Zacznij nie od zawodu, ale od zadań, które ci odpowiadają
Pytanie „kim pracować?” często wydaje się zbyt szerokie: zawodów jest wiele, a każdy wiąże się z innymi obowiązkami. Praca w marketingu może na przykład oznaczać analizowanie arkuszy, kontakt z klientami albo pisanie tekstów. Dlatego na początek lepiej ustalić, co konkretnie lubisz robić i w jakim otoczeniu.
Przypomnij sobie trzy sytuacje z nauki, pracy lub codziennego życia, w których zadowalał cię osiągnięty rezultat. Nie muszą to być wielkie sukcesy: może to być zaplanowanie wyjazdu, pomoc znajomej osobie w skonfigurowaniu telefonu albo przygotowanie przejrzystej instrukcji. W każdej sytuacji zanotuj:
- Zadanie: co trzeba było zrobić i jaki był rezultat?
- Działania: szukanie informacji, wyjaśnianie, uzgadnianie, tworzenie czy poprawianie?
- Warunki: praca samodzielna czy z innymi, według planu czy w zmiennym otoczeniu?
- Odczucia: co chcesz robić dalej, a co cię zmęczyło, mimo dobrego rezultatu?
Załóżmy, że spodobało ci się układanie programu wyjazdu: porównywanie tras, uwzględnianie budżetu i przygotowywanie harmonogramu. Nie oznacza to, że trzeba od razu zostać organizatorem turystyki. Warto jednak sprawdzić połączenie wyszukiwania informacji, planowania i uwzględniania ograniczeń w różnych branżach: od organizacji wydarzeń po zarządzanie projektami.
Przygotuj też osobną listę warunków, bez których praca ci nie odpowiada: minimalny dochód, akceptowalny czas dojazdu, możliwość łączenia pracy z nauką lub obowiązkami rodzinnymi. Obok zaznacz, z jakich oczekiwań możesz na razie zrezygnować. Taka lista pomaga nie zachwycić się samą nazwą zawodu i nie przeoczyć ważnych, codziennych spraw.
Jeśli chcesz przyjrzeć się z boku swoim typowym sposobom rozwiązywania zadań, rozwiąż test mocnych stron w pracy. Wynik potraktuj jako hipotezę: sprawdź, czy opisane działania rozpoznajesz we własnym doświadczeniu.
Jak wybrać kilka kierunków do sprawdzenia
Kiedy zapiszesz już swoje zainteresowania i warunki, przygotuj krótką listę dwóch lub trzech kierunków. Na tym etapie nie musisz wybierać zawodu na całe życie. Chodzi o to, by znaleźć możliwości na tyle ciekawe, żeby je poznać, a jednocześnie realne w twojej sytuacji.
Szukaj nie tylko znanych nazw zawodów. Jeśli lubisz wyjaśniać trudne rzeczy prostym językiem, sprawdź zadania nauczyciela, autora instrukcji i pracownika działu wsparcia. Jeśli lubisz porządkować informacje, poznaj obowiązki koordynatora biura, specjalisty ds. dokumentacji i początkującego analityka. To różne prace: podobieństwo jednego zadania nie oznacza, że wszystkie będą równie dobrze do ciebie pasować.
Znajdź kilka aktualnych ofert pracy dla każdego kierunku w swoim regionie lub w dostępnym dla ciebie trybie. Zwróć uwagę na powtarzające się obowiązki, wymagania wobec początkujących, godziny pracy i wynagrodzenie, jeśli zostało podane. Zaznacz nie tylko atrakcyjne punkty, ale też codzienną rutynę. Na przykład przy ciekawym przygotowywaniu wydarzeń może się wiązać z dużą liczbą uzgodnień i pracą wieczorami.
Następnie porównaj kierunki, odpowiadając na cztery pytania:
- Jakich zadań chcę spróbować, a których na pewno nie chcę wykonywać regularnie?
- Ile czasu i pieniędzy potrzeba, żeby zacząć: na naukę, sprzęt, dojazdy?
- Czy są dostępne oferty pracy lub inne sposoby zdobycia pierwszego doświadczenia?
- Czy odpowiadają mi godziny pracy, poziom kontaktu z ludźmi i warunki?
Nie musisz oceniać każdego punktu. Wystarczy zaznaczyć, co ci odpowiada, budzi wątpliwości albo jest jeszcze niewiadomą. Te luki podpowiedzą, co sprawdzić. Na przykład jeśli obowiązki projektanta wydają się ciekawe, ale nie wiesz, ile czasu zajmuje wprowadzanie poprawek, możesz dowiedzieć się tego w rozmowie ze specjalistą i podczas próbnego zadania.
Żeby poszerzyć listę, rozwiąż test wyboru kariery: podpowiada kierunki i przykładowe zawody. Nie poprzestawaj na pierwszej nazwie, która ci się spodoba — porównaj pomysły z rzeczywistymi ofertami pracy.
Sprawdź zawód, zanim zainwestujesz w niego dużo czasu i pieniędzy
Opis pracy pokazuje tylko część obrazu. Lepiej dowiedzieć się, jak wygląda ona w praktyce: jakie zadania pojawiają się najczęściej, jak przebiegają pierwsze miesiące i co trzeba robić poza ciekawszymi obowiązkami. Nie musisz w tym celu rzucać pracy ani kupować długiego kursu.
Porozmawiaj z osobą z branży. Poproś znajomą osobę lub kogoś z grupy zawodowej, by poświęcił ci chwilę. Zapytaj, jakie zadania zajmują większą część dnia, czego trzeba było się nauczyć na początku i co okazało się zaskoczeniem. Dowiedz się też, czym różni się praca początkującej osoby od pracy doświadczonego specjalisty. Jedna rozmowa nie pokaże całego zawodu, dlatego warto poznać kilka perspektyw.
Wykonaj małe zadanie. Spróbuj napisać instrukcję obsługi popularnej aplikacji, przygotować tabelę wydatków dla fikcyjnego projektu albo zaplanować publikacje dla niewielkiego sklepu. Wybierz zadanie podobne do tych, które pojawiają się w ofertach pracy. Jeśli możesz pokazać rezultat osobie z doświadczeniem, poproś o konkretne wskazówki: co jest zrozumiałe, co warto poprawić i jakie umiejętności przydadzą się dalej.
Poznaj środowisko pracy. Wybierz się na otwarte wydarzenie, weź udział w krótkiej lekcji wprowadzającej albo znajdź zadanie wolontariackie z jasno określonym terminem i obowiązkami. Sprawdź, czego dokładnie się nauczysz i czy nie ma ukrytych opłat. Nie zgadzaj się na długotrwałą bezpłatną pracę pod pozorem poznawania zawodu.
Po każdym doświadczeniu zapisz coś więcej niż „podobało mi się” albo „nie podobało mi się”. Co było ciekawe: samo zadanie czy jego nowość? Czy odpowiadało ci tempo? Czy chcesz zrozumieć, skąd wzięły się błędy? Ktoś może na przykład lubić fotografować, ale odkryć, że szukanie klientów i wielokrotna obróbka zdjęć nie sprawdzą się jako codzienna praca. Fotografia nadal może być przyjemnym zajęciem poza karierą zawodową.
Warto porównywać rzeczywiste próby, a nie idealne wyobrażenia o zawodach. Jeśli jakieś zadanie sprawiło trudność, nie musi to jeszcze przekreślać tego kierunku: zastanów się, czego zabrakło — doświadczenia, jasnych instrukcji czy zainteresowania samym procesem.
Plan wyboru zawodu na siedem dni
Żeby nie rozmyślać w nieskończoność, wyznacz sobie krótki czas na poszukiwania. Dopasuj plan do swojego grafiku — ważniejsze jest wykonanie kolejnych działań niż ścisłe trzymanie się tygodnia.
- Dzień 1. Zapisz trzy udane doświadczenia i znajdź powtarzające się działania. Osobno wymień warunki, które przyszła praca musi spełniać.
- Dzień 2. Wypisz pięć interesujących kierunków, a potem zostaw dwa lub trzy, które chcesz sprawdzić.
- Dzień 3. Przejrzyj oferty pracy dla każdego kierunku. Zapisz typowe zadania i wymagania oraz pytania, na które ogłoszenia nie odpowiadają.
- Dzień 4. Znajdź osoby lub grupy zawodowe, którym możesz zadać pytania. Napisz krótką wiadomość z prośbą o opowiedzenie o pracy.
- Dzień 5. Wykonaj próbne zadanie związane z pierwszym kierunkiem. Zapisz, ile czasu zajęło i co cię zainteresowało.
- Dzień 6. Spróbuj zadania związanego z drugim kierunkiem albo weź udział w lekcji wprowadzającej. Porównaj wrażenia z pierwszą próbą.
- Dzień 7. Podsumuj wnioski: wybierz kierunek do dalszego sprawdzania i określ kolejny krok, na przykład kolejne zadanie albo sprawdzenie wymagań dotyczących stażu.
Po tygodniu nie musisz znać ostatecznej odpowiedzi na całe życie — wystarczy, że lepiej wiesz, co zrobić dalej. Jeśli kilka kierunków interesuje cię tak samo, sprawdź ten, który najłatwiej wypróbować przy obecnych zasobach. Jeśli żaden nie pasuje, wróć do notatek: być może interesują cię inne rodzaje zadań albo musisz najpierw doprecyzować warunki pracy.
Na tym etapie warto też zastanowić się, w jakim środowisku pracuje ci się łatwiej: samodzielnie czy w zespole, według przewidywalnego grafiku czy przy częstej zmianie zadań. Test pracy i charakteru pomoże nazwać takie preferencje, by później sprawdzić je w praktyce.
Częste pytania
Co zrobić, jeśli zupełnie nie wiem, kim chcę zostać?
Zacznij od konkretnych działań, a nie od nazw zawodów. Przypomnij sobie, jakie zadania dobrze ci wychodziły i jakie warunki ci odpowiadały. Następnie wybierz przynajmniej jedną możliwość do wypróbowania na małą skalę — po takiej próbie będziesz mieć więcej informacji i łatwiej zdecydujesz, co dalej.
Jak wybrać zawód, jeśli mam wiele zainteresowań?
Nie próbuj łączyć wszystkich zainteresowań w jednej pracy. Wybierz dwa lub trzy kierunki, biorąc pod uwagę dostępność i pasujące warunki, a potem porównaj je w praktyce. Pozostałe zainteresowania mogą pozostać hobby albo przydać się w przyszłości.
Czy przed zmianą pracy trzeba zdobyć nowe wykształcenie?
Niekoniecznie — wymagania zależą od zawodu i pracodawcy. Najpierw przejrzyj oferty pracy i sprawdź, czy wystarczy portfolio, krótki kurs albo staż. W niektórych zawodach wymagane są wykształcenie kierunkowe i inne dokumenty.
Czy można ufać testom predyspozycji zawodowych?
Testy pomagają rozpoznać preferencje i znaleźć pomysły, ale nie podejmują decyzji za ciebie. Zestawiaj wyniki z własnymi warunkami, przeglądaj oferty pracy i sprawdzaj w praktyce, czy interesują cię konkretne zadania.
Co zrobić dalej
Wybór zawodu staje się łatwiejszy, gdy zamiast jednej wielkiej odpowiedzi pojawiają się konkretne obserwacje i próby. Rozwiąż główny test na początku artykułu, wybierz proponowany krok i spróbuj go wykonać w najbliższych dniach.
Jeśli chcesz przyjrzeć się swoim predyspozycjom i warunkom pracy z różnych stron, skorzystaj z zestawu innych testów.