Psikolojiye göre yedi ölümcül günah: Sizinki hangisi?

Kibir, haset ya da öfke yalnızca zayıf yönlerinizi değil, önemli ihtiyaçlarınızı da anlatabilir. Alışıldık tepkilerinizin ardındaki duyguları nasıl fark edebileceğinizi ve daha yararlı bir davranış biçimini nasıl seçebileceğinizi inceliyoruz.

Yedi ölümcül günah; kibir, haset, öfke, keder ya da tembellik, açgözlülük, oburluk ve şehvettir. Hristiyan geleneğinde bunlar, başka uygunsuz davranışlara yol açabilecek kusurlar olarak görülür. Psikoloji açısından bakıldığında ise benzer tepkilerin ardında çoğu zaman anlaşılır insani duygular ve ihtiyaçlar yatar: korku, takdir edilme arzusu, güvenlik ya da dinlenme ihtiyacı.

Bu, dinî ve psikolojik açıklamaların birbirinin yerine geçebileceği anlamına gelmez; amaçları ve dilleri farklıdır. Ancak bu tanıdık imgeler, alışkanlıklarınızı kendinizi suçlamadan fark etmenize ve kendinize şu soruyu sormanıza yardımcı olabilir: O anda bana ne oluyor? Eğlenceli testimizi çözün ve yedi günahtan hangisinin size daha yakın olduğunu öğrenin.

Günahlar ve psikoloji: Bu kavramlar nasıl ilişkilidir?

Psikoloji, insanları günahlar listesine göre yedi tipe ayırmaz ve bu adlarla tanı koymaz. Duyguları, düşünceleri ve davranışları inceler: Tepkiyi ne tetikliyor, hangi ihtiyaca hizmet ediyor ve ne gibi sonuçlar doğuruyor? Örneğin, sinirlenmek sınırlarınızın ihlal edildiğine işaret edebilir; para biriktirme arzusuysa güvenlik ihtiyacından kaynaklanabilir.

Önemli olan duyguyu hissetmeniz değil, içinde bulunduğunuz durum ve nasıl davrandığınızdır. Öfkelenmek doğaldır; öfkeyle başka birini aşağılamak ise sorumluluğunu üstlenmeniz gereken bir davranış seçimidir. Aynı davranışın farklı nedenleri olabilir. Bu nedenle aşağıdaki açıklamalar, kişiliğinize dair kesin hükümler değil, düşünmeye davettir.

Yedi ölümcül günah: Liste ve psikolojik anlamları

1. Kibir: Önemli olma ihtiyacı

Kibir; her zaman haklı çıkmaya çalışmakta, eleştirilere aşırı tepki vermekte ya da başkalarını küçümsemekte kendini gösterebilir. Diyelim ki bir iş arkadaşınız projenizi geliştirmek için bir öneride bulunuyor, sizse hemen önerisindeki kusurları aramaya başlıyorsunuz: Tavsiyenin işe yarar olabileceğini kabul etmek neredeyse yenilgi gibi geliyor.

Böyle bir savunmanın ardında bazen incinme ihtimali ve yeterince iyi olamama korkusu yatar; elbette nedenler farklılık gösterebilir. Özgüven ve başarılarınızdan mutluluk duymak ise tek başına kibir anlamına gelmez. Davranışınızı kişiliğinizden ayırmayı deneyin: İşte hata yapmak sizi başarısız biri yapmaz. Tartışma sırasında kendinize şu soruyu sormak işe yarayabilir: Amacım konuyu anlamak mı, yoksa yalnızca benim haklı olduğumu kanıtlamak mı?

2. Haset: Kendi isteklerinize dair bir ipucu

Bir arkadaşınız yeni bir pozisyona geçtiğini anlatıyor, sizse sevinmek yerine içinizde bir burukluk hissediyorsunuz. Haset çoğu zaman karşılaştırma sırasında ortaya çıkar: Başkasında sizin için önemli olan, ancak henüz sahip olmadığınız ya da elde edemediğiniz bir şey vardır. Bu; takdir görmek, özgürlük, yakınlık ya da sevdiğiniz işi yapma fırsatı olabilir.

Bu rahatsız edici duygu sizi kötü biri yapmaz. Önemli olan onunla ne yaptığınızdır: Başkasının başarısını küçümsüyor musunuz, yoksa kendi arzunuzu anlamaya mı çalışıyorsunuz? Tam olarak neyi kıskandığınızı kendinize sorun. Aynı pozisyonu istemeniz şart değil; belki ihtiyacınız olan şey statü değil, daha ilgi çekici görevlerdir. O zaman bir sonraki adım, durmadan kıyaslama yapmak yerine projeler hakkında konuşmak ya da eğitim aramak olabilir.

3. Öfke: Sınırların ve engellerin işareti

Size haksızlık edildiğinde, planlarınız bozulduğunda ya da sınırlarınız görmezden gelindiğinde öfke duyabilirsiniz. Örneğin bir tanıdığınız buluşmayı son anda üçüncü kez iptal ediyor ve hissettiğiniz rahatsızlık size zamanınızın da önemli olduğunu hatırlatıyor.

Öfke tek başına saldırganlık demek değildir. Öfkelenebilir ama bağırmamayı, tehdit etmemeyi ve hakaret etmemeyi seçebilirsiniz. Konuşmanın giderek gerildiğini hissederseniz ara verin, ardından sorunu somut bir şekilde dile getirin: “Planların buluşmadan bir saat önce değişmesi benim için zor. Bundan sonra daha önceden haberleşelim.” Bu ifade karşı tarafın kabul edeceğini garanti etmez ama saldırıya geçmeden kendi ihtiyaçlarınızı savunmanıza yardımcı olur.

4. Keder ya da tembellik: Harekete geçmekte zorlanmak

Yedi günahın farklı listelerinde bu günah tembellik ya da keder olarak adlandırılır. Oysa dinlenmek ya da her işe hemen koyulmak istememek sizi tembel yapmaz. Ertelemenin ardında bazen yorgunluk, hata yapma korkusu, can sıkıntısı ya da amacın belirsizliği yatar.

Önemli bir başvuru belgesini haftalardır açmadığınızı düşünün. “Bende bir sorun var” demek yerine, sizi neyin durdurduğunu anlamaya çalışın. Nereden başlayacağınızı bilmiyor musunuz? Bir örnek bulun. Reddedilmekten mi korkuyorsunuz? Hemen göndermek zorunda olmadığınız bir taslak hazırlayın. Enerji düşüklüğü ya da keyifsizlik uzun süre günlük yaşamınızı etkiliyorsa, bunu “tembellik” diye geçiştirmeyin: Nedenleri daha yakından incelenmeyi gerektirebilir.

5. Açgözlülük: Güvenlik arayışı

Parayı dikkatli kullanmak ve kenarda birikim tutmak akıllıca alışkanlıklardır. Kaynakları elde tutma isteği kararlarınızı yönetmeye başladığında sorun ortaya çıkar: Örneğin, maddi durumu elvermesine rağmen kişi kendisi için gerekli bir şeyi almaya izin vermez ya da karşılayabileceği harcamalar yüzünden sürekli kaygılanır.

Bazen bunun ardında istikrarsızlık deneyimi ya da kontrolü kaybetme korkusu yatar. “Daha çok harcayın” diye kestirip atmak yerine anlaşılır bir plan yapmak daha yararlı olabilir: Zorunlu giderleri, birikim miktarını ve keyif için ayırabileceğiniz bütçeyi belirleyin. Böylece gerçek bir riski kaygıdan kaynaklanan bir varsayımdan ayırabilirsiniz. Cömertlik de bilinçli bir tercih olabilir: İhtiyaçlarınızdan kısmadan ve imkânlarınızı aşmadan paylaşın.

6. Oburluk: Haz ve başa çıkma yöntemi

Psikolojik açıdan bu kavram yalnızca yemeği değil, hızlıca rahatlamak için haz veren şeylere yönelme alışkanlığını da çağrıştırabilir. Zor bir günün ardından otomatik olarak tatlı sipariş ediyor ya da uyumaya karar vermiş olmanıza rağmen saatlerce kısa videolar izliyorsunuz. Bu durum mutlaka irade eksikliği anlamına gelmez: Bazen insan dikkatini dağıtmak ya da kendini teselli etmek ister.

Lezzetli yemekler ve eğlence için kendinizi haklı çıkarmanız gerekmez. Ancak seçtiğiniz yöntem düzenli olarak hayatınızı zorlaştırıyorsa, harekete geçmeden hemen önce ne hissettiğinize dikkat edin: Aç mı, yorgun mu, yalnız mı ya da kaygılı mısınız? Vereceğiniz yanıt, kendinize iyi bakmanın başka yollarını bulmanıza yardımcı olabilir. Keyfi yasaklamanız gerekmez; amaç, bir katı kurallar düzenini başka bir katı kurallar düzeniyle değiştirmek değil, seçeneklerinizi artırmaktır.

7. Şehvet: Yakınlık ve haz arzusu

Cinsel arzu birçok insanın yaşamının doğal bir parçasıdır; ancak herkesin arzusu farklı yoğunluktadır ve hiç arzu duymamak da kişiyi anormal yapmaz. Psikolojik açıdan “İstemek kötü mü?” diye sormaktansa “Arzularımla nasıl başa çıkıyorum ve başkalarının sınırlarını gözetiyor muyum?” diye düşünmek daha yararlıdır.

Örneğin, yoğun bir çekim daha sonra pişman olacağınız aceleci sözler vermenize yol açabilir. Bir an durup ne aradığınızı düşünmek yardımcı olur: Fiziksel yakınlık mı, şefkat mi, çekici olduğunuzun onaylanması mı, yoksa bir ilişki mi? Kendinizi başkalarının “normallik” ölçütlerine göre değerlendirmeye çalışmaktansa rızaya saygı göstermek, açıkça konuşmak ve kendi rahatınızı gözetmek daha önemlidir.

Size hangi günahın yakın olduğunu nasıl anlarsınız?

Tek bir “baş günah” bulmanız şart değil: Aynı kişi farklı durumlarda haset edebilir, öfkelenebilir ya da her şeyi kontrol etmeye çalışabilir. Yine de bu eğlenceli benzetme, tekrarlayan davranış kalıplarınızı fark etmenize yardımcı olabilir. Son zamanlarda güçlü tepkiler verdiğiniz birkaç durumu hatırlayın ve kendinize şu soruları sorun:

  1. Ne oldu? Olayı etiketlemeden anlatın: “Akşama kadar bana yanıt vermedi” deyin, “Beni görmezden geliyor” değil.
  2. Ne hissettim? Rahatsızlığın ardında kaygı, kırgınlık ya da hayal kırıklığı olabilir.
  3. Ne istedim? Açıklık, dinlenme, takdir, güvenlik ya da yakınlık mı?
  4. Ne yaptım ve işe yaradı mı? Örneğin sert bir mesaj ilgi çekmiş olabilir ama konuşmayı da zora sokmuş olabilir.

Karakterinizin farklı yönlerini keşfetmek isterseniz aydınlık ve karanlık özellikler testini çözebilirsiniz. Karanlık kişilik arketipi testi ise korku, eleştiri ve kontrol karşısındaki tepkileriniz üzerine düşünmenizi sağlar. Her ikisi de kişiliğinizi değerlendirmek için değil, eğlence amacıyla hazırlanmıştır.

Sizi zorlayan bir tepkiyle ne yapabilirsiniz?

Her rahatsız edici duyguyla mücadele etmeniz gerekmez. Duyguyu daha erken fark etmeyi ve değerlerinizle uyumlu bir davranış seçmeyi öğrenmek çok daha yararlıdır. Karakterinizi baştan sona değiştirmeye çalışmak yerine, tekrar eden tek bir durumla başlayın.

  • Tepkinizi adlandırın. “Haset ediyorum” ya da “Öfkeliyim” demek bir gözlemdir, hüküm değil. Duyguyu davranıştan ayırmanıza yardımcı olur.
  • Koşullara bakın. Yorgun musunuz, acele mi ediyorsunuz, kendinizi başkalarının başarı vitriniyle mi kıyaslıyorsunuz? Bağlam, tepkinizin neden şiddetlendiğini açıklayabilir.
  • Küçük bir adım seçin. İğneleyici bir yorum yapmak yerine soru sorun; durmadan ertelemek yerine taslak için on dakika ayırın.
  • Sonucu değerlendirin. Bir işi çözmek ya da konuşmak kolaylaştı mı? Kolaylaşmadıysa kendinizi suçlamak yerine başka bir yöntem deneyin.

Duygularınız ya da davranışlarınız işinizi, ilişkilerinizi veya günlük yaşamınızı sürekli etkiliyorsa profesyonel destek alabilirsiniz. Nedenleri anlamak ve size uygun yöntemleri bulmak birlikte daha kolay olabilir.

Sık sorulan sorular

Yedi ölümcül günah psikolojik kişilik tipleri midir?

Hayır. Bunlar kişiliği sınıflandıran bilimsel kategoriler değil, dinî ve kültürel imgelerdir. Eğlence amacıyla kullanıldıklarında, alışıldık tepkileriniz üzerine düşünmenize yardımcı olabilirler.

Yedi günahın hepsini birden deneyimlemek mümkün mü?

Farklı zamanlarda benzer duygular yaşamak ve farklı alışkanlıkları fark etmek gayet mümkündür. Bu, kişinin bütünüyle tek bir özellikle tanımlandığı anlamına gelmez.

Haset ile kıskançlık arasındaki fark nedir?

Haset genellikle başkasında olan bir şeyi istemekle ilgilidir. Kıskançlık ise çoğunlukla önemli bir ilişkinin tehdit altında olduğu hissiyle ya da sevilen birinin ilgisini kaybetme korkusuyla ortaya çıkar.

Testin sonucu bende neyin yanlış olduğunu söyler mi?

Hayır. Sonuç, yanıtlarınızın eğlenceli bir yorumunu sunar; tanı koymaz ve karakterinizi nesnel olarak değerlendirmez. Test, bir uzmandan alacağınız danışmanlığın yerini tutmaz.

Size en yakın imge hangisi?

Alışıldık günahlar listesinin ardında tanıdık duygular görebilirsiniz: takdir edilme arzusu, dinlenme ihtiyacı ya da sınırlarınızı koruma isteği. Tepkilerinizi merakla ve kendinize fazla yüklenmeden keşfetmek için “Yedi ölümcül günahtan hangisisiniz?” testini çözün.

Kendinizle ilgili farklı imgeleri keşfetmeye devam etmek isterseniz şu seçkiye de göz atın:

Paylaş

—

← Eğlence ve trendler