TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Alpha, beta, sigma: những kiểu người này bắt nguồn từ đâu và đúng đến mức nào?

Internet chia con người thành thủ lĩnh, người đi theo và kẻ độc hành. Cùng tìm hiểu những nhãn gọi này bắt nguồn từ đâu và thực sự nói lên điều gì về cách chúng ta hành xử.

Đàn ông alpha trong văn hóa Internet là hình tượng một thủ lĩnh tự tin; beta là người dễ chịu, nhường nhịn; còn đàn ông sigma là kẻ độc hành độc lập, được cho là đứng ngoài mọi thứ bậc. Nghe có vẻ như một cẩm nang sẵn có để hiểu người khác, nhưng cần lưu ý: đây không phải là hệ thống phân loại tính cách được khoa học công nhận.

Mức độ tự tin, xu hướng lãnh đạo và nhu cầu tự chủ quả thực khác nhau ở mỗi người. Nhưng những đặc điểm ấy không gộp lại thành ba kiểu bất biến, và có thể biểu hiện khác nhau tùy tình huống. Muốn khám phá những phẩm chất lãnh đạo của mình? Hãy làm bài trắc nghiệm “Bạn có phải là Alpha không?”.

Alpha và thứ bậc xã hội bắt nguồn từ đâu?

Từ “alpha” trở nên phổ biến một phần nhờ các mô tả về thứ bậc ở động vật. Những quan sát ban đầu về sói nuôi nhốt cho thấy chúng xung đột và tranh giành vị trí trong đàn. Từ đó hình thành hình tượng “sói alpha” nổi tiếng, kẻ giữ quyền lực hoàn toàn bằng sức mạnh.

Tuy nhiên, áp dụng hình ảnh này cho tất cả loài sói, chưa nói đến con người, là không chính xác. Đàn sói hoang thường là những nhóm gia đình: sói trưởng thành nuôi con chứ không nhất thiết lúc nào cũng tranh giành vị trí dẫn đầu. Điều kiện nuôi nhốt và thành phần đàn ảnh hưởng đến hành vi, vì vậy không thể máy móc lấy những quan sát về động vật nuôi nhốt để giải thích đời sống trong tự nhiên.

Quan hệ giữa người với người còn đa dạng hơn. Trong một nhóm làm việc, có thể có người quản lý với quyền hạn chính thức, người đứng ra tổ chức không chính thức và người được lắng nghe nhờ kinh nghiệm. Đây là những nguồn ảnh hưởng khác nhau, và không phải lúc nào cũng tập trung ở cùng một người.

Trên mạng, chiếc thang thứ bậc đơn giản hóa này đôi khi được gọi là thứ bậc xã hội tính dục: người ta xếp hạng nhau dựa trên mức độ thống trị, sức hấp dẫn và thành công trong các mối quan hệ. Đừng nhầm lẫn khái niệm này với nghiên cứu khoa học về hành vi xã hội hay tính dục xã hội. Thuật ngữ sau có thể nói đến quan điểm của một người về tình dục không ràng buộc, chứ không phải vị trí của họ trong bảng xếp hạng “alpha” và “beta”.

Alpha, beta và sigma nghĩa là gì?

Trong meme và bài đăng trên mạng, định nghĩa các từ này thay đổi tùy tác giả. Vì vậy, tốt hơn hết hãy xem chúng như những hình tượng văn hóa, chứ không phải chẩn đoán hay kết quả đo lường. Dưới đây là ý nghĩa thường được gán cho mỗi kiểu.

  • Alpha. Người hành động tự tin, chủ động và có ảnh hưởng đến người khác. Trong phiên bản rập khuôn, hình tượng này còn gắn với sự cứng rắn, thích ra lệnh và luôn chiến thắng. Trên thực tế, tự tin không đồng nghĩa với việc lấn át người khác, và khả năng lãnh đạo có thể dựa trên tinh thần hợp tác.
  • Beta. Từ này thường dùng để chỉ người thích thương lượng, tránh cạnh tranh hoặc hỗ trợ người khác. Trên Internet, nó thường được dùng như một lời xúc phạm. Nhưng biết lắng nghe và tìm kiếm thỏa hiệp tự nó không nói lên rằng một người yếu đuối hay thiếu tham vọng.
  • Sigma. Đây là hình tượng người tự chủ, thích làm theo nguyên tắc riêng và không muốn đứng ở vị trí cao nhất trong nhóm. Nói ngắn gọn, theo tiếng lóng trên mạng, câu trả lời cho “sigma là ai?” là một kẻ độc hành độc lập, được cho là tự tin mà không cần sự công nhận.

Chẳng hạn, trong một cuộc họp, một người đề xuất kế hoạch, người khác chỉ ra rủi ro, còn người thứ ba giúp mọi người thống nhất quan điểm. Sau đó, họ có thể đổi vai: người im lặng trong cuộc họp lại tự tin tổ chức chuyến đi cùng gia đình, còn người khởi xướng dự án thì nhờ giúp đỡ trong lĩnh vực mình chưa quen. Một tình huống riêng lẻ không thể cho thấy toàn bộ con người bạn.

Muốn xem những hình tượng phổ biến này như một trò vui? Bài trắc nghiệm “Bạn là Sigma, Beta hay người bình thường?” mời bạn so sánh những cách hành xử quen thuộc. Kết quả chỉ là gợi ý để suy ngẫm, không phải vai trò bắt buộc bạn phải sống theo.

Những kiểu người này đúng ở đâu, đơn giản hóa ở đâu?

Đằng sau các meme là những khác biệt có thể quan sát được: có người dễ phát biểu trước đám đông, có người thích làm việc độc lập, có người nhanh chóng nhận ra tâm trạng của người đối diện. Các nhà nghiên cứu tính cách khảo sát những đặc điểm này bằng nhiều mô hình và phương pháp khác nhau. Nhưng bộ nhãn “alpha, beta, sigma” không phải là một mô hình khoa học được chấp nhận rộng rãi, có thể phân loại con người một cách đáng tin cậy thành các nhóm loại trừ lẫn nhau.

Thống trị không đồng nghĩa với lãnh đạo. Một người có thể nói to nhất và ngắt lời đồng nghiệp nhưng lại không giúp cả nhóm đưa ra quyết định. Ở một tập thể khác, người có ảnh hưởng lại là người biết giải thích một nhiệm vụ phức tạp, phân chia trách nhiệm và thừa nhận sai sót. Được chú ý và có ích cho nhóm không phải là một.

Độc lập không có nghĩa là không cần người khác. Bạn có thể thích làm việc một mình, hỏi xin lời khuyên và duy trì những mối quan hệ thân thiết. Sự tự chủ có ích khi giúp bạn hành động theo giá trị của mình; từ chối mọi sự giúp đỡ không tự động khiến bạn mạnh mẽ hơn.

Hành vi phụ thuộc vào bối cảnh. Trong một nhóm quen thuộc, bạn có thể thoải mái đùa vui và đề xuất ý tưởng; còn ở buổi gặp đầu tiên với một nhóm mới, bạn có thể quan sát trước. Điều đó không nhất thiết có nghĩa là bạn đổi “kiểu người”: có thể bạn cần thời gian để nắm bắt tình hình. Hơn nữa, sự tự tin, quan tâm hay khả năng lãnh đạo không thuộc riêng về giới nào, bất chấp cách gọi phổ biến là “đàn ông alpha”.

Các bài trắc nghiệm trong bài viết này nhằm giúp bạn khám phá bản thân và giải trí, không thay thế tư vấn từ chuyên gia.

Cách dùng những kiểu người này hữu ích mà không mắc bẫy

Một nhãn gọi có thể là điểm khởi đầu để bạn tự đặt câu hỏi. Vấn đề nảy sinh khi nó trở thành quy tắc: “Mình là sigma nên không được nhờ giúp đỡ” hoặc “Mình là beta nên không thể làm quản lý”. Thay vì tìm kiếm một câu trả lời dứt khoát, hãy thử xem xét một hành vi cụ thể.

  1. Xác định tình huống. Đừng nói “mình lúc nào cũng thiếu tự tin”, hãy nói “trong cuộc họp với khách hàng mới, mình thấy khó đề xuất ý tưởng”. Như vậy, bạn sẽ tách một sự việc riêng lẻ khỏi kết luận về toàn bộ tính cách.
  2. Xem xét hoàn cảnh. Có thể chủ đề còn xa lạ, bạn chưa có đủ thời gian chuẩn bị hoặc những người khác liên tục ngắt lời. Điều đó không xóa bỏ trách nhiệm của bạn, nhưng giúp bạn chọn bước tiếp theo phù hợp.
  3. Chọn hành động, đừng chọn hình tượng. Nếu muốn chủ động hơn, hãy chuẩn bị một câu hỏi hoặc đề xuất cho cuộc họp tiếp theo. Nếu khó từ chối, hãy chuẩn bị sẵn một câu nhẹ nhàng: “Lúc này mình chưa thể nhận việc đó, nhưng ngày mai mình có thể xem lại”.
  4. Đánh giá kết quả. Điều gì thay đổi sau khi bạn hành động? Đồng nghiệp đã hiểu rõ hơn mong muốn của bạn chưa? Bạn có giữ được ranh giới của mình đồng thời lắng nghe người khác không? Những câu trả lời này hữu ích hơn việc cố xác định mình hợp với chữ cái nào.

Giả sử bạn nghĩ rằng một nhà lãnh đạo thực thụ không bao giờ do dự. Nhưng một người quản lý hỏi rõ thời hạn và xin ý kiến nhóm trước khi đưa ra quyết định quan trọng không nhất thiết là yếu đuối. Ngược lại, những hành động ấy có thể giúp phát hiện sai sót và chia sẻ trách nhiệm. Tự tin không chỉ thể hiện qua việc trả lời nhanh mà còn ở sự sẵn lòng đặt câu hỏi.

Điều tương tự cũng đúng với giao tiếp. Nếu không thích những buổi tiệc ồn ào, điều đó không có nghĩa là bạn khép kín trong mọi hoàn cảnh. Có thể bạn dễ cởi mở hơn khi trò chuyện riêng hoặc ở một nhóm nhỏ cùng sở thích. Bài trắc nghiệm về năng lượng xã hội sẽ giúp bạn nhận ra hình thức tương tác nào khiến mình thoải mái hơn.

Nếu bị thu hút bởi hình tượng một nhà lãnh đạo đầy sức hút, hãy thử xác định cụ thể điều gì bạn muốn rèn luyện: cách nói chuyện mạch lạc, sự chú tâm đến người đối diện, khả năng giữ bình tĩnh hay cách kể chuyện lôi cuốn. Bài trắc nghiệm về sức hút cá nhân giúp bạn khám phá những khía cạnh khác nhau của phẩm chất này, thay vì chỉ quy nó về giọng nói lớn hay mong muốn trở thành tâm điểm.

Câu hỏi thường gặp

Đàn ông sigma là ai, nói đơn giản là gì?

Trong tiếng lóng trên Internet, đây là hình tượng một người độc lập, sống theo nguyên tắc riêng và không muốn giữ vị trí đứng đầu trong nhóm. Không có bài kiểm tra khoa học nào xác định kiểu tính cách này.

Đàn ông alpha có nhất thiết phải hung hăng không?

Không. Ngay cả trong hình tượng phổ biến, tự tin và chủ động cũng không đòi hỏi sự hung hăng. Còn trong đời thực, khả năng lãnh đạo có thể đi cùng sự tôn trọng ranh giới của người khác và khả năng lắng nghe.

Một người có thể vừa là alpha vừa là sigma không?

Nếu dùng những từ này như phép ẩn dụ, một người có thể vừa thể hiện khả năng lãnh đạo vừa có tính tự chủ. Nhưng không có quy tắc cứng nhắc nào ở đây: bản thân những nhóm này không tạo thành một hệ thống phân loại đã được kiểm chứng.

Có thể thay đổi kiểu người của mình không?

Không nhất thiết phải đổi nhãn. Bạn có thể rèn luyện những kỹ năng cụ thể như lập luận, giao việc, từ chối hoặc nhờ hỗ trợ. Cách chúng thể hiện sẽ tùy thuộc vào tình huống và quá trình thực hành.

Thay vì dán nhãn, hãy tò mò về chính mình

Alpha, beta và sigma là những nhân vật tiện lợi cho meme, nhưng con người phức tạp hơn bất kỳ sơ đồ nào như vậy. Nếu muốn tìm hiểu cách mình chủ động và đưa ra quyết định, hãy bắt đầu với bài trắc nghiệm “Bạn có phải là Alpha không?” và xem kết quả như một lời mời quan sát bản thân.

Để khám phá thêm những điều mới về mình, hãy thử các bài trắc nghiệm khác trong tuyển tập:

Chia sẻ

—

← Tính cách và Nhân cách