Thang đo Kinsey là gì và cách đọc ra sao?
Nhà nghiên cứu người Mỹ Alfred Kinsey cùng các cộng sự đã đề xuất thang đo này vào giữa thế kỷ 20. Thang đo trở nên nổi tiếng một phần vì cho thấy trải nghiệm và phản ứng tính dục của con người không phải lúc nào cũng nằm gọn trong hai nhóm đối lập. Đây là một phổ liên tục, tức một dãy các mức độ nằm giữa hai cực.
Có thể hiểu đơn giản các mức như sau:
- 0 — phản ứng và trải nghiệm hoàn toàn dị tính.
- 1 — chủ yếu dị tính, chỉ đôi khi đồng tính.
- 2 — chủ yếu dị tính, nhưng có phản ứng hoặc trải nghiệm đồng tính rõ nét hơn.
- 3 — phản ứng hoặc trải nghiệm dị tính và đồng tính xuất hiện ở mức độ gần như ngang nhau.
- 4 — chủ yếu đồng tính, nhưng vẫn có phản ứng hoặc trải nghiệm dị tính rõ nét.
- 5 — chủ yếu đồng tính, chỉ đôi khi dị tính.
- 6 — phản ứng và trải nghiệm hoàn toàn đồng tính.
Trong các công trình của Kinsey, ký hiệu X cũng được dùng để chỉ việc không có tiếp xúc hoặc phản ứng xã hội-tính dục. Đôi khi ký hiệu này được liên hệ với vô tính, nhưng hai khái niệm không hoàn toàn trùng nhau: ngày nay, vô tính được hiểu rộng hơn việc không có tiếp xúc.
Điều quan trọng là đừng biến thang đo thành một bài kiểm tra. Chẳng hạn, người bị thu hút bởi người thuộc nhiều hơn một giới không nhất thiết phải chọn số 3 hay cảm thấy sức hấp dẫn như nhau với tất cả mọi người. Song tính không được xác định bởi sự cân bằng hoàn hảo. Người chưa từng có trải nghiệm tình dục cũng không cần kết luận rằng mình không có xu hướng tính dục hoặc xu hướng ấy chưa “được tính”.
Ngoài ra, một con số không thể giải thích mọi cảm xúc. Nó không cho biết một người tự mô tả bản thân ra sao, phải lòng ai hay lựa chọn mối quan hệ nào. Thay vì đưa ra câu trả lời cuối cùng, thang đo giúp gợi mở câu hỏi về sự đa dạng trong trải nghiệm.
Xu hướng tính dục: Có những loại nào?
Xu hướng tính dục thường liên quan đến việc một người bị hấp dẫn về mặt tình dục bởi ai. Dưới đây là một số thuật ngữ phổ biến giúp mô tả những trải nghiệm khác nhau. Đây không phải danh sách đầy đủ hay những ô bắt buộc phải chọn: điều quan trọng còn là mỗi người thích tự mô tả mình như thế nào.
- Dị tính — bị hấp dẫn bởi người thuộc giới khác.
- Đồng tính — bị hấp dẫn bởi người cùng giới; các từ “gay” và “lesbian” cũng được dùng để mô tả điều này.
- Song tính — bị hấp dẫn bởi người thuộc nhiều hơn một giới. Sức hấp dẫn không nhất thiết phải ngang nhau hoặc xuất hiện cùng lúc.
- Toàn tính — bị hấp dẫn bởi mọi người bất kể giới của họ. Với một số người, thuật ngữ này mô tả trải nghiệm chính xác hơn, dù định nghĩa và cách dùng có thể giao thoa với song tính.
- Vô tính — một phổ trải nghiệm trong đó sức hấp dẫn tình dục không xuất hiện hoặc chỉ xuất hiện hiếm khi. Người vô tính có thể muốn có mối quan hệ lãng mạn, sự thân mật hoặc không muốn những điều đó.
- Bán vô tính — một dạng thuộc phổ vô tính, trong đó sức hấp dẫn tình dục chỉ xuất hiện sau khi hình thành sự gắn kết cảm xúc sâu sắc. Tuy nhiên, sự gắn kết ấy không đồng nghĩa chắc chắn sẽ có sức hấp dẫn.
Đôi khi bạn sẽ bắt gặp từ queer — một cách tự mô tả rộng hơn dành cho những người có tính dục hoặc bản dạng giới không nằm trong các chuẩn mực quen thuộc. Có người nói rằng mình vẫn đang khám phá xu hướng tính dục, còn có người không muốn dùng nhãn nào cả. Cả hai đều hoàn toàn bình thường.
Sức hấp dẫn tình dục và tình cảm lãng mạn có thể trùng khớp, nhưng cũng có thể khác nhau. Chẳng hạn, một người có thể muốn xây dựng mối quan hệ lãng mạn với người thuộc một giới nhất định, trong khi sức hấp dẫn tình dục lại hướng theo cách khác hoặc không xuất hiện. Sự thân thiết trong tình bạn, ngưỡng mộ ngoại hình và mong muốn có một mối quan hệ cũng không nhất thiết là cùng một điều.
Còn một điểm khác biệt nữa: bản dạng giới là cách một người hiểu về giới của chính mình, còn xu hướng tính dục là người mà họ có thể bị hấp dẫn. Chẳng hạn, người chuyển giới cũng có thể có xu hướng tính dục khác nhau như bất kỳ ai.
Cách hiểu xu hướng tính dục của mình: Những bước thiết thực
Không có bài kiểm tra phổ quát nào có thể đưa ra câu trả lời chính xác tuyệt đối. Thay vào đó, bạn có thể bình tĩnh quan sát bản thân. Mục tiêu không phải là thu thập bằng chứng để giải thích với người khác, mà là hiểu rõ hơn những trải nghiệm của chính mình.
- Phân biệt các kiểu cảm mến. Hãy nghĩ về những người bạn từng thích, ngoài đời hoặc trong giới người nổi tiếng. Bạn muốn làm bạn, ngắm nhìn họ, nắm tay, xây dựng mối quan hệ hay gần gũi về mặt tình dục? Nhiều câu trả lời có thể cùng tồn tại, và cũng có thể không có câu trả lời nào.
- Chú ý đến những cảm xúc lặp lại mà không phán xét. Một tưởng tượng hay ý nghĩ thoáng qua không nhất thiết quyết định xu hướng tính dục của bạn. Nhưng nếu một kiểu sức hấp dẫn nhất định thường xuyên trở lại, bạn có thể dành thời gian tìm hiểu mà không cần vội đặt tên cho nó.
- Tách mong muốn của mình khỏi kỳ vọng của người khác. Hãy tưởng tượng rằng không ai đánh giá lựa chọn của bạn. Bạn muốn khám phá kiểu mối quan hệ nào? Những kịch bản nào khiến bạn thấy thoải mái và hứng thú, còn điều gì chỉ có vẻ hấp dẫn vì được người khác chấp nhận?
- Cho mình thời gian. “Mình chưa biết” là một câu trả lời trọn vẹn. Có người nhanh chóng tìm được từ phù hợp, có người cần thêm thời gian. Bạn cũng có thể thay đổi cách tự mô tả khi hiểu bản thân hơn.
- Tự quyết định sẽ chia sẻ điều gì và với ai. Bạn có thể cởi mở về xu hướng tính dục theo nhịp độ của riêng mình, chỉ ở những nơi bạn cảm thấy đủ an toàn. Không ai có quyền đòi bạn phải công khai hay kể chi tiết.
Giả sử bạn cảm thấy vui vẻ khi ở bên một người bạn thân và muốn dành nhiều thời gian hơn cho họ. Đó có thể là sự gắn bó trong tình bạn, cảm tình lãng mạn hoặc sự kết hợp của nhiều cảm xúc. Bạn không cần phải thử xác nhận điều mình nghĩ bằng cách thổ lộ hay gần gũi thể xác: trước tiên, hãy để ý xem khoảnh khắc nào khiến bạn vui và bạn thực sự mong muốn điều gì.
Một ví dụ khác: trước đây bạn từng thích người thuộc một giới, còn giờ lại có cảm tình với người thuộc giới khác. Điều đó không phủ nhận những cảm xúc trước đây hay buộc bạn phải lập tức thay đổi cách tự mô tả. Một số người thấy thuật ngữ “song tính” phù hợp, một số khác thì không; quyết định là của mỗi người.
Nếu muốn tìm hiểu riêng về cách bạn phản ứng với sự xa cách và gần gũi trong các mối quan hệ, hãy thử bài trắc nghiệm kiểu gắn bó. Kết quả liên quan đến phong cách xây dựng mối quan hệ, chứ không xác định xu hướng tính dục của bạn.
Góc nhìn hiện đại: Vì sao một thang đo là chưa đủ?
Thang đo Kinsey giúp mọi người nói về tính dục như một phổ, nhưng ngôn ngữ ngày nay đã rộng hơn. Thang đo này đặt dị tính và đồng tính ở hai đầu, nên không thể thể hiện riêng mọi khía cạnh của sức hấp dẫn, tình cảm lãng mạn và sự đa dạng giới. Ký hiệu X cũng không thay thế được việc tìm hiểu về phổ vô tính.
Điều hữu ích là phân biệt giữa sức hấp dẫn, hành vi và bản dạng. Sức hấp dẫn là cảm xúc một người trải qua; hành vi là điều họ làm; bản dạng là những từ họ dùng để mô tả bản thân. Các yếu tố này có liên quan nhưng không nhất thiết phải trùng khớp. Chẳng hạn, một người có thể cảm thấy bị hấp dẫn nhưng không bước vào một mối quan hệ; những mối quan hệ trong quá khứ cũng không cho người khác quyền xác định xu hướng tính dục của họ.
Với một số người, nhận thức về xu hướng tính dục luôn ổn định; với những người khác, trải nghiệm về sức hấp dẫn hoặc cách gọi tên nó có thể thay đổi theo thời gian. Điều đó không có nghĩa là trước đây họ đã “nhầm”. Tương tự, đừng cho rằng có thể thay đổi xu hướng tính dục theo yêu cầu hoặc rằng xu hướng ấy nhất định phải thay đổi.
Nếu một người thân chia sẻ cảm xúc với bạn, hãy hỏi xem họ cảm thấy thoải mái với cách gọi nào và đừng tiết lộ thông tin đó nếu chưa được cho phép. Bạn có thể kiểm tra cách mình hỗ trợ cộng đồng LGBTQ+ bằng bài trắc nghiệm về sự đồng hành cùng cộng đồng LGBTQ+. Còn bài trắc nghiệm phong cách yêu mang đến một góc nhìn khác: bài này nói về cách bạn yêu, chứ không phải người bạn bị hấp dẫn.
Nếu những băn khoăn về xu hướng tính dục khiến bạn lo âu dữ dội hoặc cảm thấy bị gây áp lực, bạn có thể tìm đến chuyên gia tôn trọng sự đa dạng tính dục; bài trắc nghiệm trực tuyến không thay thế được tư vấn chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể xác định xu hướng tính dục bằng thang đo Kinsey không?
Thang đo có thể giúp mô tả một phần trải nghiệm hoặc phản ứng, nhưng không đưa ra bản dạng cuối cùng. Bạn là người quyết định những từ mình dùng để tự mô tả.
Có thể hiểu xu hướng tính dục của mình khi chưa có trải nghiệm tình dục không?
Có. Bạn không cần từng có mối quan hệ hay quan hệ tình dục mới hiểu được cảm xúc của mình. Tuy vậy, không biết câu trả lời cũng là điều bình thường; bạn có thể tiếp tục khám phá mà không cần vội vàng.
Nếu mình thích người thuộc nhiều giới, có nhất thiết mình là người song tính không?
Không nhất thiết. Có thể bạn thấy “song tính” phù hợp, muốn dùng một cách tự mô tả khác hoặc không muốn gắn nhãn. Bạn không cần có sức hấp dẫn ngang nhau với mọi giới.
Xu hướng tính dục có thể thay đổi theo thời gian không?
Với một số người, trải nghiệm về sức hấp dẫn hoặc cách gọi tên nó thay đổi; với những người khác, mọi thứ vẫn ổn định. Đừng mong đợi sự thay đổi hay ép buộc bản thân phải thay đổi.
Lời kết
Thang đo Kinsey là điểm khởi đầu hữu ích, nhưng cảm xúc của bạn phức tạp hơn bất kỳ con số nào. Hãy làm bài trắc nghiệm xu hướng tính dục chính để suy ngẫm về những điều mình yêu thích: xem kết quả như một gợi ý để khám phá bản thân, chứ không phải kết luận cuối cùng.
Các bài trắc nghiệm khác của Testomania cũng có thể giúp bạn tiếp tục khám phá bản thân và các mối quan hệ: