Khoa học nói gì về zombie và việc sống sót?
Trong phim, người nhiễm bệnh thường biến thành những sinh vật hung hãn giống hệt nhau chỉ trong vài phút. Thực tế, các bệnh truyền nhiễm phức tạp hơn nhiều: mỗi bệnh có đường lây, triệu chứng và biện pháp phòng ngừa riêng. Chưa có bệnh nào được biết đến có thể biến người đã chết thành zombie đi lại được.
Dù vậy, một kịch bản hư cấu vẫn giúp chúng ta rèn luyện khả năng đưa ra quyết định. Khi tin đồn đáng lo lan truyền, việc đầu tiên nên làm là kiểm tra nguồn tin. Tin nhắn trong nhóm chat kiểu “hàng xóm thấy người nhiễm bệnh” không giống với cảnh báo từ chính quyền địa phương hoặc cơ quan y tế. Hãy tìm thông tin xác nhận từ nhiều nguồn đáng tin cậy và đừng chuyển tiếp hướng dẫn chưa được kiểm chứng.
Một nguyên tắc quan trọng khác là giảm thiểu rủi ro thay vì trông chờ vào lòng quả cảm. Nước sạch, vệ sinh tay, thuốc đang dùng và phương tiện liên lạc hoạt động bình thường thường hữu ích hơn việc cố thực hiện một màn thoát thân ngoạn mục qua khu rừng xa lạ. Nếu có nguy cơ thực sự đối với sức khỏe, hãy làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế và lực lượng ứng phó khẩn cấp, thay vì bắt chước phim ảnh.
Hãy tưởng tượng: sau một cơn bão lớn, khu phố mất điện. Điện thoại vẫn dùng được nhưng pin sắp cạn, cửa hàng đóng cửa còn thang máy thì ngừng hoạt động. Trong tình huống ấy, sạc dự phòng đã nạp đầy và nước dự trữ sẽ quý hơn nhiều so với những lý thuyết chi tiết về hành vi của zombie.
Kế hoạch sống sót: việc cần làm trước tiên
Khi gặp nguy hiểm, quyết định đầu tiên chưa chắc đã là bỏ chạy. Hãy đánh giá tình hình và làm theo hướng dẫn chính thức: đôi khi ở yên trong nhà an toàn hơn, nhưng cũng có lúc cần sơ tán. Đừng ra ngoài chỉ vì ai đó trên mạng nói rằng “đây là cơ hội cuối cùng”.
- Xác định mối đe dọa. Kiểm tra thông báo từ chính quyền địa phương, lực lượng ứng phó khẩn cấp và các nguồn tin tức sẵn có. Tìm hiểu khu vực nào bị ảnh hưởng, phương tiện giao thông có hoạt động không và những điểm hỗ trợ nào đang mở cửa.
- Liên lạc với người thân. Báo ngắn gọn bạn đang ở đâu và định làm gì. Nếu mạng quá tải, tin nhắn văn bản có thể gửi được trong khi cuộc gọi không kết nối. Đừng hao pin vì liên tục làm mới bảng tin.
- Chọn điểm hẹn. Thống nhất hai địa điểm: một gần nhà và một bên ngoài khu vực. Ghi địa chỉ và số điện thoại ra giấy phòng khi thiết bị hết pin hoặc thất lạc.
- Quyết định ở lại hay rời đi. Nếu phải sơ tán, hãy chọn lộ trình theo thông báo chính thức và chuẩn bị phương án dự phòng. Đừng cố đi đường tắt qua khu vực nguy hiểm, đường ngập nước hoặc nơi bị phong tỏa.
- Tính đến những người cần trợ giúp. Thảo luận trước cách đón trẻ, hỗ trợ người thân lớn tuổi và đưa thú cưng đi cùng. Xác định ai sẽ mang thuốc, lồng vận chuyển và giấy tờ.
Hãy thử diễn tập kế hoạch vào một ngày cuối tuần bình thường. Tìm đèn pin mà không dùng điện thoại, thử gom đồ trong vài phút rồi đi đến điểm hẹn giả định. Buổi diễn tập sẽ giúp phát hiện những trục trặc nhỏ: chẳng hạn chìa khóa cổng nằm trong chiếc túi khác, còn chẳng ai ghi lại địa chỉ điểm hẹn.
Nếu đi theo nhóm, hãy phân chia nhiệm vụ thay vì tranh nhau làm người chỉ huy: một người theo dõi thông báo, người khác chuẩn bị nước, người thứ ba liên lạc với họ hàng. Để suy nghĩ vui về điểm mạnh của mình, hãy làm bài trắc nghiệm “Bạn là nhân vật nào trong ngày tận thế?”.
Chuẩn bị gì: ba lô khẩn cấp
Hãy chuẩn bị đồ từ trước và cất ở nơi có thể lấy nhanh khi ra ngoài. Ba lô cần đủ nhẹ để bạn có thể mang đi bộ. Những món cần có tùy thuộc vào sức khỏe, thời tiết và số thành viên trong gia đình, nhưng bạn có thể tham khảo danh sách cơ bản sau:
- Nước và thức ăn. Mang theo nước uống đóng chai và thực phẩm không cần nấu, chẳng hạn thanh năng lượng, trái cây sấy hoặc đồ hộp có nắp dễ mở. Với đồ dự trữ ở nhà, hãy chuẩn bị ít nhất vài lít nước mỗi người mỗi ngày, tính cả nhu cầu uống và vệ sinh, cũng như nhu cầu của thú cưng.
- Giấy tờ và tiền mặt. Chuẩn bị bản sao giấy tờ, danh sách liên hệ, một ít tiền mặt và bộ chìa khóa dự phòng. Bảo vệ giấy tờ khỏi bị ướt.
- Liên lạc và chiếu sáng. Bỏ vào ba lô đèn pin, pin dự phòng, sạc dự phòng đã nạp đầy và cáp phù hợp. Đài chạy bằng pin sẽ giúp bạn cập nhật thông tin nếu không có internet.
- Sức khỏe và vệ sinh. Mang theo thuốc cá nhân đang dùng thường xuyên, một bộ sơ cứu nhỏ, khăn giấy ướt, xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay. Hãy hỏi nhân viên y tế đang điều trị cho bạn về lượng thuốc kê đơn nên dự trữ.
- Quần áo và đồ chống thời tiết. Giày thoải mái, tất dự phòng, một lớp áo ấm và áo mưa sẽ rất hữu ích. Hãy mang thêm kính hoặc những vật dụng thiết yếu khác bạn vẫn dùng hằng ngày.
- Đồ dùng riêng của gia đình. Tính đến thức ăn cho trẻ nhỏ, vật dụng chăm sóc, thức ăn và lồng vận chuyển thú cưng. Bản sao chỉ định của bác sĩ hoặc danh sách thuốc cũng có thể cần thiết.
Cứ vài tháng một lần, hãy kiểm tra hạn sử dụng của thực phẩm và thuốc, tình trạng pin của sạc dự phòng và quần áo theo mùa. Nếu dùng món nào trong bộ đồ dự trữ, hãy bổ sung ngay. Đừng nghĩ rằng đến phút chót vẫn có thể mua được mọi thứ: khi nguồn cung bị gián đoạn, hàng hóa thiết yếu thường nhanh chóng hết sạch.
Nơi trú ẩn, nước uống và cách giữ bình tĩnh
Nếu lực lượng chức năng khuyên bạn ở trong nhà và tòa nhà không gặp nguy hiểm, hãy chọn một căn phòng để bình tĩnh cập nhật tin tức và cất những vật dụng cần thiết. Đóng cửa ra vào và cửa sổ, nhưng đừng bịt kín hệ thống thông gió nếu không có hướng dẫn cụ thể. Đừng chặn lối ra theo cách khiến bạn không thể nhanh chóng thoát ra khi có hỏa hoạn.
Nước an toàn quan trọng hơn hầu hết các kỹ năng phiêu lưu. Nếu nghi ngờ chất lượng nước máy, hãy làm theo khuyến cáo tại địa phương và dùng nước đóng chai. Khi có cảnh báo nước nhiễm vi sinh vật, đun sôi có thể giúp nước an toàn hơn: đun sôi mạnh trong một phút rồi để nguội. Tuy nhiên, đun sôi không loại bỏ chất ô nhiễm hóa học; nếu nghi có chất này, hãy tìm nước từ một nguồn an toàn khác.
Đừng sử dụng bếp dã ngoại, bếp than hoặc máy phát điện trong nhà, trong gara hay gần cửa sổ đang mở: khí carbon monoxide có thể tích tụ mà bạn không nhận ra. Để chiếu sáng, nên dùng đèn pin thay vì nến, vì nến có thể dễ dàng bị đổ.
Nếu có người bị thương, đừng bỏ qua tình huống đó chỉ để tiếp tục hành trình. Nếu chảy máu nhiều, hãy gọi lực lượng ứng phó khẩn cấp và dùng vải sạch ép lên vết thương trong lúc chờ trợ giúp; nếu có thể, hãy bảo vệ tay. Nếu đang gặp nguy hiểm tức thời, hãy di chuyển đến nơi an toàn trước, nếu có thể. Tốt nhất nên học và thực hành sơ cứu từ trước qua một khóa học trực tiếp.
Căng thẳng có thể khiến bạn hấp tấp và bỏ qua những điều hiển nhiên. Hãy dừng lại một phút, kiểm tra điều gì đã được xác nhận và chọn việc gần nhất cần làm: sạc điện thoại, lấy nước hoặc gửi tin nhắn. Nếu dự định đi đến những nơi xa thành phố, hãy kiểm tra kiến thức của bạn qua bài trắc nghiệm “Bạn có thể sống sót giữa thiên nhiên hoang dã không?”. Các bài trắc nghiệm không thay thế tư vấn của nhân viên y tế.
Câu hỏi thường gặp
Có thể bị lây nhiễm như trong phim zombie không?
Chưa có bệnh nào được biết đến có thể hồi sinh người chết và tạo ra zombie như trong phim. Tuy nhiên, bệnh truyền nhiễm ngoài đời là có thật, vì vậy khi xảy ra dịch bệnh, điều quan trọng là làm theo khuyến cáo của cơ quan y tế, chứ không áp dụng tình tiết trong phim vào thực tế.
Cần dự trữ bao nhiêu nước?
Hãy chuẩn bị đủ nước dùng tại nhà trong vài ngày, với mức tối thiểu vài lít mỗi người mỗi ngày cho nhu cầu uống và vệ sinh. Nhu cầu có thể cao hơn khi trời nóng, khi bị bệnh và nếu nhà có thú cưng. Hãy mang theo lượng nước mà bạn có thể xách an toàn trong ba lô, đồng thời tìm hiểu trước các nguồn nước sẵn có.
Có cần rời khỏi thành phố ngay không?
Không. Quyết định phụ thuộc vào mối đe dọa cụ thể: đường sá đông nghẹt có thể nguy hiểm hơn ở nhà. Hãy theo dõi thông báo chính thức và rời đi nếu có lệnh sơ tán hoặc ở lại không còn an toàn.
Nên kiểm tra ba lô khẩn cấp bao lâu một lần?
Bạn có thể kiểm tra vài tháng một lần và mỗi khi thời tiết chuyển mùa. Thay thực phẩm, thuốc và nước theo hạn sử dụng, sạc lại pin dự phòng và kiểm tra xem quần áo còn phù hợp không.
Kiểm tra kế hoạch của bạn
Bí quyết sống sót khi zombie tận thế nghe kém hấp dẫn hơn phim ảnh nhưng lại hữu ích hơn: nước, thông tin, liên lạc và kế hoạch hành động từ trước. Hãy làm “Bài trắc nghiệm sống sót khi zombie tận thế” để xem bạn đã sẵn sàng đến đâu cho kịch bản giả tưởng này.
Dưới đây là một số bài trắc nghiệm khác dành cho những ai muốn hình dung cuộc sống sau thảm họa: