Ne istediğinizi bilmiyorsanız meslek nasıl seçilir?

Ömür boyu yapacağınız işi hemen bulmanız gerekmez. Önce kendinizi gözlemleyin, birkaç alan belirleyin ve bunları küçük denemelerle keşfedin.

Ne istediğinizi bilmiyorsanız meslek seçmek için tek bir doğru meslek aramak yerine bir dizi deneme yapabilirsiniz. Önce size uygun görevleri ve çalışma koşullarını belirleyin, ardından iki ya da üç alan seçip her birini küçük ölçekte deneyin. Böylece kararınız yalnızca işle ilgili varsayımlara değil, kendi deneyiminize dayanır.

Bir testle başlayabilirsiniz: Test, arayışınız için bir yol haritası ve önümüzdeki hafta atabileceğiniz güvenli adımlar önerir. Kariyer seçimine nereden başlayacağınızı öğrenmek için testi çözün.

Meslekle değil, size uygun görevlerle başlayın

“Ne iş yapmalıyım?” sorusu çoğu zaman göz korkutucu gelir: Meslek adı çoktur ve her birinin altında farklı sorumluluklar yatar. Örneğin pazarlama işi; tabloları analiz etmek, müşterilerle iletişim kurmak ya da metin yazmak anlamına gelebilir. Bu yüzden önce ne yapmaktan hoşlandığınızı ve nasıl bir ortamda çalışmak istediğinizi anlamak daha yararlıdır.

Okulda, işte ya da günlük hayatınızda sonuçtan memnun kaldığınız üç durumu hatırlayın. Büyük başarılar aramanıza gerek yok: Bir geziyi organize etmek, bir tanıdığınıza telefon ayarlarında yardımcı olmak ya da anlaşılır bir yönerge hazırlamak da olabilir. Her durum için şunları not edin:

  • Görev: Ne yapmanız gerekiyordu ve nasıl bir sonuç elde ettiniz?
  • Yaptıklarınız: Bilgi mi aradınız, açıklama mı yaptınız, uzlaştınız mı, bir şey mi oluşturdunuz yoksa düzeltme mi yaptınız?
  • Koşullar: Tek başınıza mı, başkalarıyla mı çalıştınız; iş planlı mıydı, yoksa koşullar sürekli değişiyor muydu?
  • Hisleriniz: Neyi sürdürmek istediniz, iyi bir sonuç alsanız bile ne sizi yordu?

Diyelim ki bir gezi programı hazırlamaktan hoşlandınız: Rotaları karşılaştırmak, bütçeyi hesaba katmak ve bir takvim oluşturmak. Bu, hemen tur operatörü olmanız gerektiği anlamına gelmez. Ancak bilgi arama, planlama ve kısıtları gözetme becerilerinin bir araya geldiği işleri farklı alanlarda denemeye değer: Etkinlik organizasyonundan proje yönetimine kadar.

Ayrıca, size uygun olmayan iş koşullarını listeleyin: asgari gelir, kabul edilebilir işe gidiş süresi, işi eğitimle ya da aile sorumluluklarıyla birlikte yürütme imkânı. Yanlarına şimdilik vazgeçebileceğiniz tercihlerinizi de not edin. Böyle bir liste, bir meslek adına kapılıp işin günlük hayata dair önemli ayrıntılarını gözden kaçırmanızı önler.

Görevleri ele alış biçiminize dışarıdan bakmak isterseniz iş hayatındaki güçlü yönler testini deneyin. Sonucu bir varsayım olarak değerlendirin: Açıklanan davranışların kendi deneyiminizde karşılığı olup olmadığını kontrol edin.

Denemek için birkaç alan nasıl seçilir?

İlgi alanlarınızı ve koşullarınızı not ettikten sonra iki ya da üç seçenekten oluşan kısa bir liste hazırlayın. Bu aşamada ömür boyu yapacağınız mesleği seçmeniz gerekmiyor. Önemli olan, ilk kez tanımaya yetecek kadar ilginizi çeken ve koşullarınıza göre gerçekçi olan seçenekleri bulmak.

Yalnızca bildiğiniz meslek adlarına bağlı kalmayın. Karmaşık konuları basitçe anlatmaktan hoşlanıyorsanız öğretmenlik, yönerge yazarlığı ve müşteri desteği uzmanlığı gibi işlerdeki görevleri inceleyin. Bilgileri düzenlemek hoşunuza gidiyorsa ofis koordinatörlüğü, evrak yönetimi uzmanlığı ve başlangıç seviyesinde analistlik görevlerine göz atın. Bunlar farklı işlerdir: Bir görevde benzerlik olması, bu işlerin hepsinin size uygun olduğu anlamına gelmez.

Her seçenek için yaşadığınız bölgede ya da sizin için uygun çalışma biçiminde yayımlanmış birkaç güncel iş ilanı bulun. Tekrarlanan görevleri, yeni başlayanlardan beklenenleri, çalışma saatlerini ve belirtilmişse ücreti inceleyin. Yalnızca cazip görünen maddeleri değil, günlük rutini de not edin. Örneğin etkinlik organizatörü ilanındaki ilgi çekici hazırlık işleri, çok sayıda onay süreci ve akşam çalışmasıyla birlikte olabilir.

Ardından alanları şu dört soruya göre karşılaştırın:

  1. Hangi görevleri denemek istiyorum, hangilerini düzenli olarak yapmaya kesinlikle hazır değilim?
  2. İşe ilk adımı atmak için ne kadar zaman ve para gerekecek: eğitim, ekipman, ulaşım?
  3. İlk deneyimi edinmek için uygun iş ilanları ya da başka yollar var mı?
  4. Çalışma saatleri, iletişim düzeyi ve koşullar bana uygun mu?

Her maddeye puan vermeniz şart değil. Uygun olanları, soru işareti yaratanları ve henüz bilmediklerinizi işaretlemeniz yeterli. Bu boşluklar, neleri araştırmanız gerektiğini gösterir. Örneğin tasarımcıların yaptığı işler ilginizi çekiyor ama revizyonların ne kadar zaman aldığını bilmiyorsanız bunu bir uzmanla konuşarak ve deneme görevi yaparak öğrenebilirsiniz.

Listenizi genişletmek için kariyer seçimi testini çözebilirsiniz: Test, farklı alanlar ve meslek örnekleri sunar. İlk ilginizi çeken meslek adıyla yetinmeyin; fikirlerinizi gerçek iş ilanlarıyla karşılaştırın.

Ciddi bir yatırım yapmadan önce mesleği deneyin

İş tanımları resmin yalnızca bir bölümünü gösterir. Pratikte neler olduğunu öğrenmek daha iyidir: En sık karşılaşılan görevler nelerdir, ilk aylar nasıl geçer ve işin ilgi çekici kısmının dışında neler yapmak gerekir? Bunun için işten ayrılmanız ya da uzun süreli bir kursa kaydolmanız şart değil.

O alanda çalışan biriyle konuşun. Bir tanıdığınızdan ya da mesleki bir topluluğun üyesinden size biraz zaman ayırmasını isteyin. Günün büyük bölümünü hangi görevlerin aldığını, işe başlarken neler öğrenmesi gerektiğini ve onu nelerin şaşırttığını sorun. Ayrıca yeni başlayanların işinin deneyimli uzmanlarınkinden nasıl farklı olduğunu öğrenin. Tek bir konuşma mesleğin tamamını göstermez; bu yüzden birkaç kişinin görüşünü karşılaştırmak yararlı olur.

Küçük bir görev deneyin. Sık kullandığınız bir uygulama için yönerge yazmayı, hayalî bir proje için gider tablosu hazırlamayı ya da küçük bir mağazanın sosyal medya paylaşımları için plan oluşturmayı deneyin. İş ilanlarında karşılaşılanlara benzeyen bir görev seçin. Sonucunuzu deneyimli birine gösterebiliyorsanız somut geri bildirim isteyin: Neler anlaşılır, neler düzeltilmeli ve ilerlemek için hangi beceriler gerekir?

Çalışma ortamını tanıyın. Herkese açık bir etkinliğe katılın, kısa bir giriş dersini deneyin ya da sorumlulukları ve süresi belli bir gönüllü görev bulun. Size tam olarak ne öğretileceğini ve gizli ücretler olup olmadığını kontrol edin. Mesleği tanıma bahanesiyle uzun süre ücretsiz çalışmayı kabul etmeyin.

Her deneyimden sonra yalnızca “beğendim” ya da “beğenmedim” diye not düşmeyin. Nesi ilginizi çekti: Görevin kendisi mi, yoksa yeni olması mı? Çalışma temposu rahat mıydı? Hataları anlamaya çalışmak istediniz mi? Örneğin fotoğraf çekmeyi seven biri, müşteri bulmanın ve fotoğrafları tekrar tekrar düzenlemenin günlük iş olarak kendisine uygun olmadığını fark edebilir. Fotoğrafçılık yine de kariyer dışında keyifli bir uğraş olarak kalabilir.

Karşılaştırırken mesleklerin ideal hâllerini değil, gerçek denemeleri temel alın. Bir görev zor geldiyse hemen vazgeçmeyin: Eksik olanın deneyim mi, anlaşılır bir yönerge mi, yoksa sürecin kendisine duyulan ilgi mi olduğunu anlamaya çalışın.

Yedi günlük kariyer planı

Düşüncelerin uzayıp gitmesini önlemek için araştırmaya kısa bir süre ayırın. Planı programınıza göre uyarlayın: Önemli olan tam olarak bir haftada bitirmek değil, adımları atmaktır.

  1. 1. gün. Başarılı olduğunuz üç deneyimi yazın ve tekrarlanan eylemleri belirleyin. Gelecekteki işinizde mutlaka olması gereken koşulları ayrıca listeleyin.
  2. 2. gün. İlginizi çeken beş alanı listeleyin; ardından araştırmaya hazır olduğunuz iki ya da üçünü seçin.
  3. 3. gün. Her seçenekle ilgili iş ilanlarını inceleyin. Tipik görevleri, aranan nitelikleri ve ilanlarda yanıtlanmayan soruları not edin.
  4. 4. gün. Soru sorabileceğiniz kişileri ya da mesleki toplulukları bulun. İşleri hakkında bilgi istemek için kısa bir mesaj yazın.
  5. 5. gün. İlk alana ilişkin bir deneme görevi yapın. Ne kadar zaman aldığını ve süreçte nelerin ilginizi çektiğini not edin.
  6. 6. gün. İkinci alandan bir görev deneyin ya da giriş dersine katılın. İzlenimlerinizi ilk deneyiminizle karşılaştırın.
  7. 7. gün. Sonuçları değerlendirin: Daha fazla araştırmak için bir alan seçin ve bir görev daha yapmak ya da staj koşullarını incelemek gibi sonraki adımınızı belirleyin.

Haftanın sonunda elinizde ömür boyu geçerli kesin bir yanıt değil, bir sonraki adım için daha net bir seçim olur. Alanlar eşit derecede ilginizi çektiyse mevcut imkânlarınızla denemenin en kolay olduğu seçenekten başlayın. Hiçbiri uygun gelmediyse notlarınıza dönün: Belki farklı türde görevlerden hoşlanıyorsunuzdur ya da önce çalışma koşullarını netleştirmeniz gerekiyordur.

Bu aşamada hangi ortamda daha rahat çalıştığınızı da düşünmek yararlı olur: Tek başınıza mı, bir ekiple mi; düzenli bir programla mı, sık sık değişen görevlerle mi? iş ve kişilik testi, bu tercihleri ifade etmenize yardımcı olur; böylece onları gerçek çalışma koşullarında sınayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Ne olmak istediğimi hiç bilmiyorsam ne yapmalıyım?

Meslek adlarıyla değil, somut eylemlerle başlayın. Hangi görevlerde başarılı olduğunuzu ve hangi koşulların size uygun geldiğini hatırlayın. Ardından küçük ölçekte deneyebileceğiniz en az bir seçenek belirleyin: Deneyim kazandıkça bir sonraki adımı atmak için daha fazla bilgi edinirsiniz.

Birçok ilgi alanım varsa mesleğimi nasıl seçebilirim?

Tüm ilgi alanlarınızı tek bir işte birleştirmeye çalışmayın. Erişilebilirlik ve size uygun koşullara göre iki ya da üç alan seçin, sonra bunları uygulamalı olarak karşılaştırın. Diğer ilgi alanlarınız hobi olarak kalabilir ya da ileride işinize yarayabilir.

İş değiştirmeden önce yeni bir eğitim almam gerekir mi?

Her zaman değil; şartlar mesleğe ve işverene göre değişir. Önce iş ilanlarını inceleyin ve portföyün, kısa süreli bir eğitimin ya da stajın yeterli olup olmadığını öğrenin. Bazı meslekler için ilgili bir eğitim ve başka zorunlu belgeler gerekir.

Kariyer testlerine güvenebilir miyim?

Testler tercihlerinizi fark etmenize ve yeni fikirler bulmanıza yardımcı olur, ancak sizin yerinize karar vermez. Sonuçları koşullarınızla karşılaştırın, iş ilanlarını inceleyin ve görevlere duyduğunuz ilgiyi uygulamalı olarak sınayın.

Şimdi ne yapabilirsiniz?

Tek ve büyük bir yanıt aramak yerine gözlemler ve denemeler yaptığınızda meslek seçimi daha anlaşılır hâle gelir. Yazının başındaki testi çözün, önerilen adımlardan birini seçin ve önümüzdeki günlerde deneyin.

Eğilimlerinizi ve çalışma koşullarınızı farklı açılardan değerlendirmek isterseniz diğer testlerden oluşan seçkiye de göz atın.

Paylaş

—

← Kariyer ve iş