TESTOMANIA

Chọn ngôn ngữ trang web

Các kiểu gắn bó: ảnh hưởng đến mối quan hệ thế nào và có thể thay đổi không?

Vì sao sự gần gũi khiến người này cảm thấy an tâm, còn người khác lại lo lắng hoặc muốn tránh xa? Cùng tìm hiểu bốn kiểu gắn bó và cách xây dựng những mối quan hệ vững vàng hơn.

Các kiểu gắn bó mô tả những cách quen thuộc mà chúng ta tìm kiếm sự gần gũi, phản ứng khi có khoảng cách và đối mặt với sự bất định trong các mối quan hệ. Thông thường, người ta chia thành bốn kiểu: an toàn, lo âu, né tránh và hỗn loạn. Chẳng hạn, một người có thể bình thản khi tin nhắn bị trả lời muộn, người khác lại bắt đầu tìm dấu hiệu cho thấy đối phương đang lạnh nhạt, còn người thứ ba quyết định không nhắn nữa.

Để nhận ra những phản ứng quen thuộc của mình, hãy làm bài trắc nghiệm «Bạn thuộc kiểu gắn bó nào?».

Gắn bó là gì và các kiểu gắn bó hình thành từ đâu?

Gắn bó là mối liên kết cảm xúc với những người quan trọng, cùng những kỳ vọng đi kèm: liệu ta có thể tìm đến họ để được hỗ trợ, có an toàn khi bộc lộ sự yếu đuối, và liệu người kia có ở bên ta khi xảy ra mâu thuẫn hay không. Lý thuyết gắn bó ra đời từ nghiên cứu về mối quan hệ giữa trẻ em và người lớn chăm sóc các em; về sau, các nhà nghiên cứu cũng tìm hiểu sự gắn bó trong các mối quan hệ giữa người trưởng thành.

Trải nghiệm thời thơ ấu có ý nghĩa, nhưng không quyết định toàn bộ cuộc đời sau này. Những mối quan hệ về sau, căng thẳng và hoàn cảnh sống cũng ảnh hưởng đến các phản ứng quen thuộc. Cùng một người có thể cảm thấy an tâm hơn bên một người bạn đời đáng tin cậy, nhưng lại lo lắng hơn trong mối quan hệ mà các thỏa thuận liên tục bị phá vỡ.

Bốn kiểu gắn bó là một cách phân loại tiện dụng, chứ không phải chẩn đoán cứng nhắc. Trong thực tế, các dấu hiệu có thể đan xen và thay đổi theo thời gian. Thay vì hỏi «Mình sẽ mãi mãi là kiểu nào?», sẽ hữu ích hơn nếu tự hỏi «Mình thường cảm thấy và hành động ra sao khi sự gần gũi trở nên thiếu chắc chắn?».

Bốn kiểu gắn bó: dấu hiệu và ví dụ

Kiểu an toàn: gần gũi mà không cần liên tục kiểm chứng

Người có kiểu gắn bó an toàn thường cảm thấy thoải mái khi ở gần người khác lẫn khi ở một mình. Họ có thể tìm kiếm sự hỗ trợ, nói về nhu cầu của mình và tôn trọng ranh giới của người kia. Bất đồng không nhất thiết bị xem là mối đe dọa đối với toàn bộ mối quan hệ.

Giả sử người bạn đời hủy hẹn vì công việc. Bạn có thể buồn và hỏi khi nào hai người sẽ gặp lại, nhưng không vội kết luận rằng họ đã hết yêu mình. Nếu việc hủy hẹn lặp đi lặp lại, bạn sẽ trao đổi về vấn đề đó thay vì ép mình cam chịu.

An toàn không có nghĩa là hoàn toàn không ghen tuông, tổn thương hay cần được trấn an. Điều quan trọng hơn là nhận ra những cảm xúc ấy và trò chuyện về chúng mà không biến mỗi khoảng lặng thành thảm họa.

Gắn bó lo âu: sợ mất kết nối

Với kiểu gắn bó lo âu, sự hiện diện và sẵn sàng của người kia có thể là vấn đề đặc biệt nhạy cảm. Bạn muốn gần gũi và cần được khẳng định tình cảm, nhưng ngay cả một chút xa cách đôi khi cũng bị xem là dấu hiệu bị từ chối. Tâm trí nhanh chóng tự lấp đầy những khoảng trống: «Tin nhắn ngắn hơn rồi — chắc mối quan hệ sắp kết thúc».

Chẳng hạn, sau một cuộc cãi vã, bạn gửi liên tiếp vài tin nhắn rồi lại kiểm tra điện thoại. Khi nhận được hồi âm, bạn thấy nhẹ nhõm, nhưng cảm giác đó không kéo dài lâu: chẳng mấy chốc, bạn lại muốn được trấn an thêm lần nữa. Cách hành xử này giúp xoa dịu lo âu tức thời, nhưng có thể khiến mối quan hệ giữa hai người thêm căng thẳng.

Điều quan trọng là phân biệt nỗi lo bên trong với những lý do đáng lo có thật. Nếu người kia thường xuyên biến mất không lời giải thích hoặc thất hứa những điều quan trọng, vấn đề không chỉ nằm ở kiểu gắn bó của bạn. Bạn có quyền cùng họ bàn xem cách giao tiếp như vậy có phù hợp với mình hay không.

Kiểu gắn bó né tránh: giữ khoảng cách để tự bảo vệ

Với kiểu gắn bó né tránh, một người có thể thấy khó dựa dẫm vào người khác, nhờ giúp đỡ hoặc cởi mở nói về cảm xúc. Tính tự lập trở nên đặc biệt quan trọng, còn sự gần gũi quá mãnh liệt đôi khi tạo cảm giác bị gây áp lực hoặc đe dọa không gian riêng.

Hãy hình dung: sau một cuộc trò chuyện căng thẳng, người bạn đời muốn giải quyết mọi chuyện ngay lập tức. Bạn khép mình lại, chuyển sang làm việc khác hoặc nói rằng chẳng có vấn đề gì, dù trong lòng đang bực bội và mệt mỏi. Giữ khoảng cách giúp bạn bình tâm, nhưng nếu không giải thích, đối phương có thể nghĩ bạn thờ ơ.

Muốn ở một mình không đồng nghĩa với kiểu gắn bó né tránh. Điểm khác biệt nằm ở việc bạn có thể quay lại cuộc trò chuyện và duy trì kết nối hay không. Câu «Mình cần nửa tiếng để bình tĩnh lại, rồi mình nói chuyện tiếp nhé» giúp cả hai có không gian riêng.

Kiểu hỗn loạn: vừa khao khát vừa sợ sự gần gũi

Kiểu gắn bó hỗn loạn thường được mô tả là sự kết hợp mâu thuẫn giữa mong muốn gần gũi và nỗi sợ điều đó. Một người có thể rất cần được hỗ trợ, nhưng khi được giúp đỡ lại trở nên dè chừng, đẩy người kia ra xa hoặc đột ngột muốn biến mất khỏi cuộc trò chuyện.

Chẳng hạn, bạn đề nghị người bạn đời đừng rời đi sau một cuộc cãi vã, nhưng khi họ ở lại và cố gắng trò chuyện, bạn lại thấy căng thẳng tột độ và bảo họ hãy để mình yên. Nhìn từ bên ngoài, hành động này có vẻ mâu thuẫn; nhưng bên trong, cả hai nhu cầu đều rất thật.

Những phản ứng như vậy có thể liên quan đến trải nghiệm đáng sợ hoặc khó đoán trong các mối quan hệ, nhưng không thể dựa vào một ví dụ duy nhất để kết luận về quá khứ của một người. Không kiểu gắn bó nào có thể biện minh cho việc kiểm soát, đe dọa hay bạo hành. Nếu bạn không cảm thấy an toàn trong mối quan hệ, hãy ưu tiên bảo vệ bản thân và tìm kiếm sự hỗ trợ thay vì cố lý giải hành vi của người bạn đời.

Cách nhận biết kiểu gắn bó của bạn

Hãy quan sát những phản ứng lặp lại trong nhiều tình huống, thay vì chỉ nhìn vào một buổi tối không suôn sẻ. Đồng thời, cần cân nhắc hoàn cảnh: lo lắng sau khi bị phản bội thật sự hoặc muốn giữ khoảng cách khi bị gây áp lực có thể là phản ứng dễ hiểu trước tình hình, chứ không phải một đặc điểm cố định.

Trong vài ngày, hãy thử ghi lại ngắn gọn những điều sau:

  • Sự việc: Chuyện gì đã xảy ra nếu không thêm diễn giải? Ví dụ: «Đến tối vẫn chưa nhận được hồi âm».
  • Suy nghĩ: Lý do nào xuất hiện đầu tiên trong đầu bạn? «Mình không còn quan trọng nữa» hay «Họ đòi hỏi mình quá nhiều».
  • Cảm xúc và cơ thể: Bạn nhận thấy điều gì — lo âu, tức giận, căng thẳng hay muốn trốn đi?
  • Hành động: Bạn liên tục kiểm tra tin nhắn, giữ khoảng cách hay hỏi thẳng về tình hình?
  • Cách lý giải khác: Chuyện gì khác có thể đã xảy ra và bạn còn thiếu thông tin nào?

Việc ghi chép như vậy giúp bạn tách sự thật khỏi suy đoán và nhận ra phản ứng nào thường lặp lại. Để tìm hiểu thêm về những khuôn mẫu trong các mối quan hệ, bạn có thể làm bài trắc nghiệm «Vì sao bạn luôn chọn nhầm người?». Bài trắc nghiệm trực tuyến không thay thế cho việc tham vấn chuyên gia.

Cách thay đổi kiểu gắn bó và những phản ứng quen thuộc

Thay đổi là điều có thể: kiểu gắn bó không phải thứ cố định mãi mãi. Tuy nhiên, mục tiêu không phải là đạt được một nhãn phân loại hoàn hảo, mà là học cách nhận ra phản ứng của mình, chọn cách ứng xử có ích hơn và xây dựng những mối quan hệ vừa có sự gần gũi, vừa có ranh giới.

  1. Chậm lại trước khi hành động theo phản xạ. Nếu bạn muốn gửi tin nhắn thứ mười hoặc đột ngột kết thúc cuộc trò chuyện, hãy tạm dừng. Hít thở chậm vài lần, đi dạo hoặc ghi lại suy nghĩ có thể giúp bạn bớt căng thẳng trước khi quyết định.
  2. Nói thẳng nhu cầu của mình. Thay vì hỏi để kiểm chứng «Bạn chắc chắn yêu mình chứ?», bạn có thể nói: «Mình lo vì mọi chuyện chưa rõ ràng. Mình có thể thống nhất thời điểm nói chuyện được không?». Thay vì lặng lẽ bỏ đi, hãy báo rằng bạn cần nghỉ một chút và đề nghị thời gian quay lại với chủ đề đó.
  3. Kiểm chứng suy đoán bằng cách trò chuyện. Một tin nhắn ngắn không nhất thiết có nghĩa là lạnh nhạt, cũng như mong muốn có thời gian riêng không đồng nghĩa với việc từ chối mối quan hệ. Hãy hỏi rõ ý đối phương trước khi hành động theo kịch bản tồi tệ nhất.
  4. Thống nhất những điều cụ thể. Hãy trao đổi về cách báo cho nhau khi bận, điều gì giúp hai người sau một cuộc cãi vã và mỗi người cần bao nhiêu không gian riêng. Những thỏa thuận không xóa bỏ mọi khác biệt, nhưng giúp kỳ vọng trở nên rõ ràng hơn.
  5. Chú ý đến sự có đi có lại. Cảm giác an toàn không thể chỉ do một người tạo nên. Những đề nghị cần có tính khả thi, còn ranh giới cần được cả hai tôn trọng. Liên tục điều chỉnh bản thân để thích nghi với sự xa cách của người kia không có nghĩa là bạn đang trở nên an toàn hơn.

Nếu những phản ứng này khiến bạn đau khổ nhiều, gắn với trải nghiệm tổn thương hoặc liên tục cản trở các mối quan hệ, bạn có thể tìm đến nhà tâm lý học hoặc nhà trị liệu tâm lý. Làm việc với chuyên gia sẽ giúp bạn tìm hiểu những phản ứng này trong một nhịp độ an toàn. Còn nếu muốn nhìn riêng vào thói quen giao tiếp của mình, hãy thử bài trắc nghiệm «“Dấu hiệu cảnh báo” của bạn trong tình yêu là gì?».

Câu hỏi thường gặp

Kiểu gắn bó có thể thay đổi không?

Có. Những trải nghiệm mới trong các mối quan hệ, việc chủ động tìm hiểu phản ứng của mình và sự hỗ trợ từ chuyên gia có thể dần ảnh hưởng đến cách một người nhìn nhận sự gần gũi và khoảng cách. Những thay đổi này thường diễn ra từ từ.

Một người có thể có dấu hiệu của nhiều kiểu gắn bó không?

Có. Chẳng hạn, bạn có thể lo lắng khi đối phương giữ khoảng cách, nhưng lại khép mình khi cuộc trò chuyện trở nên quá căng thẳng. Cách phân loại này giúp nhận ra các khuôn mẫu, nhưng không nhất thiết phải mô tả toàn bộ con người bạn.

Người có kiểu gắn bó lo âu và né tránh có luôn bị thu hút lẫn nhau không?

Không. Sự kết hợp này có xảy ra, nhưng không phải quy luật. Nếu một người muốn kết nối nhiều hơn còn người kia lại xa cách, hãy thử trao đổi về nhu cầu của cả hai thay vì cho rằng mối quan hệ chắc chắn sẽ thất bại.

Gắn bó an toàn có nghĩa là không cãi vã?

Không. Bất đồng có thể xảy ra trong bất kỳ mối quan hệ nào. Điều quan trọng hơn là hai người có thể trao đổi với nhau bằng sự tôn trọng, nhận lỗi và kết nối lại sau những lúc căng thẳng hay không.

Bắt đầu từ đâu?

Kiểu gắn bó không phải bản án hay thước đo khả năng yêu thương của bạn. Hãy bắt đầu bằng sự tò mò về những phản ứng của chính mình: điều gì giúp bạn cảm thấy gần gũi, còn điều gì khiến bạn lo lắng hoặc muốn xa cách? Hãy làm bài trắc nghiệm chính «Bạn thuộc kiểu gắn bó nào?» để khám phá những câu hỏi này qua 14 tình huống.

Bạn cũng có thể tiếp tục tìm hiểu những thói quen của mình trong các mối quan hệ qua những bài trắc nghiệm khác:

Chia sẻ

—

← Mối quan hệ