TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

AI sẽ thay thế những nghề nào, nghề nào vẫn được săn đón?

Trí tuệ nhân tạo không chỉ thay đổi danh sách việc làm mà còn làm biến đổi nội dung của những công việc quen thuộc. Cùng tìm hiểu những nhiệm vụ dễ bị tự động hóa, những lĩnh vực con người vẫn khó bị thay thế và cách chuẩn bị cho những thay đổi này.

Trí tuệ nhân tạo có khả năng thay thế từng nhiệm vụ trong công việc hơn là xóa sổ cả một nghề chỉ trong chốc lát. Những công việc dễ bị ảnh hưởng nhất là các thao tác lặp đi lặp lại với văn bản, bảng tính, hình ảnh và những yêu cầu quen thuộc. Trong khi đó, các công việc đòi hỏi trách nhiệm, sự tin cậy, khả năng ứng biến trong tình huống khó lường và hiểu biết sâu về bối cảnh sẽ thay đổi theo cách khác: AI thường trở thành một công cụ hỗ trợ.

Ngay trong cùng một vị trí, mức độ rủi ro cũng khác nhau. Chẳng hạn, tự động hóa một báo cáo theo mẫu sẽ dễ hơn tìm hiểu lý do khách hàng không hài lòng và cách duy trì mối quan hệ với họ. Để đánh giá tình hình của mình, hãy làm bài trắc nghiệm «Nghề của tôi có bị trí tuệ nhân tạo đe dọa không?».

Những nhiệm vụ AI đảm nhận trước tiên

Câu hỏi «trí tuệ nhân tạo sẽ thay thế những nghề nào» sẽ dễ hình dung hơn nếu xét đến từng việc cụ thể. Nếu một nhiệm vụ lặp đi lặp lại, có quy trình rõ ràng và kết quả dễ kiểm tra, nhà tuyển dụng càng có lý do để thử tự động hóa.

Ví dụ, một cửa hàng trực tuyến nhận hàng chục câu hỏi tương tự về giao hàng. Hệ thống có thể gợi ý câu trả lời cho khách dựa trên kho kiến thức, còn những trường hợp như thất lạc bưu kiện hoặc tranh chấp về hoàn tiền sẽ được chuyển cho nhân viên. Tuy nhiên, kho kiến thức cần được cập nhật và câu trả lời cần được kiểm tra: AI có thể đưa ra thông tin sai một cách rất tự tin.

Các nhiệm vụ thường được tự động hóa hoặc xử lý nhanh hơn gồm:

  • Xử lý thông tin: phân loại yêu cầu, trích xuất dữ liệu từ tài liệu, tra cứu trong kho dữ liệu nội bộ.
  • Soạn bản nháp: thư theo mẫu, mô tả sản phẩm, tóm tắt ngắn các cuộc họp.
  • Công việc theo khuôn mẫu: báo cáo đơn giản, bảng tính tiêu chuẩn, các phương án nội dung quảng cáo.
  • Thao tác kỹ thuật: tạo những đoạn mã đơn giản, chuyển bản ghi âm thành văn bản, chỉnh sửa hình ảnh cơ bản.

Tự động hóa một nhiệm vụ không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc cắt giảm vị trí. Nhân viên có thể chuyển sang kiểm tra kết quả, xử lý tình huống ngoại lệ hoặc giao tiếp với khách hàng. Nhưng nếu phần lớn thời gian làm việc dành cho các thao tác theo mẫu, những thay đổi này có thể tác động đáng kể đến nhu cầu tuyển dụng và yêu cầu của vị trí.

Những nghề có thể bị AI đe dọa nhiều hơn

Danh sách dưới đây không phải là những nghề chắc chắn sẽ biến mất, mà là các lĩnh vực có những công việc quen thuộc đặc biệt phù hợp để giao cho phần mềm xử lý.

Nhân viên nhập liệu và hành chính

Việc chuyển thông tin từ hóa đơn, biểu mẫu và thư từ vào bảng tính đã có thể được tự động hóa một phần. Tương tự, các hệ thống cũng hỗ trợ lên lịch họp và phân loại thư đến. Tuy nhiên, tài liệu có thể thiếu thông tin, còn quy định của công ty đôi khi mâu thuẫn nhau. Vì vậy, vẫn cần người kiểm tra, sửa lỗi và tổ chức quy trình.

Nhân viên hỗ trợ tuyến đầu

Chatbot có thể hướng dẫn cách khôi phục mật khẩu hoặc kiểm tra tình trạng đơn hàng. Nhưng xử lý một tranh chấp khác thường, xem xét nhiều lần trao đổi trước đó và đưa ra giải pháp trong phạm vi thẩm quyền của công ty thì khó hơn. Nếu làm công việc hỗ trợ khách hàng, bạn nên học cách xử lý những trường hợp phức tạp và cải thiện kho câu trả lời, thay vì chỉ phản hồi nhanh theo kịch bản.

Người viết nội dung theo mẫu, biên dịch viên và biên tập viên

AI nhanh chóng tạo được bản nháp thư từ, mô tả sản phẩm và bản dịch. Điều này có thể làm giảm nhu cầu đối với những nội dung đơn giản, không cần nghiên cứu độc lập. Tuy nhiên, kết quả vẫn cần được kiểm tra: mô hình có thể làm sai lệch ý nghĩa, bỏ sót chi tiết quan trọng về pháp lý hoặc bịa ra nguồn tham khảo. Phỏng vấn, kiểm chứng thông tin, hiểu độc giả và chịu trách nhiệm biên tập cho nội dung xuất bản ngày càng có giá trị.

Chuyên viên mới vào nghề trong lĩnh vực lập trình và phân tích

Các công cụ có thể tạo những hàm đơn giản, câu truy vấn dữ liệu và bản nháp báo cáo. Nhưng đoạn mã trông có vẻ hoàn chỉnh vẫn có thể chứa lỗi, còn biểu đồ có thể không phản ánh điều doanh nghiệp thực sự cần. Chuyên viên cần biết cách xác định yêu cầu, kiểm tra dữ liệu, thử nghiệm giải pháp và giải thích những giới hạn của nó. Ở một số nhóm, số lượng nhiệm vụ dành cho người mới có thể giảm, vì vậy xây dựng hồ sơ năng lực kèm phần giải thích cách mình đưa ra giải pháp đặc biệt hữu ích.

Nhà thiết kế nội dung đại trà

Giờ đây, có thể tạo nhiều phương án banner và hình minh họa nhanh hơn. Tuy vậy, việc lựa chọn định hướng hình ảnh, tuân theo các quy chuẩn của thương hiệu và điều chỉnh sản phẩm để phù hợp với nhu cầu sử dụng thực tế vẫn rất quan trọng. Chẳng hạn, một hình ảnh đẹp chưa chắc phù hợp với bao bì: thành phần, kích cỡ và thông tin bắt buộc đều cần dễ đọc.

Những nghề nào sẽ còn và thay đổi ra sao?

Không có nghề nào hoàn toàn miễn nhiễm với thay đổi. Tuy nhiên, có những công việc mà công nghệ khó có thể thay thế hoàn toàn quyết định của con người, các mối quan hệ hoặc thao tác trong thế giới thực.

  • Thợ sửa chữa và lắp đặt. Thợ điện hay thợ sửa ống nước cần đánh giá tình trạng của từng công trình, làm việc trong không gian chật hẹp và chịu trách nhiệm về an toàn. Các gợi ý kỹ thuật số có thể hữu ích, nhưng không thể thay thế việc trực tiếp kiểm tra và kỹ năng thực hành.
  • Giáo viên và người hướng dẫn. AI có thể gợi ý bài tập hoặc giải thích một quy tắc theo cách khác. Tuy nhiên, giáo viên trực tiếp dễ nhận ra khi cả lớp mất hứng thú và điều chỉnh kế hoạch bài giảng. Đồng thời, việc kiểm tra và chuẩn bị tài liệu có thể nhanh hơn.
  • Quản lý dự án và chuyên viên đàm phán. Phần mềm có thể lập chương trình họp, nhưng con người vẫn phải dung hòa lợi ích giữa các bên, phân chia trách nhiệm và đưa ra quyết định khi thông tin chưa đầy đủ.
  • Chuyên gia có kiến thức chuyên sâu. AI hỗ trợ kỹ sư, luật sư và những người làm nghề chuyên môn khác tìm kiếm phương án và chuẩn bị bản nháp. Đánh giá mức độ phù hợp với từng tình huống cụ thể và chịu trách nhiệm về quyết định vẫn là những yếu tố đặc biệt quan trọng.

Nghề nghiệp tương lai không chỉ là những vị trí mới có thêm chữ «AI» trong tên gọi. Các nghề quen thuộc vẫn có thể được săn đón nếu kết hợp tay nghề chuyên môn, khả năng sử dụng công nghệ và sự thấu hiểu nhu cầu của con người. Chẳng hạn, một kế toán biết kiểm tra các thao tác tự động và giải thích hệ quả cho khách hàng sẽ đảm nhận công việc rộng hơn nhiều so với việc chỉ nhập dữ liệu.

Ngược lại, chỉ tiếp xúc với con người cũng không đảm bảo công việc ổn định: nhà tuyển dụng có thể thay đổi nhiệm vụ, số lượng nhân viên và cách phục vụ khách hàng. Hãy đánh giá công việc dựa trên vấn đề bạn giải quyết và trách nhiệm bạn đảm nhận, chứ không chỉ dựa vào tên chức danh.

Nên làm gì nếu lo AI sẽ thay thế công việc của mình?

Không nhất thiết phải vội đổi nghề. Hãy bắt đầu bằng cách rà soát những nhiệm vụ mình đang làm và chọn một kỹ năng giúp bạn tự tin hơn trong công việc ngay từ bây giờ.

  1. Chia công việc trong tuần thành từng hoạt động. Ghi lại thời gian dành cho các thao tác quen thuộc, giao tiếp, kiểm tra kết quả và tự đưa ra quyết định. Đánh dấu những nhiệm vụ lặp đi lặp lại: đó là những việc đầu tiên bạn nên tìm hiểu khả năng tự động hóa.
  2. Thử nghiệm ở quy mô nhỏ. Yêu cầu một công cụ có sẵn soạn mẫu thư hoặc lập dàn ý báo cáo dựa trên dữ liệu giả định. So sánh kết quả với cách làm của bạn: khâu nào được rút ngắn, khâu nào cần chỉnh sửa? Không tải dữ liệu cá nhân, tài liệu kinh doanh hay thông tin mật khác lên công cụ nếu chưa được cho phép và chưa có biện pháp bảo vệ phù hợp.
  3. Học cách kiểm tra kết quả. Rèn luyện việc đối chiếu thông tin với nguồn đáng tin cậy, kiểm thử mã, rà soát phép tính và nhận ra bối cảnh bị bỏ sót. Câu lệnh cho AI không thể thay thế việc hiểu rõ nhiệm vụ: người làm chuyên môn cần biết thế nào là một câu trả lời đạt yêu cầu.
  4. Bổ sung kỹ năng liên quan đến công việc hiện tại. Nhân viên hỗ trợ khách hàng có thể học cách quản lý kho kiến thức, nhà thiết kế có thể tìm hiểu các giới hạn trong khâu sản xuất, còn chuyên viên phân tích có thể rèn kỹ năng trao đổi kết luận với khách hàng. Hãy chọn kỹ năng thực sự được sử dụng trong lĩnh vực của bạn.
  5. Tìm hiểu tin tuyển dụng và thử điều mới mà chưa cần nghỉ việc ngay. Xem những công cụ và nhiệm vụ nào thường xuất hiện trong các tin tuyển dụng bạn quan tâm. Sau đó, thực hiện một dự án học tập, đề xuất một cải tiến nhỏ tại nơi làm việc hoặc tham gia khóa học thực hành. Nhờ vậy, bạn có thể kiểm tra mức độ hứng thú và yêu cầu của nghề trước khi đưa ra quyết định tài chính lớn.

Nếu chưa biết nên dựa vào thế mạnh nào, bài trắc nghiệm về kiểu tư duy trong công việc có thể hữu ích. Nếu đang cân nhắc chuyển hướng, hãy bắt đầu với bài trắc nghiệm chọn nghề: bạn có thể dùng kết quả làm gợi ý để tìm hiểu thêm, chứ không phải xem đó là câu trả lời có sẵn.

Bạn cũng nên cân nhắc hoàn cảnh của mình. Có người phù hợp với việc vừa làm vừa học dần, người khác lại muốn chuyển hướng nhanh hơn. Bài trắc nghiệm về sự ổn định và phát triển trong sự nghiệp có thể giúp bạn hiểu rõ hơn về những ưu tiên của mình.

Câu hỏi thường gặp

AI sẽ thay thế toàn bộ công việc hay chỉ một số nhiệm vụ?

Cả hai khả năng đều có thể xảy ra, nhưng thay đổi thường bắt đầu từ từng nhiệm vụ. Kết quả phụ thuộc vào công nghệ, chi phí triển khai, yêu cầu về chất lượng và cách nhà tuyển dụng tổ chức quy trình.

Những nghề nào sẽ bị trí tuệ nhân tạo thay thế đầu tiên?

Không thể dự đoán chính xác thứ tự. Những vị trí chủ yếu gồm các thao tác kỹ thuật số theo khuôn mẫu như nhập dữ liệu, trả lời theo kịch bản và chuẩn bị nội dung theo mẫu sẽ dễ bị tự động hóa hơn. Nhưng ngay cả ở đó, vẫn có những trường hợp ngoại lệ và nhiệm vụ cần được kiểm soát.

Có phải ai cũng cần học lập trình?

Không. Với nhiều người, học cách sử dụng thành thạo các công cụ sẵn có, kiểm tra câu trả lời và bảo vệ dữ liệu sẽ hữu ích hơn. Bạn nên học lập trình nếu kỹ năng này phục vụ công việc hoặc bạn muốn theo đuổi lĩnh vực đó.

Làm sao biết kỹ năng của mình vẫn được săn đón?

Hãy so sánh nhiệm vụ của bạn với các tin tuyển dụng hiện tại, chú ý đến những yêu cầu thường lặp lại và trao đổi với đồng nghiệp về các thay đổi. Sau đó, thử sức với một dự án thực tế quy mô nhỏ: cách này giúp bạn hiểu rõ hơn là chỉ dựa vào dự đoán về tên một nghề.

Điều cần nhớ về nghề nghiệp và AI

AI tác động đến thị trường lao động không đồng đều: một số thao tác biến mất, một số khác được thực hiện nhanh hơn, còn nhiều nhiệm vụ đòi hỏi sự kết hợp kỹ năng mới. Để biết điều này có ý nghĩa gì với riêng bạn, hãy làm bài trắc nghiệm «Nghề của tôi có bị trí tuệ nhân tạo đe dọa không?» ở đầu bài viết.

Các bài trắc nghiệm dưới đây sẽ giúp bạn tìm hiểu sâu hơn về định hướng nghề nghiệp, sở thích và khả năng phát triển của mình:

Chia sẻ

—

← Sự nghiệp và công việc