bàn về một bộ phim và bạn có ý kiến khác. Bạn không cần biến cuộc trò chuyện thành tranh cãi hay cố chứng minh mình đúng. Bạn có thể nói: «Mình nhìn nhận khác một chút: mình thấy nhân vật chưa có đủ thời gian để phát triển». Tự tin ở đây không phải là nói thật to, mà là sẵn sàng thừa nhận ý kiến của mình cũng có chỗ đứng.

Nếu muốn hiểu rõ hơn cách mình phản ứng trước lời phê bình và bảo vệ ranh giới cá nhân, hãy thử làm bài trắc nghiệm về lòng tự trọng và sự tự tin. Bài trắc nghiệm có thể giúp bạn chú ý đến những tình huống thường dễ bị bỏ qua.

Làm sao để bớt khiêm tốn quá mức?

Mục tiêu không phải là từ bỏ sự điềm đạm hay trở thành người nổi bật nhất trong phòng. Tốt hơn hết, hãy chọn những tình huống mà thói quen im lặng khiến bạn mất đi điều quan trọng, rồi dần mở rộng lựa chọn của mình. Hãy bắt đầu bằng những việc hơi lạ lẫm nhưng nằm trong khả năng.

  1. Nhận diện tình huống cụ thể. Thay vì nghĩ chung chung «mình quá khiêm tốn», hãy ghi lại: «Trong cuộc họp, mình có câu hỏi nhưng đã không hỏi». Để ý xem bạn lo sợ điều gì và sự im lặng khiến bạn bỏ lỡ điều gì. Xử lý một tình huống cụ thể sẽ dễ hơn là gắn nhãn cho bản thân.
  2. Chuẩn bị sẵn một câu ngắn. Trong buổi thảo luận công việc, bạn có thể nói: «Tôi có một đề xuất, tôi chia sẻ nhé?» Khi cần nhờ vả riêng, hãy thử: «Tôi cần giúp việc này». Cách diễn đạt có sẵn giúp bạn đỡ phải xoay xở tìm lời khi đang lo lắng.
  3. Luyện tập với những quyết định nhỏ. Hãy nói nhà hàng nào thuận tiện hơn với bạn, hoặc hỏi cửa hàng xem có thể đổi món hàng đã mua không. Sau đó, chuyển sang những cuộc trò chuyện quan trọng hơn. Kỹ năng bảo vệ bản thân hình thành qua thực hành, chứ không phải nhờ một lần phát biểu hoàn hảo.
  4. Đón nhận lời khen mà không tranh cãi. Hãy thử trả lời đơn giản: «Cảm ơn, tôi vui vì bạn thích». Nếu muốn nói thêm, bạn có thể nhắc đến công sức đã bỏ ra: «Tôi đã chuẩn bị khá lâu». Bạn không cần chứng minh mình xứng đáng được khen hay lập tức khen lại người kia.
  5. Ghi lại những điều mình đã làm được. Không cần liệt kê những thành tựu vang dội. Một nhiệm vụ đã hoàn thành, một cuộc trò chuyện khó khăn hay việc giúp đồng nghiệp đều đáng ghi lại. Bên cạnh đó, hãy ghi rõ phần đóng góp của mình: «tổng hợp thông tin», «đề xuất giải pháp». Danh sách này sẽ hữu ích khi bạn cần nói về công việc của mình.
  6. Cho phép mình tạm dừng. Nếu bạn thường tự động đồng ý khi được nhờ vả, hãy nói: «Để tôi xem lại lịch rồi tối nay trả lời nhé». Trong lúc đó, hãy cân nhắc sức lực của mình và quyết định xem bạn có sẵn lòng giúp không. Tạm dừng không khiến bạn trở thành người bất lịch sự.

Sau mỗi lần thử, hãy đánh giá không chỉ phản ứng của người khác mà cả hành động của chính mình. Bạn đã đặt câu hỏi dù giọng còn run? Đó cũng là một lần thực hành. Nếu cuộc trò chuyện diễn ra không như ý, bạn có thể nói rõ hơn sau đó: cư xử tự tin không có nghĩa là bạn không bao giờ mắc lỗi.

Đôi khi điều cản trở không phải là thiếu kỹ năng, mà là thói quen đoán trước phản ứng của người khác: «Chắc chắn họ sẽ nghĩ mình phiền phức». Hãy thử thay suy đoán bằng một suy nghĩ có thể kiểm chứng: «Mình không biết họ sẽ phản ứng thế nào, nhưng mình có thể hỏi một cách lịch sự». Bị từ chối sẽ khiến bạn buồn, nhưng điều đó không quyết định giá trị của bạn.

Nếu lo âu trong giao tiếp ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống hằng ngày hoặc khiến bạn né tránh những tình huống quan trọng, hãy cân nhắc tìm đến sự hỗ trợ chuyên môn. Bài trắc nghiệm trực tuyến không thay thế được buổi tư vấn với chuyên gia.

Câu hỏi thường gặp

Khiêm tốn là tốt hay xấu?

Bản thân khiêm tốn không tốt cũng chẳng xấu; điều đó còn tùy tình huống. Khiêm tốn giúp bạn không đặt mình cao hơn người khác, nhưng lại cản trở nếu bạn luôn che giấu nhu cầu hoặc không ghi nhận nỗ lực của chính mình.

Có thể vừa khiêm tốn vừa tự tin không?

Có. Chẳng hạn, bạn bình tĩnh kể về kết quả trong một buổi phỏng vấn, không phóng đại công lao cũng không xem nhẹ đồng nghiệp. Sự tự tin giúp bạn dựa vào sự thật, còn khiêm tốn giúp bạn giữ thái độ tôn trọng người khác.

Làm sao nói về thành tựu mà không khoe khoang?

Hãy xét đến bối cảnh và trình bày cụ thể: nhiệm vụ, việc bạn đã làm và kết quả đạt được. Câu «Tôi đã tổ chức quy trình và giúp cả nhóm hoàn thành đúng hạn» cung cấp thông tin; còn câu «Không có tôi thì chẳng ai làm nổi» lại xem nhẹ đóng góp của người khác.

Có nhất thiết phải trở nên hướng ngoại hơn không?

Không. Sự tự tin không được đo bằng số người bạn quen hay việc bạn có thích phát biểu trước đám đông hay không. Bạn có thể thích những cuộc trò chuyện yên tĩnh mà vẫn thoải mái bày tỏ ý kiến. Nếu muốn khám phá phong cách tương tác của mình, hãy làm bài trắc nghiệm về sức hút cá nhân.

Kết luận

Ranh giới nằm ở chỗ sự điềm đạm không còn là lựa chọn của bạn mà bắt đầu cản trở bạn nói ra những điều quan trọng. Hãy tiếp tục tôn trọng người khác, đồng thời dành chỗ cho những mối quan tâm của chính mình. Làm bài trắc nghiệm «Bạn khiêm tốn đến mức nào?» để nhìn lại thói quen của bản thân từ một góc độ khác.

Bạn cũng có thể tiếp tục khám phá bản thân qua những bài trắc nghiệm khác:

Chia sẻ

—

← Tính cách và Nhân cách