Điều gì thay đổi khi bạn lần đầu làm quản lý?
Chuyên viên thường được đánh giá dựa trên đóng góp cá nhân: một báo cáo đã chuẩn bị, dự án đã hoàn thành hay vấn đề kỹ thuật đã giải quyết. Người quản lý còn chịu trách nhiệm tạo điều kiện để cả nhóm làm việc: mục tiêu có rõ ràng không, nguồn lực có đủ không, trở ngại có được tháo gỡ kịp thời không. Một phần kết quả giờ đây không còn do chính tay bạn làm ra, và điều này có thể khiến bạn khó thích nghi.
Hãy hình dung tình huống này: trước đây, bạn tự chuẩn bị bài thuyết trình cho khách hàng và thuộc từng trang chiếu. Giờ đây, một đồng nghiệp phụ trách bài thuyết trình, còn nhiệm vụ của bạn là thống nhất mục tiêu từ sớm, kiểm tra những kết luận chính và giúp tháo gỡ trở ngại. Nếu đến tối hôm trước buổi thuyết trình, bạn làm lại toàn bộ, kết quả có thể vẫn tốt, nhưng lần sau cả nhóm sẽ lại phụ thuộc vào bạn.
Tuy vậy, quản lý không phải là nấc thang bắt buộc dành cho mọi chuyên viên giỏi. Vai trò này đòi hỏi nhiều cuộc trao đổi, thống nhất và quyết định về công việc của người khác hơn; bạn có thể sẽ có ít thời gian hơn cho chuyên môn quen thuộc. Nếu vẫn đang cân nhắc hướng đi của mình, bài trắc nghiệm «Sự nghiệp quản lý có phù hợp với bạn không?» sẽ giúp bạn suy nghĩ xem bản thân có hứng thú với công việc quản lý hay chỉ quan tâm đến chức danh mới.
Trước khi chuyển sang vai trò mới, bạn nên trao đổi với quản lý tương lai về ba điều: bạn chịu trách nhiệm cho kết quả nào, có thể tự quyết định những việc gì và sẽ nhận được hỗ trợ ra sao. Chẳng hạn, bạn có thể thay đổi thứ tự ưu tiên của nhóm không, và ai sẽ hỗ trợ nếu số lượng yêu cầu vượt quá quỹ thời gian hiện có? Nếu không thống nhất những điều này, bạn rất dễ phải chịu trách nhiệm mà không có đủ quyền hạn cần thiết.
Kỹ năng quản lý quan trọng trong năm đầu tiên
Giao việc và ủy quyền
Ủy quyền không bắt đầu bằng câu «Hãy xử lý việc này», mà bằng việc xác định rõ kết quả cần đạt. Hãy giải thích vì sao cần làm việc đó, cần tạo ra kết quả gì, thời hạn là khi nào và cần lưu ý những giới hạn nào. Sau đó, thống nhất thời điểm cập nhật tiến độ và những trường hợp cần báo bạn ngay để được hỗ trợ.
Ví dụ: «Đến thứ Năm, hãy chuẩn bị hai phương án lịch triển khai và nêu rủi ro của từng phương án. Thứ Tư, chúng ta sẽ dành 15 phút xem qua bản nháp; nếu chưa có đủ dữ liệu từ bộ phận kinh doanh, hãy báo sớm hơn». Yêu cầu như vậy cho người thực hiện không gian để tự quyết định, nhưng không buộc họ phải đoán xem bạn mong đợi điều gì.
Đừng nhận lại việc ngay khi gặp khó khăn đầu tiên. Trước tiên, hãy hỏi đồng nghiệp thấy có những phương án nào và cần bạn hỗ trợ ra sao. Nếu sai sót có thể gây hậu quả nghiêm trọng, hãy bố trí kiểm tra sớm hơn thay vì liên tục giám sát từng bước.
Phản hồi và những cuộc trao đổi khó khăn
Phản hồi tốt mô tả hành vi có thể quan sát được và hậu quả của hành vi đó, thay vì dán nhãn cho ai đó. Thay vì nói «Bạn thiếu trách nhiệm với thời hạn», bạn có thể nói: «Báo cáo được gửi muộn một ngày so với thời hạn đã thống nhất, nên cả nhóm không kịp kiểm tra số liệu trước buổi họp. Điều gì đã gây trở ngại và lần sau chúng ta có thể báo trước bằng cách nào?»
Hãy dành thời gian để người kia phản hồi: có thể các ưu tiên đã thay đổi hoặc thời hạn ban đầu vốn không thực tế. Sau đó, thống nhất bước tiếp theo thật cụ thể. Việc ghi nhận những hành động hữu ích cũng rất quan trọng: hãy nói rõ điều gì đã giúp cả nhóm để mọi người hiểu và có thể lặp lại.
Sắp xếp thứ tự ưu tiên và ra quyết định
Khi mọi việc đều được gọi là khẩn cấp, cả nhóm sẽ không biết đâu mới là ưu tiên thực sự. Hãy so sánh các yêu cầu dựa trên mức độ ảnh hưởng đến mục tiêu chung, thời hạn và hậu quả nếu chậm trễ. Đừng chỉ nói việc gì sẽ được làm trước, mà hãy nêu cả việc gì sẽ phải hoãn lại. Nếu thiếu nguồn lực, hãy đưa ra các phương án để quản lý của bạn lựa chọn, thay vì chỉ thông báo rằng cả nhóm đang quá tải.
Ví dụ: «Chúng ta có thể phát hành bản cập nhật vào thứ Sáu với số tính năng hạn chế, hoặc lùi thời điểm ra mắt một tuần để bổ sung các bước kiểm tra. Rủi ro nào phù hợp hơn với hoạt động kinh doanh?» Cách này giúp thống nhất quyết định với những người chịu ảnh hưởng.
Phát triển nhân viên và xử lý xung đột
Quản lý còn bao gồm việc hỗ trợ mọi người phát triển, chứ không chỉ kiểm tra tiến độ công việc. Trong các buổi trao đổi định kỳ, hãy hỏi người đó đang làm tốt điều gì, cần hỗ trợ ở đâu và muốn thử sức với kỹ năng nào trong công việc. Cùng tìm một nhiệm vụ phù hợp và thống nhất cách đánh giá tiến độ. Không phải ai cũng cần có cùng một lộ trình sự nghiệp.
Khi có xung đột, trước tiên nên tìm hiểu riêng quan điểm của từng bên, sau đó cùng trao đổi về vấn đề cụ thể và cách phối hợp mong muốn. Chẳng hạn, tranh cãi giữa nhóm thiết kế và nhóm phát triển có thể không phải là chuyện «ai đúng», mà xuất phát từ quy trình phê duyệt thay đổi chưa rõ ràng. Nếu có hành vi vi phạm hoặc tình hình không được giải quyết, hãy nhờ quản lý hoặc bộ phận phụ trách của công ty hỗ trợ.
Không có một phong cách quản lý nào đúng cho tất cả mọi người: người mới có thể cần thêm định hướng, còn đồng nghiệp giàu kinh nghiệm có thể cần thêm quyền tự chủ. Bài trắc nghiệm «Bạn là người quản lý như thế nào? Trắc nghiệm phong cách quản lý» sẽ giúp bạn nhận ra cách tiếp cận quen thuộc của mình và những tình huống cần điều chỉnh.
Kế hoạch cho năm đầu tiên: từ làm quen đến xây dựng quy trình ổn định
Tháng đầu tiên: lắng nghe và làm rõ
Hãy gặp riêng từng thành viên trong nhóm. Hỏi họ đang làm những gì, điều gì giúp họ hoàn thành nhiệm vụ và những trở ngại nào thường xuyên lặp lại. Đồng thời, làm quen với đồng nghiệp ở các bộ phận liên quan: họ mong đợi kết quả gì từ nhóm của bạn và những khâu nào thường bị chậm trễ nhất?
Đối chiếu những gì bạn quan sát được với kỳ vọng của quản lý. Đừng hứa sẽ giải quyết ngay mọi vấn đề và cũng đừng thay đổi quy trình chỉ để chứng tỏ mình đang tích cực hành động. Hãy chọn một hoặc hai cải tiến có thể thử nghiệm mà không gây rủi ro cho công việc hiện tại, rồi giải thích với nhóm vì sao bạn bắt đầu từ những việc đó.
Hai tháng tiếp theo: thống nhất cách làm việc
Hãy làm rõ các ưu tiên, phạm vi trách nhiệm và quy trình ra quyết định. Thiết lập nhịp độ phù hợp cho những buổi trao đổi ngắn riêng với từng người và các cuộc họp chung. Ví dụ, trong buổi trao đổi riêng, bạn có thể thảo luận về trở ngại và sự phát triển; còn trong cuộc họp nhóm, có thể tập trung vào sự phụ thuộc giữa các nhiệm vụ và thay đổi thời hạn.
Hãy kiểm tra xem các thành viên có hiểu những thỏa thuận theo cùng một cách không: đề nghị họ nhắc lại các bước sắp tới hoặc ghi lại bằng văn bản. Nếu cách làm mới không hiệu quả, hãy tìm hiểu nguyên nhân và điều chỉnh, thay vì tự động thêm cuộc họp.
Đến cuối năm: đánh giá kết quả và hoàn thiện hệ thống
Định kỳ đánh giá không chỉ việc hoàn thành kế hoạch mà cả cách nhóm đạt được kết quả. Những tình huống chạy nước rút có liên tục lặp lại không? Đồng nghiệp có thể tự giải quyết các vấn đề thường gặp mà không cần bạn tham gia không? Mọi người có biết nên nhờ ai hỗ trợ không? Câu trả lời sẽ cho bạn biết nên làm rõ quy trình, phân quyền hay trao đổi về tình trạng thiếu nguồn lực ở đâu.
Hãy xin phản hồi về cách bạn làm việc: «Điều gì trong cách tôi làm giúp bạn tiến triển nhanh hơn? Tôi nên thay đổi điều gì?» Chọn một thay đổi cụ thể, thử áp dụng rồi sau đó hỏi lại mọi người đánh giá ra sao. Một cuộc trao đổi không thể thay thế việc thực hành thường xuyên, nhưng sẽ giúp bạn nhận ra những điều mà ở vị trí quản lý, bạn khó nhìn thấy.
Những sai lầm thường gặp và cách khắc phục
- Cố tự mình làm mọi việc. Nếu nhiệm vụ nào cũng phải qua bạn, việc ra quyết định sẽ chậm lại. Hãy xác định những quyết định lặp đi lặp lại và thống nhất việc nào đồng nghiệp có thể tự quyết.
- Tránh những cuộc trao đổi khó khăn. Im lặng không làm vấn đề nhỏ đi. Hãy trao đổi về tình huống cụ thể càng sớm càng tốt, lắng nghe phía bên kia và thống nhất bước tiếp theo.
- Thay đổi quy tắc mà không giải thích. Ngay cả một thay đổi có ích cũng có thể khiến mọi người thắc mắc. Hãy nói rõ thay đổi đó giải quyết vấn đề gì, thời gian thử nghiệm kéo dài bao lâu và khi nào nhóm có thể chia sẻ ý kiến.
- Che giấu tình trạng thiếu nguồn lực. Nếu thời hạn không phù hợp với khối lượng công việc, hãy báo trước và đề xuất các phương án: giảm phạm vi công việc, đổi thời hạn hoặc bổ sung hỗ trợ.
Khi chịu áp lực, bạn rất dễ quay lại thói quen kiểm soát mọi thứ hoặc trì hoãn những quyết định khó khăn. Hãy nhớ lại một vài tình huống căng thẳng gần đây: bạn đã làm gì, điều đó ảnh hưởng đến nhóm ra sao và lần tới bạn sẽ thử cách nào khác? Để tự đánh giá thêm, bạn có thể làm bài trắc nghiệm «Phong cách làm việc của bạn khi chịu áp lực là gì?».
Câu hỏi thường gặp
Có thể trở thành quản lý khi chưa có kinh nghiệm quản lý không?
Có. Bạn có thể bắt đầu bằng cách điều phối một dự án nhỏ, hướng dẫn đồng nghiệp hoặc tổ chức một nhiệm vụ chung. Hãy trao đổi với quản lý về những quyết định họ sẽ giao cho bạn và người sẽ phản hồi về công việc của bạn. Trải nghiệm này sẽ giúp bạn thử sức với vai trò mới trước khi chính thức chuyển sang vị trí quản lý.
Làm thế nào để quản lý những đồng nghiệp trước đây ngang cấp với mình?
Hãy thừa nhận rằng mối quan hệ và trách nhiệm đã thay đổi, đồng thời cởi mở trao đổi về những kỳ vọng trong công việc. Áp dụng nhất quán các quy tắc giao việc và phản hồi, thay vì chỉ dựa vào tình bạn trước đây hoặc những thỏa thuận đã quen thuộc.
Người quản lý có cần là chuyên gia giỏi nhất trong nhóm không?
Không. Bạn chỉ cần hiểu công việc của nhóm đủ để đặt câu hỏi, đánh giá rủi ro và đưa ra quyết định. Đồng nghiệp có thể hiểu sâu hơn về một số lĩnh vực; nhiệm vụ của người quản lý là tận dụng chuyên môn đó và phối hợp các hoạt động.
Làm thế nào để biết mình đang trở thành một người quản lý giỏi?
Hãy nhìn vào một số dấu hiệu cùng lúc: nhóm hiểu rõ các ưu tiên, vấn đề được trao đổi kịp thời, mọi người thực hiện đúng thỏa thuận và dần tự chủ hơn. Đối chiếu nhận định của bạn với kết quả công việc và phản hồi định kỳ.
Bắt đầu từ đâu?
Sẵn sàng làm quản lý không có nghĩa là không mắc sai lầm, mà là biết nhận ra sai lầm, trao đổi để thống nhất và học hỏi cùng cả nhóm. Hãy làm bài trắc nghiệm «Bạn đã sẵn sàng đảm nhận vị trí quản lý chưa?» để xác định những kỹ năng bạn nên ưu tiên phát triển.
Các bài trắc nghiệm sau sẽ giúp bạn nhìn nhận phong cách quản lý, mối quan tâm nghề nghiệp và uy tín trong công việc của mình từ nhiều góc độ: