Các phong cách lãnh đạo phổ biến
Một trong những mô hình phổ biến của Daniel Goleman mô tả sáu phong cách lãnh đạo. Đây không phải là những kiểu tính cách cố định, mà là những cách hành động khác nhau. Một người có thể áp dụng nhiều phong cách, dù thường sẽ có một phong cách đến với họ tự nhiên hơn.
Độc đoán: “Cứ làm như thế này”
Người quản lý nhanh chóng đưa ra quyết định, giao chỉ dẫn cụ thể và giám sát việc thực hiện. Chẳng hạn, nếu cửa hàng trực tuyến không nhận được đơn hàng, họ sẽ phân công các việc cần xử lý ngay: một nhân viên kiểm tra khâu thanh toán, người khác thông báo sự cố cho khách hàng.
Khi nào hữu ích: Trong khủng hoảng, khi có nguy cơ mất an toàn hoặc không có thời gian để thảo luận các phương án. Rủi ro: Nếu liên tục quản lý theo cách này, mọi người có thể ngừng chủ động và không báo cáo vấn đề. Sau khi xử lý xong việc khẩn cấp, hãy giải thích quyết định và cùng thảo luận xem có thể cải thiện điều gì.
Tạo tầm nhìn: “Đây là hướng chúng ta sẽ đi”
Người quản lý xác định phương hướng và giải thích ý nghĩa của mục tiêu chung, đồng thời để đội nhóm có không gian lựa chọn cách thực hiện. Chẳng hạn, thay vì giao danh sách những việc vụn vặt, họ đề xuất rút ngắn thời gian phản hồi khách hàng, giải thích vì sao điều đó quan trọng và để nhân viên xây dựng quy trình.
Khi nào hữu ích: Khi có thay đổi, bắt đầu dự án hoặc đội nhóm mất phương hướng chung. Rủi ro: Một viễn cảnh truyền cảm hứng sẽ không đủ nếu chưa xác định thời hạn, nguồn lực và những bước đầu tiên. Đặc biệt, hãy kiểm tra xem nhân viên mới có hiểu mục tiêu hay không.
Gắn kết: “Mọi người đều quan trọng”
Phong cách này đặt niềm tin, các mối quan hệ và sự hỗ trợ lên hàng đầu. Nếu đội nhóm xảy ra mâu thuẫn sau một dự án căng thẳng, người quản lý sẽ lắng nghe các bên và giúp họ thống nhất cách làm việc tiếp theo, thay vì làm như chẳng có chuyện gì xảy ra.
Khi nào hữu ích: Sau một giai đoạn khó khăn, khi cần khôi phục niềm tin hoặc giải quyết bất đồng. Rủi ro: Mong muốn giữ hòa khí có thể khiến người quản lý ngại góp ý về kết quả chưa tốt. Hỗ trợ không có nghĩa là bỏ qua kỳ vọng rõ ràng và phản hồi kịp thời.
Dân chủ: “Cùng thảo luận nhé”
Người quản lý thu thập ý kiến trước khi đưa ra quyết định và tạo cơ hội để mọi người tác động đến công việc. Chẳng hạn, đội nhóm cùng chọn lịch trực mới: nhân viên đề xuất các phương án, còn người quản lý đối chiếu với nhu cầu của khách hàng rồi chốt quy định.
Khi nào hữu ích: Khi các thành viên có kinh nghiệm quan trọng và quyết định cần có sự ủng hộ của đội nhóm. Rủi ro: Việc thảo luận có thể kéo dài, nhất là khi không rõ ai là người đưa ra quyết định cuối cùng. Hãy nói rõ thời hạn, tiêu chí và phạm vi lựa chọn từ đầu.
Thiết lập tiêu chuẩn cao: “Hãy làm như tôi”
Người quản lý đặt ra tiêu chuẩn cao và làm gương bằng chính công việc của mình. Cách tiếp cận này có thể giúp một đội nhóm giàu kinh nghiệm chuẩn bị cho đợt ra mắt quan trọng: mọi người hiểu yêu cầu về chất lượng và có thể nhanh chóng hành động mà không cần hướng dẫn chi tiết.
Khi nào hữu ích: Với các nhiệm vụ ngắn hạn và đội nhóm giỏi, chủ động. Rủi ro: Liên tục chạy đua với thời gian và sửa việc của người khác thay vì giải thích. Điều quan trọng là thống nhất thời hạn thực tế, phân bổ khối lượng công việc và không mặc định rằng mọi người đều thấy dễ dàng chỉ vì họ im lặng.
Huấn luyện: “Bạn sẽ giải quyết việc này thế nào?”
Người quản lý giúp nhân viên phát triển thông qua câu hỏi, phản hồi và thực hành. Chẳng hạn, thay vì đưa sẵn kịch bản cho một cuộc trao đổi khó với khách hàng, họ hỏi: “Bạn muốn đạt được kết quả gì? Bạn thấy có những phương án nào?” Sau đó, họ cùng nhân viên xem xét kế hoạch.
Khi nào hữu ích: Khi muốn phát triển tính tự chủ và chuẩn bị cho nhân viên đảm nhận nhiệm vụ mới. Rủi ro: Câu hỏi không thể thay thế chỉ dẫn rõ ràng trong tình huống mà sai sót có thể gây nguy hiểm hoặc gần như không còn thời gian. Cách tiếp cận huấn luyện đòi hỏi những cuộc trò chuyện thường xuyên và sự sẵn lòng học hỏi của nhân viên.
Cách chọn phong cách phù hợp với từng tình huống
Thay vì hỏi “Phong cách nào tốt nhất?”, hãy bắt đầu bằng cách đánh giá nhiệm vụ, thời gian và kinh nghiệm của đội nhóm. Bạn cũng nên cân nhắc mức độ nghiêm trọng của sai sót và ai là người có thông tin cần thiết.
- Sự cố cần xử lý gấp. Nếu dịch vụ gặp trục trặc, trước tiên hãy xác định người phụ trách và quy trình xử lý. Sau khi công việc trở lại bình thường, hãy thu thập ý kiến và tìm hiểu nguyên nhân mà không đổ lỗi cho bất kỳ ai.
- Ý tưởng mới. Nếu cần cải thiện quy trình, hãy mời những người sử dụng quy trình đó mỗi ngày tham gia. Nêu rõ các giới hạn như ngân sách, thời hạn và kết quả cần đạt được.
- Phát triển nhân viên. Nếu một người đã nắm vững kiến thức cơ bản và sẵn sàng nhận nhiệm vụ khó hơn, hãy đề nghị họ tự lập kế hoạch. Thống nhất thời điểm cùng xem xét tiến độ và những trường hợp cần bạn hỗ trợ.
- Mất phương hướng chung. Nếu đội nhóm phải xử lý nhiều việc nhưng không thấy mối liên hệ giữa chúng, hãy giải thích mục tiêu và giúp mọi người xác định thứ tự ưu tiên. Sau đó, để họ chọn cách làm phù hợp.
Thay đổi phong cách không có nghĩa là thiếu nhất quán. Mọi người sẽ dễ chấp nhận thay đổi hơn khi bạn giải thích lý do: “Bây giờ tôi sẽ phân công các việc cần làm vì chúng ta chỉ còn một tiếng nữa là ra mắt. Ngày mai, chúng ta sẽ cùng thảo luận cách tránh phải vội vàng như vậy”.
Cách nhận biết phong cách lãnh đạo của bạn
Đừng chỉ nhìn vào hình mẫu người quản lý mà bạn muốn trở thành; hãy chú ý cả những gì bạn thực sự làm khi chịu áp lực. Hãy nhớ lại hai hoặc ba tình huống gần đây khi đội nhóm gặp bất định hoặc mắc lỗi. Tự hỏi mình một vài câu:
- Tôi đưa ra giải pháp trước, hỏi ý kiến hay tìm hiểu xem mọi người cần hỗ trợ gì?
- Khi giao việc, tôi giải thích kết quả mong đợi hay hướng dẫn chi tiết từng bước?
- Khi có người mắc lỗi, tôi tự sửa mọi thứ hay giúp họ tìm hiểu vấn đề?
- Trong các cuộc họp, tôi thường nói nhiều hơn hay nhân viên cũng có thời gian lên tiếng?
- Tôi có thể kể tên một trường hợp mình đã thay đổi quyết định ban đầu sau khi nhận phản hồi không?
Hãy hỏi riêng đội nhóm: “Trong cách tôi làm việc, điều gì giúp bạn chủ động hơn? Điều gì cản trở bạn?” Tốt hơn hết là thảo luận về những tình huống cụ thể thay vì yêu cầu mọi người đánh giá chung về bạn. Đừng vội tranh luận với câu trả lời: hãy hỏi thêm ví dụ và quyết định xem mình sẵn sàng thay đổi điều gì.
Nếu bạn đang cân nhắc đảm nhận vai trò quản lý, hãy thử tìm hiểu thêm xem mình đã sẵn sàng cho vị trí quản lý chưa. Còn nếu phân vân giữa con đường quản lý và phát triển chuyên môn, bài trắc nghiệm “Bạn là nhà lãnh đạo hay chuyên gia giỏi?” có thể giúp ích.
Cách phát triển sự linh hoạt trong quản lý
Thay đổi phong cách sẽ dễ hơn nếu bắt đầu bằng những hành động nhỏ, thay vì hứa hẹn “trở thành một người quản lý khác”. Hãy chọn một tình huống lặp đi lặp lại và thử cách làm mới trong vài cuộc họp hoặc nhiệm vụ.
- Làm rõ kết quả. Trước khi giao việc, hãy nêu mục tiêu, thời hạn và tiêu chí chất lượng. Hỏi nhân viên cần nguồn lực gì và có thể tự quyết định những việc nào.
- Đặt thêm câu hỏi. Nếu thường đưa ra câu trả lời ngay, hãy hỏi trước: “Bạn đã cân nhắc những phương án nào?” Sau đó, cùng đánh giá hệ quả thay vì chỉ tán thành ý tưởng đầu tiên.
- Thống nhất cách theo dõi. Thay vì liên tục kiểm tra, hãy thống nhất các mốc trao đổi: chẳng hạn, thảo luận nhanh về kế hoạch lúc bắt đầu và xem xét kết quả trung gian vào giữa thời hạn.
- Đánh giá kết quả. Sau dự án, hãy cùng thảo luận điều gì hiệu quả, điều gì gây khó khăn và lần sau nên thay đổi gì. Kết thúc cuộc trò chuyện bằng một thỏa thuận cụ thể.
Hãy chú ý cả những thói quen giao tiếp của chính mình. Bài trắc nghiệm DISC có thể là một gợi ý để bạn suy ngẫm thêm về cách ứng xử trong công việc và khi có mâu thuẫn. Kết quả không quyết định năng lực quản lý và cũng không thay thế việc quan sát cách bạn làm việc trong đội nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Phong cách lãnh đạo nào hiệu quả nhất?
Không có phong cách nào luôn vượt trội. Hiệu quả phụ thuộc vào nhiệm vụ, thời hạn, kinh nghiệm của mọi người và hậu quả nếu xảy ra sai sót. Thông thường, sẽ hữu ích hơn nếu bạn nắm được một vài cách tiếp cận và chủ động lựa chọn giữa chúng.
Phong cách độc đoán khác phong cách tạo tầm nhìn như thế nào?
Phong cách độc đoán nhấn mạnh chỉ dẫn và kiểm soát: điều quan trọng là nhanh chóng thực hiện những hành động cụ thể. Phong cách tạo tầm nhìn xác định phương hướng và ý nghĩa, nhưng thường để đội nhóm tự do lựa chọn cách thực hiện.
Người quản lý theo phong cách dân chủ có luôn quyết định cùng đội nhóm không?
Không. Họ cân nhắc ý kiến của nhân viên, nhưng trách nhiệm cuối cùng có thể vẫn thuộc về họ. Điều quan trọng là nói rõ từ đầu khi nào đội nhóm được tham gia lựa chọn và khi nào chỉ được mời đưa ra khuyến nghị.
Có thể thay đổi phong cách quản lý không?
Có. Bạn có thể rèn luyện những thói quen quản lý. Hãy bắt đầu bằng việc xin phản hồi và thực hiện một thay đổi cụ thể, sau đó đánh giá tác động của thay đổi đó đến công việc và các mối quan hệ trong đội nhóm.
Kết luận: Hãy bắt đầu từ chính mình
Người quản lý giỏi không cần lúc nào cũng hành động giống nhau: điều quan trọng là hiểu những thói quen của mình và chọn cách tiếp cận phù hợp với tình huống. Hãy làm bài trắc nghiệm chính để xác định phong cách nổi trội và tìm ra những hướng phát triển.
Để tìm hiểu thêm, hãy thử các bài trắc nghiệm khác về sự nghiệp và giao tiếp: