Sở thích thời thơ ấu có thể tiết lộ điều gì?
Khi còn nhỏ, chúng ta thường chọn hoạt động ít bị chi phối bởi suy nghĩ về nghề nghiệp, thu nhập hay sự tán thành của mọi người. Vì vậy, nhớ lại những mối quan tâm ngày trước có thể hữu ích khi bạn tự hỏi: «Làm sao biết tài năng của mình là gì?» Không chỉ những thành tích dễ thấy như chiến thắng trong một cuộc thi mới đáng chú ý, mà cả những việc bạn muốn làm dù không được thưởng cũng vậy.
Hãy thử hồi tưởng về những năm tháng đi học, hoặc thậm chí sớm hơn. Bạn thường làm gì khi rảnh? Bạn tự nghĩ ra trò chơi nào? Bạn muốn được làm đi làm lại điều gì? Nếu còn giữ tranh vẽ, đồ thủ công, ảnh hay nhật ký, chúng có thể giúp gợi lại ký ức. Bạn cũng có thể hỏi người thân, nhưng hãy xem những gì họ nhớ là gợi ý bổ sung, không phải kết luận cuối cùng.
Hãy tìm xem hoạt động cụ thể ấy có điểm gì khiến bạn vui thích. Chẳng hạn, nếu bạn thường tổ chức diễn kịch, có thể bạn hứng thú với việc biểu diễn, sáng tác câu chuyện hoặc sắp xếp công việc cho cả nhóm. Nếu bạn hay tháo đồ chơi ra xem, có lẽ bạn thích tìm hiểu cách mọi thứ hoạt động, phát hiện lỗi hoặc tự tay lắp ráp đồ vật.
- Bạn thích tự nghĩ ra luật chơi? Có thể bạn hứng thú với việc xây dựng hệ thống và tìm lời giải.
- Bạn thường đứng ra giảng hòa cho bạn bè? Hãy để ý đến khả năng lắng nghe và kết nối mọi người.
- Bạn có thể dành hàng giờ vẽ bản đồ những vùng đất tưởng tượng? Hãy khám phá trí tưởng tượng và sự chú ý đến chi tiết của mình.
- Bạn sưu tầm đồ vật? Có thể bạn yêu thích việc phân loại, tìm hiểu hoặc nhận ra các quy luật.
Tuổi thơ không nhất thiết phải mang đến câu trả lời sẵn có. Khi ấy, có thể bạn không có điều kiện tiếp xúc với âm nhạc, thể thao hay lập trình; cũng có thể người lớn đã chọn hoạt động thay bạn. Nếu ký ức không giúp ích, điều đó không có nghĩa là bạn không có tài năng: hãy tìm kiếm trong cuộc sống hiện tại.
Làm sao nhận ra tài năng của bạn ở hiện tại?
Tài năng không phải lúc nào cũng thể hiện ở khả năng chơi nhạc cụ điêu luyện. Đôi khi, nó ẩn trong những việc bạn làm như một lẽ tự nhiên: giải thích điều phức tạp bằng lời dễ hiểu, phát hiện lỗi trong kế hoạch hoặc tạo bầu không khí thoải mái cho mọi người. Những điều quen thuộc rất dễ bị xem nhẹ, chính vì ngày nào bạn cũng làm chúng.
Trong một tuần, hãy ghi lại những tình huống khiến bạn thấy hứng thú hoặc hài lòng với kết quả. Đừng chỉ nghĩ đến công việc: nấu bữa tối, giúp hàng xóm hay lên kế hoạch cho chuyến đi cũng đều tính. Với mỗi tình huống, hãy trả lời ba câu hỏi: mình đã làm chính xác điều gì, kết quả ra sao và mình có muốn làm lại việc đó không?
Giả sử bạn giúp bạn bè lên kế hoạch cho một chuyến du lịch. Kết quả là một chuyến đi thuận tiện, nhưng thế mạnh của bạn có thể nằm ở nhiều khâu khác nhau: tìm lựa chọn tiết kiệm, lên lịch trình, cân nhắc mong muốn của mọi người hoặc nhanh chóng điều chỉnh kế hoạch. Bạn gọi tên hành động càng cụ thể thì càng dễ tìm cách áp dụng nó vào việc khác.
Nhận xét từ người khác cũng hữu ích. Hãy hỏi hai, ba người quen: «Trong những tình huống nào bạn thường nhờ tôi giúp nhất?» và «Theo bạn, tôi làm tốt điều gì?» Hãy đề nghị họ kể ví dụ cụ thể: câu «bạn giỏi lắm» nghe vui tai, nhưng không nhiều thông tin bằng câu chuyện bạn đã giúp cả nhóm tìm được tiếng nói chung.
Hãy đối chiếu câu trả lời với cảm nhận của chính mình. Nếu mọi người đánh giá cao khả năng tổ chức gặp gỡ của bạn nhưng bạn nhanh chán việc đó, không nhất thiết phải chọn tổ chức sự kiện làm hướng đi chính. Điều bạn hứng thú, kỹ năng bạn có và sự ghi nhận từ mọi người không phải lúc nào cũng trùng khớp. Những hướng đi tiềm năng nhất thường nằm ở nơi có ít nhất hai trong số các yếu tố này giao nhau.
Cách nhận ra những khả năng tiềm ẩn
Khả năng tiềm ẩn không nhất thiết là món quà hiếm có sẽ tự nhiên bộc lộ vào một ngày nào đó. Đôi khi, đó chỉ là những thiên hướng chưa có dịp được vận dụng phù hợp. Một người có thể nghĩ mình không đủ sáng tạo vì không thích vẽ, nhưng lại thấy vui khi nghĩ ra những phép so sánh độc đáo, thiết kế bài thuyết trình hoặc tìm giải pháp khác thường.
Hãy xem liệu những quan niệm quá hạn hẹp về tài năng có đang cản trở bạn không. Khả năng diễn thuyết không chỉ hữu ích trên sân khấu: nó còn giúp bạn điều phối cuộc họp và quay video. Sự đồng cảm không chỉ thể hiện trong những cuộc trò chuyện tâm tình, mà còn ở khả năng nhận ra hướng dẫn nào khiến người mới khó hiểu. Tư duy phân tích có ích khi tìm hiểu dữ liệu cũng như khi so sánh các điều kiện thuê nhà.
Một gợi ý khác là những tình huống bạn nhanh chóng học được cách làm mới và muốn tìm hiểu thêm. Khởi đầu nhanh không đảm bảo bạn sẽ đạt thành tích xuất sắc, còn gặp khó khăn lúc đầu cũng không chứng minh rằng bạn thiếu khả năng. Nhưng sự tò mò sẽ giúp bạn quay lại với hoạt động ấy và dần cải thiện kỹ năng.
Nếu muốn có góc nhìn mới, hãy thử làm bài trắc nghiệm về tài năng tiềm ẩn. Bài trắc nghiệm sẽ gợi ý bạn chú ý đến khả năng tư duy logic, sức hút cá nhân, óc sáng tạo và những phẩm chất khác. Hãy xem kết quả như một giả thuyết: ghi nhận điều nào phù hợp với mình, rồi tìm một tình huống thực tế để kiểm chứng.
Đừng quên cân nhắc cả môi trường. Có người dễ nảy ra ý tưởng khi ở một mình, người khác lại thích bàn bạc thành lời. Nếu không thích một hoạt động trong nhóm ồn ào, hãy thử lại trong không gian yên tĩnh hoặc với một nhiệm vụ khác trước khi kết luận.
Kiểm chứng những phỏng đoán: kế hoạch thử nghiệm nhỏ
Suy ngẫm có thể gợi ra hướng tìm kiếm, nhưng thực hành sẽ cho bạn biết nhiều hơn. Hãy chọn hai hoặc ba khả năng bạn nhận ra qua ký ức tuổi thơ, việc thường ngày hoặc kết quả trắc nghiệm. Với mỗi khả năng, hãy nghĩ ra một nhiệm vụ nhỏ có thể thực hiện mà không cần thiết bị đắt tiền hay cam kết lớn.
- Nêu giả thuyết. Ví dụ: «Có thể mình thích giải thích những điều phức tạp» hoặc «Mình muốn thử xem có hứng thú với việc thuyết trình không».
- Chọn một hoạt động để thử. Quay một video giải thích ngắn, tổ chức một câu đố nhỏ cho người quen hoặc tham gia một buổi học thử về ứng tác.
- Thử lại. Lần đầu, bạn có thể bối rối vì chưa quen với hoàn cảnh. Hãy thử thêm lần nữa và thay đổi một yếu tố: khâu chuẩn bị, hình thức hoặc độ khó của nhiệm vụ.
- Đánh giá trải nghiệm. Ghi lại điều gì khiến bạn hứng thú, bạn làm tốt điều gì, mình đã học được gì và có muốn tiếp tục không. Hãy xin nhận xét về một hành động cụ thể, thay vì yêu cầu người khác đánh giá chung về con người bạn.
- Chọn bước tiếp theo. Nếu vẫn còn hứng thú, hãy tăng độ khó hoặc tìm cách luyện tập thường xuyên. Nếu không, cứ bình tĩnh chuyển sang giả thuyết khác.
Ví dụ, bạn nghĩ mình có năng khiếu diễn xuất. Hãy bắt đầu bằng cách đọc to một đoạn thoại ngắn, sau đó thử thể hiện cùng một câu với những cảm xúc khác nhau. Hãy để ý xem bạn có thích thử nghiệm và lắng nghe nhận xét không. Bạn cũng có thể làm bài trắc nghiệm về năng khiếu diễn xuất để có thêm câu hỏi gợi mở, nhưng trải nghiệm thực tế sẽ giúp bạn tự quan sát bản thân.
Một ví dụ khác: bạn thích sắp xếp thông tin cho gọn gàng. Hãy thử viết hướng dẫn dễ hiểu cho người quen hoặc lập bảng so sánh vài lựa chọn mua sắm. Nếu bạn không chỉ hài lòng với kết quả cuối cùng mà còn thích cả quá trình thực hiện, đây là hướng đáng để tìm hiểu thêm.
Nếu việc tìm kiếm liên quan đến công việc, đừng vội nghỉ việc hay đăng ký một khóa học dài hạn. Trước tiên, hãy trò chuyện với người trong lĩnh vực bạn quan tâm, làm một bài tập nhỏ để tìm hiểu hoặc tham gia một sự kiện mở. Bài trắc nghiệm chọn nghề nghiệp sẽ giúp bạn đối chiếu thế mạnh với phong cách làm việc và các lựa chọn nghề nghiệp.
Đừng so sánh lần thử đầu tiên của mình với kinh nghiệm tích lũy nhiều năm của người khác. Tài năng và kỹ năng không giống nhau: khả năng bẩm sinh có thể giúp bạn học nhanh hơn, nhưng để đạt kết quả rõ rệt thường cần thời gian và luyện tập. Đồng thời, sở thích không nhất thiết phải trở thành nghề nghiệp mới có giá trị.
Câu hỏi thường gặp
Có thể tìm ra tài năng khi đã trưởng thành không?
Có. Người trưởng thành có thêm những nhiệm vụ, mối quan tâm và cơ hội học hỏi mới. Hãy bắt đầu từ điều bạn vốn đã tò mò và thử trải nghiệm theo cách nhỏ, dễ thực hiện.
Nếu cảm thấy mình không có tài năng thì sao?
Hãy xem thử bạn có đang nghĩ rằng tài năng chỉ là những thành tích phi thường hay không. Ghi lại một vài tình huống bạn đã giúp ích cho ai đó hoặc học được điều gì, rồi nhờ người quen kể những ví dụ của họ. Từ đó, bạn có thể chọn ý tưởng để thử sức.
Tài năng có nhất thiết phải kiếm ra tiền không?
Không. Khả năng có thể hỗ trợ công việc, khiến thời gian rảnh thú vị hơn hoặc cải thiện mối quan hệ với mọi người. Chỉ nên biến tài năng thành nguồn thu nhập nếu bạn muốn và thấy hình thức công việc đó phù hợp.
Có thể biết tài năng của mình chỉ qua một bài trắc nghiệm không?
Bài trắc nghiệm có thể gợi ý những thế mạnh tiềm năng, nhưng không thể đưa ra đánh giá cuối cùng. Hãy đối chiếu kết quả với trải nghiệm của bạn và thử sức ở nhiều hoạt động khác nhau.
Bắt đầu tìm kiếm từ đâu?
Hãy nhớ lại những mối quan tâm thời thơ ấu, để ý những việc thường ngày bạn làm tốt và kiểm chứng phỏng đoán bằng những lần thử nhỏ. Để chọn hướng đi đầu tiên, hãy làm bài trắc nghiệm «Tài năng nổi bật nhất của bạn là gì?» rồi nghĩ xem có thể áp dụng gợi ý nhận được vào đâu.
Nếu muốn khám phá thêm những khía cạnh khác trong khả năng của mình, hãy xem tuyển tập bài trắc nghiệm này: