TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Giới tính và giới: khác nhau thế nào, cần biết gì?

Cùng tìm hiểu giới tính khác giới ra sao, bản dạng giới là gì và tất cả những điều này liên quan thế nào đến xu hướng tính dục. Giải thích dễ hiểu, không thuật ngữ phức tạp hay định kiến.

Giới tính và giới có liên quan nhưng không đồng nghĩa. Khi nói đến giới tính, người ta thường đề cập đến các đặc điểm sinh học của một người. Còn giới nói về những quan niệm xã hội gắn với giới tính và các vai trò liên quan, cũng như cách một người cảm nhận bản thân trong bối cảnh đó. Chẳng hạn, quan niệm rằng con trai không được khóc không liên quan đến sinh học mà là một định kiến giới.

Một khái niệm riêng biệt khác là xu hướng tính dục: khái niệm này nói đến việc một người bị thu hút về mặt lãng mạn hoặc tình dục với ai. Nếu muốn tìm hiểu về những điều mình bị thu hút, hãy làm bài trắc nghiệm về xu hướng tính dục.

Giới tính là gì? Không chỉ là thông tin trên giấy tờ

Giới tính sinh học liên quan đến một số đặc điểm của cơ thể, bao gồm nhiễm sắc thể, nội tiết tố, đặc điểm của hệ sinh sản và những đặc điểm giải phẫu khác. Trong giao tiếp hằng ngày, người ta thường chỉ nói đến giới tính nam và nữ, nhưng các đặc điểm sinh học không phải lúc nào cũng nằm gọn trong hai nhóm điển hình này.

Khi một em bé chào đời, giới tính thường được xác định dựa trên đặc điểm sinh dục bên ngoài và ghi vào giấy tờ. Đây được gọi là giới tính được chỉ định khi sinh. Thông tin này cần thiết cho nhiều thủ tục thực tế, nhưng tự nó không cho biết tính cách, sở thích hay người mà một người có thể yêu.

Ngoài ra còn có các biến thể liên giới tính: những đặc điểm giới tính không hoàn toàn tương ứng với quan niệm điển hình về cơ thể nam hoặc nữ. Các biến thể này có thể được nhận biết khi mới sinh hoặc phát hiện về sau. Liên giới tính liên quan đến đặc điểm cơ thể; bản thân điều đó không quyết định bản dạng giới hay xu hướng tính dục.

Hãy hình dung một mẫu khai thông tin ở phòng khám: câu hỏi về giới tính có thể giúp bác sĩ lưu ý đến những đặc điểm sức khỏe nhất định. Nhưng câu trả lời không cho biết bạn thích lãnh đạo một nhóm, mặc đồ sặc sỡ hay chơi thể thao. Không thể dựa vào sinh học để xác định đáng tin cậy những đặc điểm này.

Tuy vậy, trong các vấn đề y tế, thông tin cụ thể rất quan trọng. Tùy tình huống, chuyên gia có thể cần biết không chỉ thông tin ghi trên giấy tờ mà còn cả giải phẫu, nội tiết tố hoặc tiền sử điều trị. Nếu có vấn đề về sức khỏe, tốt nhất hãy trao đổi với bác sĩ thay vì suy đoán chỉ từ một từ trong mẫu khai.

Giới là gì và những kỳ vọng bắt nguồn từ đâu?

Giới là khái niệm giúp chúng ta nói về những ý nghĩa xã hội gắn với giới tính: vai trò, chuẩn mực, kỳ vọng và cả bản dạng của mỗi người. Những điều xã hội cho là «phù hợp» với nam giới hay nữ giới thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các nền văn hóa, gia đình.

Chẳng hạn, trong một gia đình, mọi người cho rằng chăm sóc em nhỏ là việc của con gái, còn sửa chữa là việc của con trai. Ở gia đình khác, những công việc ấy được phân chia dựa trên sở thích và khả năng. Vai trò này không quyết định khả năng chăm sóc hay sửa đồ: đó là những kỹ năng có thể học được.

Nên phân biệt một số khái niệm sau:

  • Vai trò giới — những kỳ vọng về cách mọi người nên cư xử dựa trên giới tính hoặc giới của họ.
  • Định kiến giới — những quan niệm đơn giản hóa, chẳng hạn như tin rằng đàn ông luôn quyết đoán còn phụ nữ lúc nào cũng dịu dàng.
  • Cách thể hiện giới — cách một người thể hiện bản thân qua trang phục, kiểu tóc, cách nói chuyện hoặc những đặc điểm bên ngoài khác.
  • Bản dạng giới — cảm nhận bên trong của một người về giới của mình.

Các khái niệm này có liên quan nhưng không giống nhau. Một người có thể thích những thứ mà người xung quanh cho là không điển hình với giới của mình, nhưng vẫn hoàn toàn chắc chắn về bản dạng của mình. Phong cách ăn mặc không phải là cách đáng tin cậy để xác định một người cảm nhận bản thân như thế nào.

Để nhận ra ảnh hưởng của những kỳ vọng, hãy thử để ý đến các nhận xét quen thuộc: Vì sao cùng một hành vi lại được gọi là «tự tin» ở người này nhưng là «gay gắt» ở người khác? Điều này không có nghĩa mọi khác biệt trong cách đánh giá đều liên quan đến giới, nhưng câu hỏi ấy giúp bạn nhìn lại những giả định của mình.

Bản dạng giới: cách một người cảm nhận về bản thân

Bản dạng giới cho biết một người cảm nhận bản thân như thế nào trong mối liên hệ với giới. Có người cảm nhận mình là phụ nữ hoặc đàn ông; có người có bản dạng phi nhị nguyên, chẳng hạn không xem mình hoàn toàn là nam hay hoàn toàn là nữ. Không phải ai cũng muốn mô tả chi tiết bản dạng của mình, và điều đó cũng hoàn toàn bình thường.

Nếu bản dạng giới của một người phù hợp với giới tính được chỉ định khi sinh, người đó có thể được gọi là người hợp giới. Nếu không phù hợp, người đó có thể được gọi là người chuyển giới. Một số người phi nhị nguyên xem mình là người chuyển giới, còn những người khác thì không. Tốt nhất hãy dùng những từ mà chính người đó chọn để nói về mình.

Điều quan trọng là đừng nhầm bản dạng với vẻ ngoài. Chẳng hạn, tóc ngắn hay quần áo rộng không cho người khác biết một người xác định giới của mình ra sao. Ngược lại, biết một người tự gọi mình như thế nào cũng không giúp bạn đoán được sở thích, nghề nghiệp hay các mối quan hệ của họ.

Một số người chuyển giới đổi tên, giấy tờ, diện mạo hoặc tìm đến các dịch vụ chăm sóc y tế. Những người khác chỉ làm một phần trong số đó hoặc không làm điều nào cả. Không có một loạt bước bắt buộc nào để người khác dựa vào đó mà đánh giá bản dạng của một người.

Nếu bạn đang suy ngẫm về bản thân, không nhất thiết phải tìm ra câu trả lời cuối cùng ngay lập tức. Bạn có thể chú ý xem từ ngữ và cách thể hiện bản thân nào khiến mình thấy thoải mái, còn điều gì khiến mình căng thẳng. Viết nhật ký hoặc trò chuyện với người bạn tin tưởng có thể giúp bạn sắp xếp suy nghĩ mà không cần vội vàng.

Tôn trọng người khác trong giao tiếp bắt đầu từ những điều đơn giản: hãy dùng tên và cách xưng hô mà họ đề nghị, đồng thời đừng hỏi những câu riêng tư về cơ thể hay giấy tờ nếu không cần thiết. Nếu lỡ nói nhầm, chỉ cần sửa lại ngắn gọn rồi tiếp tục câu chuyện. Bạn có thể tìm thêm các tình huống để suy ngẫm qua bài trắc nghiệm về sự ủng hộ cộng đồng LGBTQ+.

Giới và xu hướng tính dục: hai vấn đề khác nhau

Sự khác nhau giữa giới và xu hướng tính dục sẽ dễ hiểu hơn nếu tách biệt hai câu hỏi: một người cảm nhận bản thân như thế nào và họ bị thu hút bởi ai. Câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất liên quan đến bản dạng giới, còn câu thứ hai liên quan đến xu hướng tính dục. Không thể tự động suy ra câu trả lời này từ câu trả lời kia.

Chẳng hạn, một người có thể xem mình là phụ nữ và bị thu hút bởi đàn ông, phụ nữ, người thuộc nhiều giới khác nhau hoặc không cảm thấy hấp dẫn tình dục với ai. Nam giới và người phi nhị nguyên cũng có thể trải nghiệm sự đa dạng tương tự. Không thể dựa vào quần áo, giọng nói hay giới tính được chỉ định khi sinh để xác định đáng tin cậy xu hướng tính dục của một người.

Sự hấp dẫn cũng có nhiều dạng. Hấp dẫn tình dục gắn với mong muốn thân mật về thể xác, còn hấp dẫn lãng mạn gắn với mong muốn có một mối quan hệ lãng mạn. Với nhiều người, hai dạng hấp dẫn này hướng đến cùng một người, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Có người thấy những tên gọi nhất định về xu hướng tính dục phù hợp với mình, còn có người cảm thấy thoải mái hơn khi không dùng nhãn nào.

Hành động và cảm xúc không phải lúc nào cũng giống với điều người xung quanh vẫn nghĩ. Chẳng hạn, việc không có mối quan hệ không chứng minh rằng một người có hay không có sự hấp dẫn. Một lần làm quen hay hẹn hò cũng không nhất thiết quyết định cách bạn sẽ mô tả bản thân suốt đời.

Khi tìm hiểu bản thân, đặt những câu hỏi mở sẽ hữu ích hơn là tìm kiếm một kết quả «đúng»: Bạn muốn gần gũi về mặt cảm xúc với ai? Bạn có cảm thấy hấp dẫn tình dục không, và trong hoàn cảnh nào? Những kiểu quan hệ nào khiến chính bạn thấy thoải mái? Có thể bạn chưa tìm được câu trả lời ngay, và với một số người, câu trả lời còn thay đổi theo thời gian.

Nếu muốn suy nghĩ riêng về cách thể hiện sự quan tâm và đặt ra ranh giới khi giao tiếp, hãy thử bài trắc nghiệm về cách thể hiện giới tính của bạn. Còn nếu muốn tìm hiểu những nguyên tắc quan trọng với mình trong các mối quan hệ và những khía cạnh khác của cuộc sống, bài trắc nghiệm về các giá trị cốt lõi có thể giúp ích. Kết quả của những bài trắc nghiệm này là gợi ý để suy ngẫm, không phải sự đánh giá về con người bạn.

Câu hỏi thường gặp

Giới và giới tính có phải là một?

Không. Giới tính thường được mô tả qua các đặc điểm sinh học, còn giới liên quan đến những ý nghĩa xã hội gắn với giới tính và bản dạng. Trong mỗi cuộc trò chuyện, bạn nên làm rõ mọi người đang nói đến khía cạnh nào.

Có thể xác định bản dạng giới qua vẻ ngoài không?

Không. Quần áo, kiểu tóc và cách cư xử chỉ thể hiện một phần cách một người thể hiện bản thân, chứ không thể cho biết chính xác họ cảm nhận bản thân như thế nào.

Bản dạng giới có ảnh hưởng đến xu hướng tính dục không?

Đây là hai đặc điểm khác nhau. Biết bản dạng của một người không đồng nghĩa với việc bạn có thể biết họ bị thu hút về mặt lãng mạn hoặc tình dục bởi ai.

Một bài trắc nghiệm có thể xác định chính xác xu hướng tính dục không?

Không. Câu hỏi trong bài trắc nghiệm có thể giúp bạn chú ý hơn đến cảm xúc và sở thích của mình, nhưng kết quả không phải là chẩn đoán hay kết luận cuối cùng. Bài trắc nghiệm không thay thế việc tư vấn với chuyên gia nếu những băn khoăn khiến bạn khó chịu hoặc bạn cần được hỗ trợ chuyên môn.

Điều cần nhớ

Giới tính liên quan đến các đặc điểm sinh học, giới liên quan đến những ý nghĩa xã hội và bản dạng, còn xu hướng tính dục liên quan đến sự hấp dẫn. Nếu muốn hiểu rõ hơn về những điều mình bị thu hút, hãy làm bài trắc nghiệm về xu hướng tính dục và xem kết quả như điểm khởi đầu để suy ngẫm.

Để tiếp tục tìm hiểu bản thân và cách hỗ trợ người khác, bạn cũng có thể thử các bài trắc nghiệm sau:

Chia sẻ

—

← Bản dạng và LGBTQ+