Các kiểu yêu theo Lee là gì?
Nhà xã hội học người Canada John Alan Lee đề xuất mô tả tình yêu qua các kiểu yêu, giống như cách chúng ta phân biệt và phối hợp màu sắc. Ba kiểu chính trong mô hình của ông là eros, ludus và storge. Ba kiểu còn lại — pragma, mania và agape — được ông xem là sự kết hợp của những kiểu chính.
Đây không phải danh sách chẩn đoán hay cuộc thi xem ai có cách yêu tốt nhất. Một người có thể thấy mình trong nhiều mô tả, và cách cư xử cũng có thể thay đổi tùy theo mối quan hệ và hoàn cảnh. Chẳng hạn, bạn có thể coi trọng cả sự hấp dẫn mãnh liệt lẫn tình bạn bình yên.
Thay vì hỏi “Mãi mãi mình thuộc kiểu nào?”, hãy thử hỏi “Điều gì đặc biệt quan trọng với mình, và nó ảnh hưởng đến mối quan hệ ra sao?”. Bài trắc nghiệm không thay thế việc tham vấn chuyên gia nếu những cảm xúc khiến cuộc sống thường ngày hoặc các mối quan hệ của bạn bị ảnh hưởng.
Bảy khía cạnh của tình yêu: từ eros đến yêu bản thân
1. Eros: tình yêu của sự hấp dẫn và gần gũi
Eros gắn với sự hấp dẫn lãng mạn và thể xác. Với kiểu yêu này, cảm giác rung động, sự cởi mở về cảm xúc và mong muốn gần gũi rất quan trọng. Chẳng hạn, sau khi gặp ai đó, bạn muốn sớm tiếp tục trò chuyện, tìm hiểu họ và không giấu sự yêu mến của mình.
Điểm mạnh: khả năng bày tỏ cảm xúc và tạo nên sự gần gũi đầy rung động. Rủi ro có thể gặp: nhầm cường độ cảm xúc ban đầu với sự đảm bảo rằng hai người hợp nhau. Hãy để ý không chỉ đến sức hút giữa hai người, mà cả cách bạn thỏa thuận, phản ứng khi bị từ chối và xử lý bất đồng.
2. Ludus: tình yêu như một cuộc vui và hành trình khám phá
Ludus thường có sự nhẹ nhàng, tán tỉnh và hứng thú với chính quá trình tìm hiểu nhau. Chẳng hạn, bạn thích tung hứng những câu đùa, nghĩ ra những buổi hẹn khác lạ và để mọi thứ có chỗ cho bất ngờ. Trong khi đó, cam kết nghiêm túc có thể chưa phải ưu tiên hàng đầu.
Điểm mạnh: tính ngẫu hứng và khả năng không biến mỗi buổi hẹn thành một bài kiểm tra xem hai người có tương lai hay không. Rủi ro có thể gặp: không nói rõ kỳ vọng. Nếu một người chỉ muốn trò chuyện vui vẻ còn người kia mong đợi mối quan hệ độc quyền, một cuộc nói chuyện thẳng thắn có thể giúp tránh tổn thương. Vui đùa không có nghĩa là đánh lừa ai đó.
3. Storge: tình yêu lớn lên từ tình bạn
Storge dựa trên sự tin tưởng, gần gũi thân thuộc và cảm giác đồng hành. Tình cảm có thể phát triển từ từ: ban đầu hai bạn cùng bàn về sách, hỗ trợ nhau trong những tuần khó khăn, rồi sau đó mới nhận ra mình có cảm tình lãng mạn.
Điểm mạnh: sự đáng tin cậy và hiểu nhau ngoài những buổi hẹn lãng mạn. Rủi ro có thể gặp: quá quen với nhịp sống thoải mái đến mức không còn chú ý đến sự âu yếm và lãng mạn. Ngay cả trong một mối quan hệ bình yên, việc chia sẻ mong muốn và chủ động dành thời gian cho nhau vẫn rất hữu ích.
4. Pragma: tình yêu gắn với thực tế cuộc sống
Cách tiếp cận thực tế chú trọng sự tương thích về giá trị, kế hoạch và thói quen. Trong mô hình của Lee, pragma kết hợp những nét của ludus và storge. Trong thực tế, điều này có thể thể hiện ở việc bạn muốn trao đổi về quan điểm tiền bạc, nơi sinh sống hay mong muốn có con trước khi cùng nhau lên kế hoạch dài hạn.
Điểm mạnh: sẵn sàng cân nhắc không chỉ cảm xúc mà cả những điều kiện trong cuộc sống hằng ngày. Rủi ro có thể gặp: biến việc tìm hiểu nhau thành một buổi phỏng vấn và không chừa chỗ cho sự hứng thú tự nhiên. Danh sách những điều quan trọng có thể hữu ích, nhưng không thể thay thế việc để ý xem hai bạn có cảm thấy thoải mái khi ở bên nhau hay không.
5. Mania: tình yêu với những cảm xúc mãnh liệt
Trong mô hình của Lee, mania gắn với cảm xúc mãnh liệt, lo lắng và nhu cầu được xác nhận tình yêu; kiểu này kết hợp những nét của eros và ludus. Chẳng hạn, tin nhắn trả lời chậm có thể khiến bạn nghĩ ra đủ điều đáng lo, còn một lời bày tỏ trìu mến lại mang đến cảm giác nhẹ nhõm vô cùng.
Điểm mạnh: sự gắn bó sâu sắc và nhạy cảm với mối quan hệ. Rủi ro có thể gặp: phụ thuộc vào những bằng chứng tình yêu liên tục hoặc tìm cách kiểm soát người kia. Ghen tuông và kiểm soát không khiến mối quan hệ vững chắc hơn. Tốt hơn là nói rõ nhu cầu của mình, trao đổi về kỳ vọng và duy trì những sở thích cũng như mối quan hệ riêng ngoài tình yêu đôi lứa.
6. Agape: tình yêu của sự quan tâm và rộng lượng
Agape là kiểu yêu thể hiện rõ sự quan tâm không vụ lợi và tinh thần sẵn lòng hỗ trợ. Trong mô hình của Lee, kiểu này kết hợp những nét của eros và storge. Chẳng hạn, bạn nhận ra người thân yêu đang gặp khó khăn và chủ động đề nghị giúp đỡ cụ thể mà không mong được cảm ơn ngay lập tức.
Điểm mạnh: chú ý đến nhu cầu của người kia. Rủi ro có thể gặp: luôn đặt bản thân xuống cuối cùng. Quan tâm không có nghĩa là đồng ý để người khác vượt qua ranh giới của bạn hay chịu đựng tổn thương. Bạn nên hỏi xem người kia thực sự cần được giúp đỡ thế nào và nhớ cân nhắc sức lực của chính mình.
7. Philautia: yêu bản thân như một khía cạnh bổ sung
Philautia là khái niệm về tình yêu bản thân trong truyền thống Hy Lạp cổ đại, chứ không phải kiểu thứ bảy trong phân loại của Lee. Ở đây, khái niệm này giúp chúng ta nhìn thêm một khía cạnh: bạn đối xử với bản thân ra sao khi ở trong một mối quan hệ. Phần bổ sung hiện đại trong bài trắc nghiệm nên được hiểu theo cách diễn giải kết quả của bài, chứ không xem là một phần của mô hình ban đầu.
Yêu bản thân có thể thể hiện ở khả năng nhận ra khi mình mệt mỏi, từ chối mà không tự trách và không từ bỏ những mục tiêu quan trọng chỉ để được người khác chấp thuận. Điều này không có nghĩa là không được thỏa hiệp hay lúc nào cũng phải chỉ chọn bản thân. Rủi ro xuất hiện khi việc bảo vệ ranh giới trở thành cái cớ để không quan tâm đến cảm xúc của người khác.
Làm sao biết kiểu yêu nào gần với bạn nhất?
Hãy nghĩ lại không chỉ về những mối quan hệ đáng nhớ nhất, mà cả những thói quen lặp đi lặp lại. Điều gì khiến bạn cảm thấy gần gũi, và điều gì khiến bạn căng thẳng? Bạn có thể ghi lại câu trả lời cho một vài câu hỏi:
- Điều gì thu hút bạn lúc ban đầu: sự rung động, vui đùa, tình bạn hay sự tương đồng trong kế hoạch cuộc sống?
- Bạn thường thể hiện sự quan tâm thế nào: tán tỉnh, chăm sóc, tìm hoạt động chung hay nói về cảm xúc?
- Điều gì xảy ra khi người thân yêu bận và lâu không trả lời: bạn bình thản chuyển sang việc khác hay bắt đầu lo lắng?
- Bạn dễ trao đổi đến đâu về cam kết, thời gian riêng và ranh giới?
- Khi cố gắng duy trì mối quan hệ, bạn có quên đi nhu cầu của bản thân không?
Hãy trả lời dựa trên điều thường xảy ra, chứ không phải cách bạn nghĩ rằng mình nên yêu. Nếu khó phân biệt kiểu yêu quen thuộc với cảm xúc dành cho một người cụ thể, hãy bắt đầu bằng bài trắc nghiệm “Bạn đang yêu?”: bài trắc nghiệm giúp bạn nhìn lại trạng thái cảm xúc hiện tại của mình.
Nên làm gì khi hai bạn có kiểu yêu khác nhau?
Khác kiểu yêu không đồng nghĩa với việc hai người chắc chắn không hợp nhau. Người gần với eros có thể thấy thiếu những cử chỉ lãng mạn, còn người nhận thấy mình giống storge có thể cần những cuộc trò chuyện bình yên, thân thuộc. Thay vì tranh luận xem thế nào mới là tình yêu “đích thực”, hãy thử diễn đạt kỳ vọng thành những lời đề nghị cụ thể.
- Nói rõ nhu cầu mà không trách móc. Thay vì nói “Bạn chẳng lãng mạn chút nào”, hãy thử: “Mình muốn thỉnh thoảng có những buổi hẹn chỉ dành riêng cho hai đứa”
- Hỏi xem hành động có ý nghĩa gì. Giúp đỡ việc nhà có thể là một cách thể hiện sự quan tâm, ngay cả khi bạn mong đợi những lời nói ấm áp. Bài trắc nghiệm về ngôn ngữ tình yêu của Gary Chapman có thể giúp hai bạn trao đổi về những khác biệt như vậy: ngôn ngữ tình yêu nói về cách thể hiện tình yêu, chứ không phải các kiểu yêu theo Lee.
- Thống nhất một việc cụ thể có thể thực hiện. Chẳng hạn, dành một buổi tối không nhắn tin công việc, rồi sau vài tuần cùng trao đổi xem cả hai có thấy phù hợp không.
Thỏa hiệp có ý nghĩa khi cả hai tự nguyện lựa chọn. Nếu cuộc trò chuyện liên tục biến thành gây áp lực hoặc kiểm soát, điều quan trọng không phải là tìm một cái tên thật hay cho kiểu yêu, mà là bảo đảm an toàn và tìm kiếm sự hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
John Lee phân loại bao nhiêu kiểu yêu?
Sáu kiểu: eros, ludus, storge, pragma, mania và agape. Kiểu hoặc khía cạnh thứ bảy trong các danh sách hiện đại là phần bổ sung, không thuộc mô hình ban đầu.
Eros khác storge thế nào?
Eros nhấn mạnh sự hấp dẫn và gần gũi lãng mạn. Với storge, tình yêu gắn bó mật thiết với tình bạn, sự tin tưởng và quá trình xích lại gần nhau từ từ. Hai nét này có thể cùng tồn tại.
Kiểu yêu có thể thay đổi không?
Có. Cách thể hiện tình cảm quen thuộc có thể thay đổi theo trải nghiệm, hoàn cảnh và từng mối quan hệ. Hãy xem kết quả trắc nghiệm như một gợi ý để suy ngẫm, chứ không phải một nhãn dán cố định.
Kiểu yêu nào lành mạnh nhất?
Không có kiểu nào luôn chiến thắng. Điều quan trọng hơn là mối quan hệ có sự tôn trọng, đồng thuận và khả năng trao đổi về nhu cầu. Bạn cũng có thể làm bài trắc nghiệm mức độ hòa hợp với người yêu để có thêm chủ đề trò chuyện.
Khám phá kiểu yêu của bạn
Đam mê, tình bạn, vui đùa và sự quan tâm không nhất thiết loại trừ lẫn nhau. Hãy làm bài trắc nghiệm chính về 7 kiểu yêu: 21 câu hỏi sẽ giúp bạn nhìn lại điểm mạnh và những rủi ro có thể có trong các mối quan hệ.
Nếu muốn tiếp tục khám phá, bạn cũng có thể thử những bài trắc nghiệm khác về tình yêu: