Alçakgönüllülük ve özgüven: Sınır nerede?

Alçakgönüllülük, ihtiyaçlarınızdan ve başarılarınızdan vazgeçmediğiniz sürece özgüvenin önünde engel değildir. Bu sınırı nasıl fark edebileceğinizi ve kendinizden daha rahat söz etmeyi nasıl öğrenebileceğinizi inceliyoruz.

Alçakgönüllülük; başkalarına saygı duymanıza, hatalarınızı kabul etmenize ve kendinizi ilgi odağı olarak görmemenize yardımcı olduğunda iyidir. Ancak başkalarının sizi nasıl değerlendireceği korkusuyla başarılarınızdan söz etmiyor, içinize sinmeyen şeylere razı oluyor ya da fırsatları geri çeviriyorsanız, alçakgönüllülük engel olmaya başlar. Bu durumda mesele artık alçakgönüllülük değil, özgüven eksikliği olabilir.

Özgüvenli olmak, her başarınızı yüksek sesle duyurmanızı gerektirmez. Sakin bir şekilde “Bunu yapabilirim” diyebilmenizi, yardım isteyebilmenizi ya da üzerinize fazladan iş almayı reddedebilmenizi sağlar. Alışkanlıklarınızı daha iyi anlamak için “Ne kadar alçakgönüllüsünüz?” testini çözün.

Alçakgönüllülük ile özgüven eksikliği arasındaki fark

Alçakgönüllü bir insan, ilgi odağı olmaktan mutlaka rahatsızlık duymaz. Yeteneklerini gerçekçi biçimde değerlendirebilir, başkalarının katkısını kabul edebilir ve herkesten daha iyi görünmeye çalışmayabilir. Yine de elde ettiği sonuçla gurur duyma ve yeri geldiğinde bundan söz etme hakkı vardır.

Özgüven eksikliği ise çoğunlukla kişinin kendi becerilerinden ya da değerinden şüphe duymasıyla ilgilidir. Örneğin, iyi bir sunum hazırladığınız hâlde fikrinizin yeterince ilginç olmadığını düşünüp yöneticinize göstermeyi önermeyebilirsiniz. Övgüyü kabul etmek bile zor gelebilir; başarınızı şans eseri elde ettiğinizi söyleme ihtiyacı duyabilirsiniz.

Aradaki fark, seçim özgürlüğünde kendini gösterir. Konu başka olduğu için başarınızdan söz etmiyor musunuz? Bu alçakgönüllülük olabilir. Anlatmak istiyor ama kendini beğenmiş görünmekten korktuğunuz için mi susuyorsunuz? Bu korkunun üzerine düşünmekte fayda var.

Çekingenlik de alçakgönüllülükle aynı şey değildir: Çekingenlik, sosyal ortamlarda yaşanan rahatsızlıkla ilgilidir. Yeni biriyle tanışırken heyecanlanabilir, yine de yaptığınız işe değer verebilirsiniz. Ya da yabancılarla kolayca iletişim kurup övünmekten hoşlanmayabilirsiniz. Bu özelliklerin her biri farklı şekillerde bir arada bulunabilir.

Kendinize şu basit soruyu sorun: “Başkalarının ne düşüneceğinden korkmasaydım yine de aynı şekilde davranır mıydım?” Yanıt bir teşhis koymaz ama sessizliğinizin bir seçimden mi yoksa kaygıdan mı kaynaklandığını anlamanıza yardımcı olur.

Alçakgönüllülük ne zaman işe yarar, ne zaman engel olur?

Alçakgönüllülük iletişimde işe yarar: Karşınızdakini dinlemek, iyi bir fikrin başkasından geldiğini kabul etmek ve her sohbeti bir yarışa çevirmemek daha kolay olur. İş hayatında başarıyı ekiple paylaşmanıza, ilişkilerde ise yakınlarınızın ihtiyaçlarını gözetmenize yardımcı olur. Ancak başkalarına saygı duymak, kendi katkınızı küçümsemenizi gerektirmez.

Alçakgönüllülük, kendinizi göstermeyi sürekli yasaklamaya dönüştüğünde sorun çıkar. Aşağıdakileri sık sık yapıyorsanız buna dikkat edin:

  • Becerilerinizin uygun olduğu ilginç görevleri geri çeviriyorsanız;
  • Yetersiz görünmekten korktuğunuz için soru sormuyorsanız;
  • Kimseyi üzmemek için içinize sinmeyen koşulları kabul ediyorsanız;
  • “Önemli bir şey değil” diyerek övgüyü geçiştiriyorsanız;
  • Çevrenizdekilerin ihtiyaçlarınızı kendiliğinden anlamasını bekliyorsanız.

Bu durumlardan birinin yaşanması tek başına bir şey göstermez: Herkesin tartışmak ya da dikkat çekmek istemediği günler olabilir. Önemli olan, bunun tekrarlanıp tekrarlanmadığı ve size neye mal olduğudur. Sürekli başkalarının işlerini üstlenip kendi işlerinize yetişemiyorsanız, dışarıdan sakin görünen tavrınız yorgunluğa ve kırgınlığa dönüşebilir.

Niyetinizle ortaya çıkan sonucu birbirinden ayırmanız faydalı olur. Düşünceli davranma isteği iyi bir başlangıçtır ama bu, zamanınızdan vazgeçmeniz ya da bir sorun hakkında susmanız gerektiği anlamına gelmez. “Bu süre benim için uygun değil” demek için kimseyi suçlamanıza ya da uzun uzun kendinizi açıklamanıza gerek yok.

Sınır nerede? Günlük hayattan örnekler

Övgü ve katkı

Başarılı bir projenin ardından iş arkadaşınız “Harika iş çıkardın!” diyor. Alçakgönüllü bir yanıt şöyle olabilir: “Teşekkür ederim, bunu duymak güzel. Ekibin de çok yardımı oldu.” Böylece hem kendi katkınızı kabul eder hem de başkalarına saygı gösterirsiniz. Gerçekten emek verdiyseniz “Şans eseri oldu, neredeyse hiçbir şey yapmadım” demek emeğinizi küçümser.

Öte yandan, bir iltifata karşılık verirken tüm başarılarınızı sıralamanız gerekmez. Teşekkür etmeniz yeterli. İş görüşmesinde ya da terfi konusunu konuşurken, hangi görevi üstlendiğinizi ve nasıl bir sonuç aldığınızı somut biçimde anlatabilirsiniz. Bu övünmek değil, konuşma için gerekli bilgiyi paylaşmaktır.

Ricalar ve kişisel sınırlar

Bir arkadaşınız, boş olduğunuz tek hafta sonu günü olan cumartesi günü taşınmasına yardım etmenizi istiyor. Vakit ayırmaya gerçekten hazırsanız kabul edebilirsiniz. Ama reddetmeniz de gayet doğal: “Cumartesi gelemem. Pazar günü bir saatliğine eşyaları yerleştirmeye yardım edebilirim.” Başka bir seçenek önermek zorunda değilsiniz; önemli olan yalnızca size uyan şeyler için söz vermeniz.

Sınırınızı özgüvenle ifade etmeniz, karşınızdaki kişinin buna sevineceği anlamına gelmez. Üzülebilir; bu, yanlış davrandığınızı göstermez. Kararınızı değiştirmeden duygusunu anladığınızı belirtebilirsiniz: “Bunun senin için zor olduğunu anlıyorum ama cumartesi gelemem.”

Arkadaş ortamında sohbet

Bir buluşmada arkadaşlarınız bir film hakkında konuşuyor ve sizin fikriniz farklı. Sohbeti tartışmaya çevirmek ya da haklı olduğunuzu kanıtlamak zorunda değilsiniz. “Ben farklı yorumladım: Bence karakterin gelişmesine yeterince zaman ayrılmamış” diyebilirsiniz. Burada özgüven, sesinizi yükseltmek değil, sizin fikrinizin de konuşmada yer almasına izin vermektir.

Eleştirilere nasıl tepki verdiğinizi ve sınırlarınızı nasıl koruduğunuzu daha iyi anlamak için özsaygı ve özgüven testini deneyin. Genellikle fark etmeden geçtiğiniz durumlara dikkat etmenize yardımcı olur.

Aşırı alçakgönüllü olmaktan nasıl vazgeçilir?

Amaç, ölçülü tavrınızdan vazgeçmek ya da odadaki en dikkat çekici kişi olmak değil. Alışkanlık hâline gelen sessizliğin size önemli bir şey kaybettirdiği durumları belirleyin ve seçeneklerinizi yavaş yavaş artırın. Size biraz yabancı gelen ama yapabileceğiniz adımlarla başlayın.

  1. Belirli bir anı fark edin. “Çok alçakgönüllüyüm” gibi genel bir düşünce yerine şunu yazın: “Toplantıda bir sorum vardı ama sormadım.” Neden çekindiğinizi ve sustuğunuz için neyi kaçırdığınızı not edin. Somut bir durum üzerinde çalışmak, kendinize bir etiket yapıştırmaktan daha kolaydır.
  2. Kısa bir cümle hazırlayın. İşle ilgili bir görüşmede “Bir önerim var, paylaşabilir miyim?” diyebilirsiniz. Kişisel bir ricada ise “Bu konuda yardıma ihtiyacım var” demek yeterli olabilir. Hazır bir ifade, heyecanlanıp kelimeleri seçmeye çalıştığınız anda üzerinizdeki yükü azaltır.
  3. Küçük kararlarla pratik yapın. Hangi restoranın sizin için daha uygun olduğunu söyleyin ya da mağazada aldığınız ürünü değiştirip değiştiremeyeceğinizi sorun. Sonra daha önemli konuşmalara geçin. Kendinizi savunma becerisi, kusursuz bir konuşma yaparak değil pratikle gelişir.
  4. Övgüyü itiraz etmeden kabul edin. Basitçe “Teşekkür ederim, beğenmenize sevindim” demeyi deneyin. Biraz daha açıklama eklemek isterseniz harcadığınız emeği söyleyin: “Hazırlanmak için epey zaman ayırdım.” Bir iltifatı hak ettiğinizi kanıtlamanız ya da hemen karşılık vermeniz gerekmez.
  5. Başarılarınızla ilgili somut bilgileri not edin. Büyük zaferlerden oluşan bir liste hazırlamanıza gerek yok. Tamamladığınız bir iş, zor bir konuşma ya da bir iş arkadaşınıza verdiğiniz destek de yeterli. Yanına kendi katkınızı yazın: “Bilgileri derledim”, “Bir çözüm önerdim”. Bu liste, yaptığınız işten söz etmeniz gerektiğinde işinize yarar.
  6. Kendinize düşünmek için zaman tanıyın. Bir ricaya otomatik olarak “evet” demek üzereyseniz “Planlarıma bakmam gerekiyor, akşam yanıt vereyim” deyin. Bu sırada enerjinizi değerlendirin ve yardım etmeye hazır olup olmadığınıza karar verin. Biraz beklemek kabalık değildir.

Her denemenin ardından yalnızca çevrenizdekilerin tepkisini değil, kendi davranışınızı da değerlendirin. Sesiniz titremiş olsa da soru sordunuz mu? Bu bile bir pratiktir. Konuşma tuhaf geçtiyse düşüncenizi daha sonra açıklayabilirsiniz: özgüvenli davranmak hiç hata yapmamak demek değildir.

Bazen sorun beceri eksikliği değil, başkalarının tepkisini önceden kestirme alışkanlığıdır: “Kesin fazla ısrarcı olduğumu düşünecekler.” Bu tahmini, sınanabilir bir düşünceyle değiştirmeyi deneyin: “Nasıl tepki vereceklerini bilmiyorum ama kibarca sorabilirim.” Reddedilmek hoş olmayabilir ama sizin değerinizi belirlemez.

İletişim kaygısı günlük hayatınızı ciddi biçimde kısıtlıyor ya da önemli durumlardan kaçınmanıza yol açıyorsa profesyonel destek almayı düşünebilirsiniz. Çevrimiçi testler uzman görüşünün yerini tutmaz.

Sık sorulan sorular

Alçakgönüllülük iyi mi, kötü mü?

Alçakgönüllülük tek başına iyi ya da kötü değildir; çoğu şey duruma bağlıdır. Kendinizi başkalarından üstün görmemenize yardımcı olur ama ihtiyaçlarınızı sürekli gizlediğinizde ya da verdiğiniz emeği kabul etmediğinizde engel hâline gelir.

Hem alçakgönüllü hem özgüvenli olmak mümkün mü?

Evet. Örneğin, bir iş görüşmesinde başarılarınızı abartmadan ve iş arkadaşlarınızı küçümsemeden elde ettiğiniz sonuçları sakin bir şekilde anlatabilirsiniz. Özgüven, gerçeklere dayanmanızı; alçakgönüllülük ise başkalarına saygınızı korumanızı sağlar.

Övünmeden başarılarımdan nasıl söz edebilirim?

Konuşmanın bağlamını göz önünde bulundurun ve somut bilgiler verin: görev, yaptığınız şey ve sonuç. “Süreci düzenledim ve ekibin işi zamanında bitirmesine yardımcı oldum” bilgilendirici bir ifadedir. “Ben olmasam kimse başaramazdı” demek ise başkalarının katkısını küçümser.

Daha dışa dönük olmak zorunda mıyım?

Hayır. Özgüven, kaç kişiyle tanıştığınızla ya da topluluk önünde konuşmayı sevip sevmediğinizle ölçülmez. Daha sakin iletişimi tercih ederken de düşüncelerinizi rahatça ifade edebilirsiniz. İletişim tarzınızı keşfetmek isterseniz karizma testini çözün.

Sonuç

Sınır, ölçülü davranmak artık sizin seçiminiz olmaktan çıkıp önemli konularda konuşmanıza engel olduğunda ortaya çıkar. Başkalarına saygı duymayı sürdürün ama kendi ihtiyaçlarınıza da yer açın. Alışkanlıklarınıza dışarıdan bakmak için “Ne kadar alçakgönüllüsünüz?” testini çözün.

Kendinizi daha yakından tanımak için şu testleri de çözebilirsiniz:

Paylaş

—

← Kişilik ve Karakter